Dołącz do czytelników
Brak wyników

Inspiracje psychologiczne

10 grudnia 2018

NR 42 (Grudzień 2018)

Zjawisko pracowniczego mobbingu w szkole

0 160

Miejsce pracy to przestrzeń, w której nawiązuje się rozmaite kontakty (Kordziński, 2010) społeczne. Decyduje się również o tym, z kim się komunikuje oraz współdziała. Szkoła jest miejscem, w którym dochodzi do wszelkiego rodzaju kontaktów międzyludzkich, relacji pomiędzy uczniami, nauczycielem a uczniami, jak również pomiędzy pracownikami placówki. Doświadczenia mobbingu są zawsze bardzo intensywne i mają długotrwałe skutki.

Bardzo charakterystycznym zjawiskiem, które można zauważyć w szkole, jest mobbing, który jest zjawiskiem społecznym. Pojęcie mobbingu (Gebauer, 2007) oznacza szykanować, upokarzać. Mobbing może być działaniem bezpośrednim lub niebezpośrednim. Osoba poddawana mobbingowi jest wykluczana ze społeczności i upokarzana. Szykanowanie oraz upokarzanie ma charakter systematyczny oraz powtarzający się. Mobbing pracowniczy to naruszanie dóbr osobistych pracowników.
Do czynników, które mają wpływ na powstawanie mobbingu pracowniczego, zalicza się:

  • czynniki makrospołeczne (bezrobocie, korupcja, przekraczanie uprawnień przez przełożonych),
  • czynniki osobiste (zazdrość, zawiść, chciwość, nieżyczliwość, niekompetencja),
  • czynniki związane z działalnością pracodawcy jako organizacji (zła struktura organizacyjna).

Warto zaznaczyć, że głównie stereotypy (Kordziński, 2010) prowadzą do rozmaitych niesprawiedliwych osądów, sprzyjają budowaniu uprzedzeń oraz są jedną z najczęstszych przyczyn powstawania konfliktów w pracy. U pracownika poddanemu działaniom mobbingowym dochodzi do zaniżenia oceny przydatności zawodowej, co powoduje jego poniżenie, ośmieszenie, izolację lub wyeliminowanie z zespołu pracowników.
Mobbing pracowniczy można podzielić (Marciniak, 2011) na czynny i bierny.

  • Mobbing czynny polega na obarczaniu pracownika zbyt dużą odpowiedzialnością przy ograniczaniu mu możliwości podejmowania decyzji.
  • Mobbing bierny polega na powtarzającym się lekceważeniu pracownika, niezauważaniu go oraz niewydawanie jakichkolwiek poleceń.

Poniżej zostało przytoczone pięć głównych kryteriów mobbingu, do których zostały przydzielone charakterystyczne cechy:

  1. Zaburzające możliwość komunikowania się:
  • ograniczanie przez przełożonego możliwości wypowiadania się,
  • ciągłe przerywanie wypowiedzi,
  • ograniczanie przez kolegów możliwości wypowiadania się,
  • reagowanie na uwagi krzykiem lub głośnym wymyślaniem lub pomstowaniem,
  • ciągłe krytykowanie wykonywanej pracy,
  • ciągłe krytykowanie życia prywatnego,
  • nękanie przez telefon,
  • ustne groźby i pogróżki,
  • groźby na piśmie,
  • ograniczanie kontaktu przez poniżające, upokarzające gesty i spojrzenia,
  • różnego rodzaju aluzje bez wyrażania się wprost.
  1. Zaburzające stosunki społeczne:
  • unikanie przez przełożonego rozmów z ofiarą,
  • niedawanie możliwości odezwania się,
  • zabranianie kolegom rozmów z ofiarą,
  • traktowanie jak powietrze.
  1. Mające na celu zaburzenie społecznego odbioru osoby:
  • mówienie źle o danej osobie „za jej plecami”,
  • rozsiewanie plotek,
  • podejmowanie prób ośmieszenia,
  • sugerowanie choroby psychicznej,
  • kierowanie na badanie psychiatryczne,
  • wyśmiewanie niepełnosprawności lub kalectwa,
  • ośmieszanie współpracownika,
  • żarty i wyśmiewanie życia prywatnego,
  • wyśmiewanie się z narodowości,
  • zmuszanie do wykonywania prac naruszających godność osobistą,
  • fałszywe ocenianie zaangażowania w pracę,
  • kwestionowanie podejmowanych decyzji,
  • poniżanie, używanie przezwisk.
  1. Mające wpływ na jakość sytuacji życiowej i zawodowej:
  • niedawanie ofierze żadnych zadań do wykonania,
  • odbieranie prac zleconych wcześniej do wykonania,
  • zlecanie wykonania prac pozbawionych sensu,
  • przydzielanie zadań poniżej umiejętności ofiary,
  • zarzucanie wciąż nowymi pracami do wykonania,
  • dawanie zadań przerastających możliwości i kompetencje ofiary.
  1. Mające szkodliwy wpływ na zdrowie ofiary:
  • zmuszanie do wykonywania prac szkodliwych dla zdrowia,
  • grożenie przemocą fizyczną,
  • stosowanie niewielkiej przemocy fizycznej,
  • znęcanie się fizyczne.

W przypadku, gdy dochodzi do konfliktu między dwiema lub więcej osobami, któremu towarzyszy napięcie, emocje, niezgoda wystąpienie zjawiska mobbingu staje się nieuniknione.
Mobbing przechodzi przez kilka faz.

Faza pierwsza

Pojawienie się i ukryte rozszerzanie się mobbingu
Pojawiające się w tej fazie konflikty są rozwiązywane źle lub nie są rozwiązywane w ogóle. Ofiara odczuwa codzienny strach przed pójściem do pracy i ciągle jest poddawana stanom napięcia nerwowego. Organizm wysyła sygnały alarmowe typu:

  • bóle głowy,
  • bóle brzucha,
  • bóle zamostkowe,
  • nudności,
  • wymioty,
  • wzrost ciśnienia tętniczego krwi,
  • bezsenność,
  • zaburzenia koncentracji,
  • stany lękowe,
  • sięganie po używki, np. alkohol, leki nasenne, uspokajające.

Faza druga

Utrwalonego mobbingu
Osoba poddana mobbingowi pracuje w ciągłym napięciu i stresie, zaczyna popełniać błędy w pracy, a zaburzone relacje między współpracownikami pogarszają się jeszcze bardziej. Pracownik w tej fazie mobbingu coraz częściej przebywa na zwolnieniach chorobowych. Pozostawienie pracownika w takim stanie bez pomocy prowadzi do chorób takich jak:

  • choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy,
  • zawał mięśnia sercowego,
  • udar mózgu,
  • astma oskrzelowa.

Faza trzecia

Zaawansowana
Osoba poszkodowana pod wpływem ciągłego stresu i presji zawodowej nie potrafi sprostać stawianym jej wymaganiom zawodowym i społecznym. Prowadzi to do tzw. zmęczenia materiału. Zaczynają pojawiać się zachowania niekontrolowane typu:

  • wybuchy agresji,
  • skrajna apatia,
  • gwałtowny spadek lub wzrost wagi ciała,
  • choroby układu krążenia,
  • nie...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Życie Szkoły"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy