Dołącz do czytelników
Brak wyników

Strefa nauczyciela

8 grudnia 2020

NR 59 (Grudzień 2020)

Rola nauczyciela we współczesnym świecie

65

Żyjemy w czasach wymagających od nas niespotykanej wcześniej elastyczności i kreatywności. Szkoła staje się bowiem miejscem, 
w którym spotykają się różne osobowości, silne indywidualności. Praca z nimi wymaga dużego zaangażowania i wykorzystania w jej trakcie wielu różnorodnych metod i technik. Takich, które sprawią, że młodzi ludzie chętnie i aktywnie będą uczestniczyli w zajęciach. 

Widoczne stają się zmiany w obszarze społecznym, politycznym i technologicznym. Sprawiają one, że przed nauczycielami każdego dnia stawia się niezliczoną ilość wyzwań. Jednocześnie wymaga się od nich, żeby cały czas się doskonalili oraz stosowali w codziennym życiu powszechnie akceptowalne postawy społeczne i moralne. 

POLECAMY

Nauczanie zdalne udowodniło wszystkim, że zarówno szkoła, jak i nauczyciel są potrzebni w społeczeństwie. Okazało się bowiem, że rodzicom trudno podejmować działania, których celem staje się przekazanie wiedzy z zakresu podstawy programowej. Potrzebni są do tego specjaliści oraz odpowiednie miejsce, w którym każdy będzie czuł się dobrze i bezpiecznie. Jednocześnie uczniowie muszą zdawać sobie sprawę z tego, że wymaga się od nich opanowania określonej wiedzy. 

Rola nauczyciela jest nieoceniona

Nauczyciel nie tylko zajmuje się kształceniem kolejnych pokoleń, ale również dba o ich wychowanie i pokazuje im (swoim zachowaniem), jakimi wartościami warto kierować się w życiu.

Do głównych kanonów etyki, którymi powinien charakteryzować się dobry pedagog, należy zaliczyć:

  • zasadę prawdy – zgodnie z tym założeniem, każdy nauczyciel powinien być szczerze przekonany, że treści, które przekazuje, są słuszne i prawdziwe, a wartości, które im towarzyszą, są tymi najbardziej odpowiednimi w procesie dydaktycznym,
  • zasadę mówiącą, że najważniejsze staje się dobro wychowanka – polega ona na tym, że nauczyciele odczuwają pełną odpowiedzialność za to, z kim pracują i jaki wpływ mają na ich życie,
  • zasadę przykładu – chodzi w niej o to, że każdy nauczyciel powinien postępować w taki sposób, aby dawać swoim wychowankom przykład,
  • zasadę projekcji pedagogicznej – polegającą na tym, że nauczyciel jest w stanie patrzeć na daną rzecz zarówno ze swojego punktu widzenia, jak i przez pryzmat swoich podopiecznych,
  • nawiązanie więzi emocjonalnej – istnienie więzi emocjonalnej znacznie ułatwia proces przekazywania wiedzy i wychowywania uczniów, sprzyja budowaniu pozytywnych relacji oraz daje wzajemne poczucie zaufania,
  • szacunek do osobowości wychowanka – kluczowe staje się okazywanie zrozumienia i szacunku uczniom, niezależnie od tego, na jakim etapie rozwoju się oni znajdują,
  • zasadę profesjonalizmu – polega ona na tym, że nauczyciel powinien zawsze, niezależnie od sytuacji, w jakiej się znajduje, podejmować działania zgodnie z najświeższą wiedzą, w sposób kompetentny, jak najskuteczniejszy oraz wpisujący się w etykę zawodową (Stanowski 1996).

Od nauczyciela oczekuje się również, że będzie żywo reagował na zmiany, które zachodzą w jego otoczeniu. W ten sposób nie tylko otoczy należytą opieką i wsparciem uczniów, ale również przyczyni się do tego, że proces dydaktyczny i wychowawczy będą przebiegały sprawniej i atrakcyjniej. Coraz więcej uwagi przywiązuje się do nauczania innych i uczenia się, które oparte są w znacznym stopniu na dociekaniu oraz szukaniu odpowiednich wiadomości. Jedna z teorii zakłada, że chcąc korzystać z takiego podejścia, wskazane jest podejmowanie takich działań, w których rolą uczniów staje się:

Prowadzenie badań empirycznych oraz zbieranie i porządkowanie danych, które umożliwią rozwiązanie określonego problemu.

Uznanie, że dowody w nauce mają zdecydowane pierwszeństwo przed wszelkiego rodzaju przypuszczeniami, które się pojawiają w trakcie prowadzonych badań.

Szukanie odpowiedzi na naukowo postawione pytania i przyczynianie się do budowania nowych obszarów wiedzy.

Prezentowanie na forum klasy/szkoły wyników swoich doświadczeń i spostrzeżeń.

Znaczenie nowych technologii w pracy nauczyciela

Jak już bowiem zostało wspomniane, nauczyciel musi się odnaleźć we współczesnym świecie i dostosować do jego wymagań. Okazuje się więc, że rola nauczyciela ulega swoistej redefinicji. Powinien on stać się taką osobą, która będzie udzielała wsparcia uczniom, będzie ich mentorem, doradcą i przewodnikiem. W tym celu koniecznie musi on posiadać wiedzę na temat skutecznych sposobów przyswajania wiedzy i tego, jak sprawnie poruszać się w świecie mass mediów. Można w związku z tym uznać, że pedagodzy powinni stać się cyfrowymi mistrzami, ludźmi sprawnie poruszającymi się w tej wirtualnej rzeczywistości, pokazującymi, jak przebiega proces zdobywania wiedzy w tej przestrzeni oraz jak można w niej rozwinąć swoją wiedzę, umiejętności i zainteresowania.

Nieodzownym elementem pracy nauczyciela staje się również poszerzanie swoich kompetencji informatycznych i dostosowywanie swoich oddziaływań do wciąż zmieniającego się świata tak, by uwzględnić w nim nowe technologie. Warto więc mieć świadomość, jakie zadania na chwilę obecną stawia się przed nimi. Do najważniejszych z nich można zaliczyć:

  • wyznawanie zasady związanej z uczeniem się przez całe życie, z samokształceniem i podejmowanie działań mających na celu przekazanie tego sposobu myślenia swoim wychowankom,
  • wykorzystywanie w codziennej praktyce licznych metod aktywizujących, których celem staje się motywowanie uczniów do pracy i angażowanie ich w proces dydaktyczny,
  • rozwijanie twórczości i kreatywności wśród uczniów oraz wykorzystywanie w trakcie zajęć metod projekcyjnych,
  • uwzględnianie w swojej pracy treści profilaktycznych mających na celu kształtowanie prawidłowej postawy uczniów zarówno do procesu kształcenia, jak i w odniesieniu do korzystania z nowych mediów,
  • wykorzystywanie w trakcie prowadzonych zajęć nowych mediów, korzystanie z odpowiednich programów i aplikacji, oglądanie filmów edukacyjnych oraz samodzielne tworzenie prezentacji i projektów,
  • wdrażanie innowacyjnych rozwiązań związanych ze sprawdzaniem wiedzy uczniów poprzez wykorzystanie nowoczesnych technologii1.

Jest to jednocześnie pozytywny i negatywny aspekt pracy nauczyciela. Okazuje się bowiem, że środki masowego przekazu dają liczne możliwości, zwłaszcza związane z szybkim zdobywaniem wiedzy czy rozwiązywaniem bieżących problemów naukowych. Z drugiej strony może to przyczyniać się do obniżania autorytetu szkoły i nauczycieli. W związku z tym cechy, które kiedyś były najistotniejsze w tej pracy, zaczęły tracić na znaczeniu.

Nauczyciel jest zmuszony do dokonania swego rodzaju przeglądu wartości, którymi się kieruje. Powinien odejść od dominującego, autorytarnego podejścia do uczniów i nauczania. W zamian za to konieczne staje się budowanie swojego autorytetu na podstawie empatii, dialogu i zrozumienia. Dodatkowo trzeba umieć przejść od postawy nastawionej na naukowe uzasadnianie pewnych praw do poszukiwania wiedzy oraz jej tworzenia.

Zasadniczo można stwierdzić, że każdy nauczyciel poprzez swoją pracę znacznie oddziałuje na swoich wychowanków i wpływa na to, w jaki sposób będą funkcjonowali we współczesnym świecie. Efekty jego pracy są widoczne dla całego społeczeństwa, staje się on projektantem życia społecznego. Kluczowe w tym obszarze są więc relacje, jakie pojawiają się pomiędzy pedagogiem a jego uczniami. Istotne staje się to, aby były one oparte na podmiotowości obu stron procesu dydaktyczno-wychowawczego. Chodzi tutaj o to, aby istniało partnerstwo na poziomie wykonywania zadań, komunikowania się, zrozumienia, współdziałania oraz współpracy.

Nauczyciel powinien więc dbać o to, aby jego relacja z wychowankami była oparta na takich elementach jak:

  • samorealizacja,
  • konstruktywny dialog,
  • budowanie umiejętności negocjacji,
  • kształtowanie umiejętności podejmowania decyzji.

Wszystko to sprzyja kreowaniu atmosfery życzliwości oraz zaufania. Jednocześnie przyczynia się do kreowania entuzjazmu i pozytywnego nastawienia do procesu edukacyjnego oraz przekazuje pozytywne wartości w wychowaniu. Nauczyciel musi więc podejmować działania mające na celu zarażanie uczniów chęcią do nauki i poszerzania swoich kompetencji. Albert Einstein wychodził z założenia, że dobry nauczyciel nie tylko przekazuje wiedzę, ale też dąży do tego, aby zachęcić swoich uczniów do zadawania pytań i samodzielnego szukania na nie odpowiedzi. Jest to bardzo oczekiwane we współczesnym świecie, nastawionym na globalizację i konsumpcjonizm. Można bowiem zauważyć, że konformizm i podporządkowanie się nie są cechami najbardziej pożądanymi. Dużo większymi zaletami stają się kreatywne podejście do życia, otwartość na nowe doświadczenia i wyzwania oraz twórcza postawa. Młodych ludzi wchodzących w dorosłe życie powinny cechować pasja i chęć ciągłego doskonalenia się.

Warto w związku z tym stwierdzić, że nauczyciel to nie tylko przewodnik po współczesnym świecie, który posiada szeroką wiedzę merytoryczną i zdolność do budowania krytyki. Jest on również tłumaczem umiejącym w przystępny sposób wyjaśnić różne rozwiązania i pokazać, że istnieją różnorodne możliwości wyboru. Daje sugestie dotyczące wszechstronnego rozwoju własnej tożsamości.

Z jednej strony nauczyciel uczy, a z drugiej wychowuje przyszłe pokolenia

Odbywa się to nie tylko poprzez wiedzę, jaką się posiada, ale również dzięki posiadaniu odpowiednich cech kultury duchowej i moralnej. Warto jednak mieć świadomość, że wszystkie działania podejmowane przez nauczyciela zależą od tego, w jaki sposób traktuje on swoich wychowanków. Anna Brzezińska wskazuje na dwie możliwości podejścia do dziecka.

Pierwszą z nich jest uznanie, że młody człowieka jest „białą kartą”, na której, w miarę jego rozwoju, zapisywane są kolejne doświadczenia. Głównym czynnikiem oddziałującym na dziecko staje się więc otoczenie społeczne i to, jakie oczekiwania i wymagania on...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Życie Szkoły"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy