Dołącz do czytelników
Brak wyników

Metody nauczania

6 grudnia 2019

NR 51 (Grudzień 2019)

Sugestopedia w edukacji – tak czy nie?

91

Jako edukatorzy mamy do wyboru różne metody oraz techniki, które możemy wpleść w nasze nauczanie. Niektóre z nich są popularniejsze i bardziej konwencjonalne, a tym samym częściej używane. Są też metody mniej dziś spotykane, choć nie oznacza to, że nie mogą być zastosowane podczas lekcji. Jedna z metod nauczania (głównie języka), bazuje na pozytywnej sugestii oraz na roli muzyki w kreowaniu przyjemnej, radosnej atmosfery podczas zajęć.

Sugestopedia – czym jest?

Jak sama nazwa wskazuje, jest to metoda oparta na sugestii. Została opracowana w latach 70. XX wieku przez bułgarskiego psychologa –  Georgi Lozanova. Twórca metody chciał uzyskać optymalne warunki dla uczniów oraz dla uczenia, aby było ono przeprowadzone w sposób przyjemny i poniekąd „przy okazji”.
W Internecie jest dostępne nagranie1 lekcji z języka obcego, przeprowadzonej z zastosowaniem sugestopedii. Z powodzeniem możemy wykorzystać zawarte w niej elementy w edukacji wczesnoszkolnej.
Film przedstawia klasę składająca się z osób dorosłych, które uczą się języka angielskiego. Nauczycielka na początku wita uczestników i dba o pozytywne nastawienie uczniów przed nauką. Następnie opowiada dokładnie to, co będzie działo się na lekcji. W tle słyszymy spokojną muzykę. Tak właśnie zaczyna się fragment lekcji prowadzonej w ramach sugestopedii.

Jakie są najważniejsze założenia tej metody?

Jak w każdej metodzie nauczania, tak i w sugestopedii bardzo ważne są podstawy do poprawnego zrozumienia i funkcjonowania tego podejścia w edukacji. Istotne jest podejście nauczyciela do uczniów. To on powinien stworzyć komfortowe i bezpieczne warunki do rozwoju uczniów. Bardzo ważne jest to, żeby dokładnie wszystko opowiedział i zwracał uwagę na reakcję uczniów, biorąc pod uwagę to, w jakim stopniu zrozumieli dane zagadnienie. Dobre przekazanie tego, co będzie działo się na lekcji jest kluczowe dla dalszego rozwoju i powodzenia tej metody.
Metoda ta używa pozytywnych sugestii tak, aby uczniowie mieli wewnętrzne przekonanie o tym, że uda im się opanować dane treści. A tym samym, że odniosą swój mały edukacyjny sukces. Może wydawać się to oczywiste, ale wspieranie uczniów w taki sposób zostało zawarte w tej metodzie. Dobre nastawienie nauczyciela może dzięki temu zostać przekazane uczniom, a tym samym wpłynąć na nich pozytywnie. Wspomaga to także tworzenie przyjaznej atmosfery w klasie i na wszystkich zajęciach w edukacji, nie tylko wczesnoszkolnej. Takie sugestie powinny być wyrażane z pozytywną intonacją oraz być dopasowane do klasy. Z powodzeniem można przygotować kilkanaście pozytywnych zdań i sugestii dla uczniów, które następnie wykorzysta się w czasie trwania lekcji.
Bardzo ważny jest także wystrój klasy, ponieważ wspomaga uczenie. W sugestopedii główny nacisk położony jest na komfort oraz delikatną muzykę w tle, a także przyjazne dla oczu oświetlenie. To ono powoduje, że uczniom łatwiej jest się zrelaksować. Staramy się stworzyć uczniom warunki zbliżone do domowych. Rezygnujemy tym samym z bardzo niewygodnych krzeseł oraz ostrego światła. Istotna jest także delikatna muzyka w tle, która powoduje, że uczniowie się relaksują, a tym samym łatwiej jest im czuć się swobodniej na lekcji. Dzięki temu szybciej zapamiętują i uczą się w bardziej komfortowych warunkach. Jest przecież oczywiste, że jeśli uczniowie czują się zrelaksowani a nie zestresowani, to ich umysły są bardziej otwarte na naukę w takich przyjemniejszych warunkach i wiadomości zostają zapamiętane przez nich na dłużej. W zapamiętywaniu istotna jest także rola efektywnych powtórek, ale to odbywa się na dalszych lekcjach. Sugestopedia opiera się na naturalnych metodach nauczania, dlatego wszystkie sytuacje edukacyjne mają mieć charakter jak najbardziej zbliżony do tych, które zdarzają się w życiu, włącznie z uczeniem z wykorzystaniem codziennych sytuacji (wyjście poza szkołę, do instytucji, środowisk przyrodniczych i kulturowych).
Ciekawym podejściem jest także użycie wyobraźni. To bardzo dobrze sprawdza się w edukacji wczesnoszkolnej, ponieważ tam uczniowie mają bardzo bogatą wyobraźnię i mogą jej użyć na lekcjach. Łatwiej jest uczniom przyjąć rolę jakiejś wymyślonej osoby lub bohatera i wypowiadać się w imieniu tej osoby. Nawet jeżeli taki uczeń popełnił błąd, to tak naprawdę błąd nie został popełniony przez niego, tylko przez danego bohatera – awatara. Zastosowanie takiego podejścia zmniejsza tym samym ryzyko stresu i zdenerwowania uczniów, a jednocześnie pozwala na wzmacnianie i wspieranie wyobraźni oraz kreatywności. To także świetna furtka do projektowania różnego rodzaju gier i zabaw z zaangażowaniem wyobraźni.
Sugestopedia, jako metoda nauki języków obcych, zakłada także wyjaśnianie słów obcojęzycznych przy pomocy języka natywnego (rodzimego). Jest to najprostsze rozwiązanie na mogące pojawić się w procesie nauczania wyzwania językowe. Czy można dopasować ten element na każdym etapie kształcenia? Oczywiście, że tak. W edukacji wczesnoszkolnej możemy go dostosować i sprowadzić do tego, że gdy wprowadzamy dla uczniów nowe wyrażenia lub pojęcia, to wyjaśniamy je w możliwie najprostszy sposób, korzystając z zasobu słów opanowanych przez uczniów. Możemy także wspierać proces zrozumienia nowych pojęć poprzez pokazywanie ich oraz odgrywanie scenek. Pamiętajmy przy tym, żeby nie naciskać na uczniów, aby szybciej zrozumieli dane pojęcie, tylko delikatnie wyjaśniać i uzyskiwać informację zwrotną dotyczącą tego, czy dany temat lub pojęcie jest uczniom znane. Delikatność i komfort jest tutaj priorytetem.
Bardzo ważna jest także rola muzyki. Możemy o tym pomyśleć w ten sposób, że muzyka delikatna, klasyczna, stonowana pozwala naszym uczniom na wprowadzenie się w stan relaksu i bezpieczeństwa. Dla porównania możemy wyobrazić sobie, jak czuliby się nasi uczniowie, gdybyś-
my zaproponowali im muzykę rockową lub hip-hop. Wtedy z pewnością ich uwaga byłaby skupiona na muzyce, a dodatkowo może być wielu uczniów, którzy nie lubią takiej muzyki. W sugestopedii chcemy zasugerować naszym uczniom, że muzyka może być świetnym tłem do poznawania nowych rzeczy, a tym samym do nauki. Muzyka jest komplementarna i uzupełnia lekcje. Jest puszczona w tle, nie wysuwa się na pierwszy plan. Mimo tego jednak powoduje podświadomie to, że uczniowie czują się swobodniej i bezpieczniej. A to są bardzo ważne elementy, które wpływają na jakość edukacji i samego uczenia się. Dobry nastrój muzyczny powoduje też zmniejszenie lęku językowego oraz niweluje lęk związany z uczeniem się nowych rzeczy.
Dodatkowo, używając kombinacji piosenek, scenek, odgrywania ról, spokojnej muzyki – pokazujemy uczniom przyjemniejszą stronę uczenia, a nie tylko suchą i zwyczajną prezentację danego pojęcia na tablicy lub przeczytanie tylko i wyłącznie fragmentu z podręcznika. Przez to uczenie jest multisensoryczne i pozwala uczniom więcej czuć. Z takiego podejścia skorzystają wzrokowcy, słuchowcy, kinestetycy.
Jeśli chodzi o popełnianie błędów i ich korektę, to w początkowej fazie lekcji popełnianie błędów jest naturalne i dopuszczalne. Uczniowie uczą się nowych rzeczy i są to często dla nich pojęcia zupełnie nowe. Z biegiem lekcji zwracamy uczniom uwagę w delikatny sposób na błędy, które popełniają i poprawiamy je naturalnie. Wymaga to oczywiście pewnego rodzaju treningu i doświadczenia, ale możemy robić to naturalnie i delikatnie tak, aby uczeń uzyskał informację zwrotną o popełnionym błędzie, a jednocześnie wiedział, gdzie go popełnił. Pamiętamy o tym, aby unikać uczucia napiętnowania, osaczenia i stresu To one bardzo często są odpowiedzialne za blokowanie nauki i chęci do poznawania nowych rzeczy.

Propozycje ćwiczeń w oparciu o metodę sugestopedii

Pomyślmy i przygotujmy muzykę, która może być przyjemna dla uczniów. Nie musi być to od razu muzyka klasyczna. Wystarczy muzyka lub dźwięki spokojne, które będą akceptowane przez uczniów. Jeśli mamy możliwości skorzystania ze stron internetowych na naszych lekcjach, to warto odwiedzić te strony, które oferują możliwość bezpłatnego odtwarzania spokojnych dźwięków.
Trzy poniższe propozycje pozwalają przenieść uczniów w różne miejsca w przyrodzie.

Noisli 
Przy pomocy pierwszej z nich możemy przenieść uczniów do lasu, pełnego dźwięków ptaków. Możemy zaprezentować także dźwięk wiatru, deszczu, burzy, szum wody, suchych liści, trzaskającego ognia księżycowej nocy. Dodatkowo dźwięki możemy nakładać na siebie i tym samym tworzyć ciekawsze propozycje dla uczniów. Dodatkowo sami uczniowie mogą wybrać, jaki rodzaj dźwięków ich interesuje i relaksuje. https://www.noisli.com/

Rain For Me 
Jeśli nasi uczniowie lubią dźwięki deszczu, to możemy zaproponować im posłuchanie takich dźwięków przy pomocy tej strony. Najlepiej by było, żeby nasi uczniowie posłuchali przez kilkanaście sekund tych dźwięków, a następnie głosując przez podniesienie rąk, zdecydowali, czy taka forma dźwięku jest dla nich relaksująca czy też nie. http://rainfor.me/

A Soft Murmur 
W bezpłatnej wersji korzystania z tej strony internetowej mamy do wyboru 10 różnych dźwięków. Przy kreowaniu dobrej atmosfery na zajęciach możemy zaproponować uczniom dźwięki ćwierkających ptaków lub grających świerszczy. Oprócz tego dostępne są dźwięki wiatru, fali wodnej, deszczu, trzaskającego ognia i burzy z piorunami.
Inną możliwością jest skorzystanie z serwisu YouTube. Gdy wpiszem...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Życie Szkoły"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy