Autor: Justyna Kapuścińska-Kozakiewicz
Przed szkołą staje współcześnie wiele wyzwań, zaczynając od przygotowania młodych ludzi do egzaminów, a skończywszy na daniu im pewnej bazy umiejętności, którą będą mogli wykorzystać w dorosłym życiu. Jednym z zadań, które ma pomóc w realizacji tych celów, stają się wyjścia i wycieczki szkolne. Służą one temu, by dzieci i młodzież mieli szansę na łączenie wiedzy z praktyką, ale też powinni pomagać w integracji zespołu klasowego czy w kształtowaniu umiejętności społecznych i samodzielności. Okazuje się jednak, że z każdym kolejnym rokiem organizacja takich wyjść staje się coraz trudniejsza. Wpływ na to ma fakt, że coraz więcej dzieci mierzy się z takimi trudnościami, jak zaburzenia integracji sensorycznej. Dlatego też dobrze jest się zastanowić nad tym, jak zaplanować wycieczki, żeby były one regenerujące, niezależnie od profilów sensorycznych prezentowanych przez uczniów.
Wybuchy złości, napady gniewu, trudności z samoregulacją to problemy, z którymi współcześnie bardzo często mierzą się dzieci. Nauczyciele i rodzice nie zawsze wiedzą, z czym są one związane i jak można sobie z nimi radzić. Czasem interpretują je jako celowe łamanie zasad, brak wychowania lub trudności emocjonalne związane z innymi zaburzeniami, np. z ADHD lub ASD. Okazuje się jednak, że w wielu przypadkach zaburzenia zachowania i trudności z regulacją emocjonalną są związane z zaburzeniami przetwarzania sensorycznego lub niedojrzałością układu nerwowego.
W rozwoju dziecka w wieku wczesnoszkolnym, kluczową rolę odgrywają umiejętności grafomotoryczne. Żeby jednak było możliwe ich doskonalenie, konieczne jest doprowadzenie do integracji wielu systemów sensorycznych. Najczęściej proces pisania kojarzony jest z tym, jak działa ręka, jak dziecko trzyma narzędzie pisarskie czy w jaki sposób odbywa się proces koordynacji wzrokowo-ruchowej. Okazuje się jednak, że zapomina się o czymś niezwykle istotnym, co jest fundamentem rozwoju umiejętności grafomotorycznych – o zmyśle dotyku.
Kiedyś zajęcia z wychowania fizycznego cieszyły się bardzo dużym zainteresowaniem uczniów w każdym wieku. Dzieciaki czekały na ten moment, kiedy wbiegną na salę gimnastyczną i będą mogły pokopać piłkę, pograć w dwa ognie czy pobiegać. Oczywiście pojawiały się również trudniejsze zadania, które każdy wspomina z pewnym napięciem, jak skok przez skrzynię, przewroty czy zwisy. Jednak nie było sytuacji, w której dzieci celowo unikałyby tych zajęć. Jeśli ktoś nie ćwiczył na WF-ie, to musiał być naprawdę mocno kontuzjowany. Co więc zmieniło się przez te kilkadziesiąt lat?
W klasie pojawia się coraz więcej dzieci z problemami w obszarze grafomotoryki. Jednak żeby móc podejmować z nimi odpowiednie działania terapeutyczne, konieczne staje się zrozumienie, że bez dużej i małej motoryki nie ma umiejętności związanych z pisaniem i rysowaniem. Ta druga wiąże się z wykonywaniem precyzyjnych ruchów dłońmi i palcami. Do podstawowych umiejętności, które pojawiają się w tym obszarze, należą m.in.: kontrolowane ruchy rąk i palców, chwytanie przedmiotów, świadome manipulowanie przedmiotami oraz osiąganie coraz lepszej sprawności w zakresie koordynacji wzrokowo-ruchowej.
Jak mała motoryka i grafomotoryka kształtują zdolności pisania? Kiedy i jak zauważyć pierwsze trudności? Coraz większa liczba dzieci w szkołach i przedszkolach prezentuje trudności grafomotoryczne. Nauczyciele zaczynają dostrzegać, że nieprawidłowo trzymają one narzędzie pisarskie, że przyjmują nieprawidłową pozycję przy stoliku, że za mocno lub za słabą dociskają ołówek czy kredkę, czy w ogóle unikają wykonywania jakichkolwiek ćwiczeń z zakresu małej motoryki i grafomotoryki. To wszystko wpływa na to, że coraz większa liczba osób pracujących z dziećmi decyduje się, by rozwijać swoje kompetencje jako terapeuta ręki.
Do gabinetu na diagnozę trafiła mama z dzieckiem z silnymi trudnościami z nadruchliwością oraz z zaburzeniami koncentracji uwagi. Dziecko było już diagnozowane pod kątem ADHD, jednak rodzice postanowili, że sprawdzą, jak wygląda sytuacja z integracją sensoryczną. Poniżej opis przypadku wraz z opisem podjętego działania terapeutycznego.