Dołącz do czytelników
Brak wyników

Strefa nauczyciela

8 października 2020

NR 57 (Październik 2020)

Jak zdobyć siłę i odporność psychiczną?

12

Zdrowie psychiczne wciąż bywa tematem tabu, a choroby psychiczne przez wielu postrzegane są jako wstydliwy, intymny problem.

Jak zdobyć siłę i odporność psychiczną? 

Zdrowie psychiczne wciąż bywa tematem tabu, a choroby psychiczne przez wielu postrzegane są jako wstydliwy, intymny problem.

POLECAMY

Rys. 1. Opracowanie własne na podstawie: Korzeniowska E. i in., Promocja zdrowia psychicznego w placówce edukacyjnej.
Podręcznik, MHP Hands Consortium, 2009

10 października obchodzimy Światowy Dzień Zdrowia Psychicznego. To niezwykle ważna inicjatywa, ponieważ ma na celu budowanie społecznej świadomości w tym zakresie. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) w 2001 r. zdefiniowała pozytywne zdrowie psychiczne jako „dobrostan, w którym jednostki uzmysławiają sobie swoje własne możliwości, są w stanie radzić sobie ze stresami codziennego życia, produktywnie pracować, a także działać dla swojej społeczności”. Zgodnie z definicją Małgorzaty Taraszkiewicz, dobrostan psychiczny obejmuje następujące kategorie:

  • dobrostan psychologiczny, który przejawia się poprzez samoakceptację, rozwój osobisty, posiadanie celów życiowych, poczucie panowania nad własnym życiem, niezależność i pozytywne relacje z innymi osobami,
  • dobrostan emocjonalny, manifestujący się poczuciem szczęścia i zadowolenia z własnego życia, zachowaniem dynamicznej równowagi w ciągu istnienia, z przewagą stanów pozytywnych,
  • dobrostan społeczny, który wyraża się ogólną akceptacją dla innych, tolerancją i poczuciem więzi. 

Dobrostan w obszarze psychicznym nie jest kwestią zapisaną jedynie w genach, warunkuje to wiele czynników. 

Jak dbać o zdrowie psychiczne? 

Chcąc dbać w placówce o zdrowie psychiczne uczniów, powinnyśmy promować ten obszar oraz rozwijać odporność psychiczną, będącą ważną składową częścią zdrowia. Chcąc usystematyzować podejmowane działania, warto stworzyć stosowny dokument – Program Promocji Zdrowia Psychicznego.

Etapy opracowania programu:

  • diagnoza potrzeb społeczności szkolnej, przeprowadzona na podstawie wniosków z rozmów, przeprowadzonych badań, analizy dokumentacji szkolnej i obserwacji zachowań uczniów. Ponadto należy zapoznać się z wynikami badań i statystykami policyjnymi w lokalnej społeczności, ponieważ potrzeby najbliższego środowiska również powinniśmy uwzględnić,
  • analiza czynników ochronnych i czynników ryzyka,
  • wskazanie adresatów programu – niewątpliwie grupą, do której kierujemy nasze działania, są uczniowie, zważając jednak na funkcję, jaką pełnią rodzice, ich udział również należy uwzględnić,
  • różnicowanie działań – grupą docelową są wszyscy uczniowie, jednak w naszym programie znajdą się takie działania, które będziemy kierowali do ogółu, a także te przeznaczone dla grupy podwyższonego ryzyka,
  • wyznaczenie celów,
  • wskazanie oczekiwanych rezultatów,
  • działania kierowane do nauczycieli – również takie powinny znaleźć się w programie, będą to przede wszystkim szkolenia z zakresu promocji i ochrony zdrowia psychicznego,
  • opracowanie harmonogramu zadań,
  • przydział zadań konkretnym osobom,
  • ustalenie metod i narzędzi niezbędnych do realizacji poszczególnych zadań.
  1. Wdrożenie programu – jak już wcześniej wspomniałam, za realizację programu odpowiadają wszyscy nauczyciele, natomiast ich pracę nadzoruje zespół. 
  2. Ewaluacja – podejmowane działania poddajemy bieżącej ocenie, polegającej na analizie wyników prowadzonych badań oraz obserwacji rezultatów. Na podstawie wyniku ewaluacji dokonujemy modyfikacji programu.

Chcąc odpowiednio delegować obowiązki, warto zwrócić uwagę na indywidualne kompetencje jednostki w odniesieniu do wymaganych predyspozycji.

Funkcje pełnione przez członków zespołu wdrażających program promocji zdrowia psychicznego1:

Ekspert   
Osoba, która posiada techniczną wiedzę, jak realizować program promocji zdrowia. Jej rola to doradztwo w zakresie planowania i ulepszania programu.

Osoba decyzyjna   
Osoba, która formalnie podejmuje kluczowe decyzje co do zakresu i terminu wdrażania poszczególnych elementów programu. Jej obecność w zespole sprawia, że czas pomiędzy 
decyzją a jej wdrożeniem nie wydłuża się.  

Osoba wdrażająca  
Osoba, która bezpośrednio realizuje zadania programu, np. edukator.

Osoba inicjująca program  
Osoba, której zadania polegają na planowaniu i inicjacji programu.

Osoba odpowiedzialna za marketing programu  
Osoba, która zachęca innych do udziału w programie lub wsparcia go. Jej zadaniem jest komunikacja z odbiorcami i innymi osobami, np. rodzicami uczniów, oraz kontakt z mediami. Jej praca wymaga kontaktów zewnętrznych zarówno z przedstawicielami mediów, jak i z innymi instytucjami, które mogą wesprzeć programy 

Ewaluator   
Osoba odpowiedzialna za ewaluację efektów i przebieg programu.

Co może przyczynić się do wzmocnienia odporności psychicznej?

Warto podkreślić, że aby wzmacniać zdrowie psychiczne naszych uczniów, nie musimy realizować jakichś skomplikowanych projektów – możemy to czynić każdego dnia w formie prostych aktywności. Tabela zawiera zbiór gier i ćwiczeń mających na celu wzmacnianie odporności psychicznej uczniów2.
 

Rodzaj umiejętności Szczegółowe aspekty treningu Opis ćwiczeń 
Obraz siebie i samoocena
  • doskonalenie koncentracji na sobie,
  • podwyższenie wrażliwości na własne ciało,
  • podwyższenie wrażliwości spostrzegania własnych uczuć,
  • wspieranie w różnicowaniu uczuć oraz ich jakości,
  • rozwój w zróżnicowanej percepcji zmysłowej,
  • podwyższenie otwartości na nowe doświadczenia,
  • wspieranie rozwoju autorefleksji 

Doskonalenie zmysłów – dźwięczne puszki 

Przebieg ćwiczenia:
Prowadzący przygotowuje puszki, pudełeczka lub nieprzejrzyste buteleczki napełnione różnego rodzaju materiałami sypkimi, wydającymi odmienne dźwięki, np. piaskiem, ryżem, grochem, guzikami czy gwoździami. Ważne, aby pojemniki tworzyły pary pod względem zawartości, a w konsekwencji podobieństwa dźwięku wydawanego przy potrząsaniu. Nauczyciel prezentuje przebieg ćwiczenia: bierze z jednej grupy pojemnik i potrząsa nim przy uchu, słuchając odgłosu. Następnie z drugiej grupy stara się dobrać puszkę wydającą identyczny dźwięk. Znalezione pary odsuwa na bok. Uczniowie kontynuują zabawę

Dziennik przyjemności

Przebieg ćwiczenia:
Uczniowie przez cały miesiąc uzupełniają dziennik, a następnie wskazują elementy, które były dla nich najprzyjemniejsze, i za nie dziękują

Rodzaj przyjemności Opis Data 
Przyjemność zmysłowa (czyli taka dotycząca wzroku, słuchu, smaku, zapachu, dotyku, węchu)      
Przyjemność umysłowa      
Przyjemność emocjonalna    
Przyjemność towarzyska    

 

Samokontrola
  • samoobserwacja, podczas której dzieci potrafią zauważyć własne stany pobudzenia,
  • umiejętność prawidłowej interpretacji tych stanów,
  • umiejętność i możliwość przyjmowania społecznego sprzężenia zwrotnego,
  • opanowanie samoinstruowania, aby móc stosować strategie zachowania w celu regulacji emocji 

Pozycja mędrca 

Przebieg ćwiczenia:
Osoba prowadząca opowiada historię: „Pozycja mędrca, którą chcę Wam dziś pokazać, wiąże się z dawną chińską tradycją poszukiwania spokoju i równowagi. Dawno temu mistrzowie, przekazując wiedzę swoim uczniom, nauczali, jak uspokoić się po zmartwieniu, kłótni czy zdenerwowaniu. Usiądźcie po turecku i skrzyżujcie ręce na klatce piersiowej, językiem dotknijcie podniebienia i zamknijcie oczy. Posiedźmy tak chwilę w milczeniu”

Sprawstwo, własna 
skuteczność         
        
 
  • umożliwienie przeżywania własnych doświadczeń,
  • wspieranie przeżywania kontroli,
  • umiejętność realistycznego wiązania sukcesów/efektów z własnym działaniem,
  • wzmocnienie poczucia kompetencji

Zabawa w skautów

Potrzebne materiały:
Różne przedmioty codziennego użytku 
Przebieg ćwiczenia:
Prowadzący dzieli klasę na 5-osobowe zespoły. Każdy zespół jest drużyną i ma za zadanie wybudować własny totem, na to działanie ma wyznaczony czas. Po zakończeniu każda grupa prezentuje wyniki swojej pracy i krótko charakteryzuje drużynę

Twórcze rysowanie

Potrzebne materiały:
Kartki A4 z różnymi znakami i figurami, w liczbie odpowiadającej liczbie uczniów, kredki, flamastry
Przebieg ćwiczenia:
Uczniowie kończą rysunek z użyciem figur i znaków, według własnego uznania. Następnie prezentują wyniki pracy na forum grupy

Kompetencje społeczne
  •  wzmacnianie umiejętności emocjonalnych,
  • stymulowanie zdolności empatycznych,
  • rozwój umiejętności komunikacyjnych, tj. przyjmowanie, podtrzymywanie i kończenie komunikacji,
  • rozwój właściwych, nieagresywnych strategii rozwiązywania konfliktów,
  • budowanie/doskonalenie refleksyjności i oceniania siebie  

Po co mamy przyjaciół (interpretacja rysunkowa wiersza)
Przebieg ćwiczenia:
Każdy uczestnik zajęć ma przed sobą kartkę papieru oraz kredki. Nauczyciel czyta wiersz o przyjaźni i prosi o wykonanie ilustracji do niego.
Przyjaciele (Georg Bydliński, Wann Freunde wichting sind)
Gdy zamki z piasku budujesz,
Gdy muszli ślimaczych poszukujesz,
Potrzebujesz przyjaciół.
Gdy jedni cię ciastkiem częstują,
A inni znów brzydko traktują,
Potrzebujesz przyjaciół.
Czy to rok szkolny, wycieczka, wakacje,
Kiedy przyjaciół potrzebujesz?
ZAWSZE!

Rozwiązywanie
problemów
Nauka strategii rozwiązywania problemów, składającej się z:
  • specyficzna analiza problemu, opisanie i zdefiniowanie stanu początkowego i końcowego,
  • poszukiwanie odpowiednich środków w celu przejścia od stanu wyjściowego do efektu,
  • wybór jednego środka lub alternatywy działania (krytyczna refleksja),
  • wdrożenie działania,
  • ocena efektów    

Bezludna wyspa 

Potrzebne przedmioty:
Zwój sznurka, pudełko spinaczy, rolka folii aluminiowej, rolka ręcznika papierowego, karton, kalosz, żarówki, w zależności od możliwości lub pomysłu możemy dołożyć elementy wyposażen...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Życie Szkoły"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy