Dołącz do czytelników
Brak wyników

Strefa nauczyciela

2 czerwca 2021

NR 64 (Czerwiec 2021)

Jak skutecznie poradzić sobie z konfliktem między rodzicami a szkołą w obszarze pomocy psychologiczno-pedagogicznej?

21

Obecnie w zasadzie nie ma już dzieci, które nie miałyby jakichś dysfunkcji, zaburzeń czy trudności. Tak twierdzą lekarze, psycholodzy i terapeuci, a wtórują im nauczyciele, wskazując, że nawet 30–40% uczniów w każdej klasie ma jakieś problemy edukacyjne, rozwojowo-zdrowotne, natury emocjonalnej bądź wychowawczej. Z roku na rok zwiększa się więc populacja dzieci i młodzieży potrzebujących pomocy psychologiczno-pedagogicznej. Aby im takowej udzielić, potrzebna jest – poza wstępną diagnozą szkolną – diagnoza specjalistyczna, wykonana w poradni psychologiczno-pedagogicznej. I tu pojawiają się trudności. Jakiego rodzaju i jak je przezwyciężyć? 

Po pierwsze, tylko część uczniów posiada wspomnianą na wstępie diagnozę, dzięki której można dać im fachowe wsparcie oraz dostosować wymagania edukacyjne do indywidualnych możliwości i potrzeb, a i tak nie wszyscy rodzice decydują się ujawnić w szkole otrzymaną opinię czy orzeczenie. Nie wszyscy rodzice też godzą się, by dziecko korzystało z oferowanej mu w szkole pomocy psychologiczno-pedagogicznej. 

Po drugie, zdarza się również, że po wstępnym własnym rozpoznaniu nauczyciele i specjaliści szkolni włączają różne formy pomocy, sugerując jednocześnie rodzicom udanie się z dzieckiem do poradni psychologiczno-pedagogicznej w celu wykonania dokładnej, specjalistycznej diagnozy i uzyskania wskazówek dotyczących dalszej pracy z dzieckiem. Mimo to nie każdy rodzic na taką wizytę wyraża chęć, a wielu bywa wręcz oburzonych samą propozycją nauczycieli. 

Nic więc dziwnego, że w takich sytuacjach dochodzi do konfliktu na linii szkoła – rodzice, zwanego konfliktem danych i konfliktem interesów. Bazą dla nich są zakłócenia w przekazie i dostępie do informacji na temat dziecka oraz niejasna świadomość wzajemnych praw i obowiązków, oczekiwań co do roli rodziców i szkoły w wychowaniu i nauczaniu, co do zakresu współpracy (za co odpowiada szkoła, za co rodzice). 

POLECAMY

  • Konflikt (antagonizm, kolizja, spór, zatarg) – oznacza wszelkie zetknięcie się sprzecznych dążeń, niezgodności, celów i sposobów załatwiania interesów, poglądów. 
  • Konflikt danych – powstaje, gdy strony przypisują różną wagę tym samym informacjom, są przekonane o braku dostępu do ważnych informacji lub o posiadaniu pełnej wiedzy o sytuacji drugiej strony. 
  • Konflikt interesów – wiąże się z potrzebą samostanowienia, powstaje, kiedy każda ze stron ma w danej sytuacji/sprawie różne potrzeby, chce czegoś innego.

Co sprawia, że niektórzy rodzice nie chcą współpracować ze szkołą w obszarze pomocy psychologiczno-pedagogicznej, nie wyrażają na nic zgody, zaprzeczają zaobserwowanym w szkole trudnościom dziecka, udają, że nie ma problemu? Jak rozwiązać powstały konflikt, nie przynosząc szkody żadnej ze stron? Co może zrobić nauczyciel, wychowawca, specjalista szkolny? Z jakich mechanizmów prawnych i w jakich sytuacjach może skorzystać szkoła? 

W stronę rozwiązania konfliktu 

Powszechnie wiadomo, że relacje nauczyciela z rodzicami wymagają opanowania i cierpliwości. A tego, niestety, wielu pedagogom brakuje. Sporne sprawy chcą załatwić szybko i prosto. Nie bacząc na to, że rozwiązanie każdego konfliktu jest procesem polegającym na doprowadzeniu do przyjęcia pewnego porozumienia, satysfakcjonującego lub przynajmniej akceptowalnego przez obie strony. 

KROK 1. 

Poznanie rzeczywistych obaw rodziców 

Nauczyciel czy pedagog reprezentuje dobro wszystkich uczniów – w tym także tego z trudnościami, natomiast rodzic reprezentuje dobro tylko swojego dziecka, kierując się subiektywną prawdą i własnymi odczuciami. Dlatego ogromne znaczenie ma rozpoznanie, czego tak naprawdę obawia się rodzic, którego dziecko przejawia jakiś problem. Równie istotna jest akceptacja zastrzeżeń i uprzedzeń, jakimi się kieruje, nie chcąc ujawnić ważnych informacji, odmawiając wykonania specjalistycznych badań czy skorzystania z oferowanej dziecku pomocy. Ze strony nauczyciela czy pedagoga potrzebna jest akceptacja pozbawiona oceniania, krytykowania i zaprzeczania. Rodzica należy wysłuchać ze spokojem, dając mu maksimum poczucia bezpieczeństwa i wsparcia w oparciu o znajomość podstawowych, efektywnych technik komunikacji interpersonalnej. Z pełnym zrozumieniem trzeba też podejść do postawy prezentowanej przez rodzica, np. rodzic może: 

  • trwać w zaprzeczeniu, że jego dziecko przejawia jakiś problem (silny mechanizm wyparcia); 
  • usilnie starać się, by wstydliwa dla rodzica sprawa trudności czy dysfunkcji dziecka nie wyszła na jaw, powodując negatywne konsekwencje dla niego i jego dziecka; 
  • obawiać się, że dziecko nie zostanie zaakceptowane i będzie narażone na nieprzyjemności z powodu swoich przypadłości (stygmatyzacja); 
  • starać się chronić swoje dziecko przed szykanami, agresją i przemocą (psychiczną i fizyczną) ze strony rówieśników oraz chronić przed atakami rodziców zdrowych uczniów, by dziecko nie doświadczyło, czym jest nietolerancja. 

KROK 2. 

Edukacja rodziców w zakresie ich obowiązków i powinności względem dziecka 

Zdarza się, że rodzic skupiony głównie na swoich prawach, zaślepiony osobistymi racjami, zapomina o tym, że ciążą na nim również obowiązki wobec dziecka oraz powinności wobec szkoły, do której ono uczęszcza. Należy więc systematycznie edukować rodziców, odwołując się do aktów prawnych i zapisów w statucie placówki, gdyż większa świadomość wzmocni w nich poczucie osobistego sprawstwa. Oto niektóre z zapisów prawnych: 

  • Obowiązki rodziców wobec dziecka: art. 96. ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2086) § 1: „Rodzice wychowują dziecko pozostające pod ich władzą rodzicielską i kierują nim. Obowiązani są troszczyć się o fizyczny i duchowy rozwój dziecka i przygotować je należycie do pracy dla dobra społeczeństwa odpowiednio do jego uzdolnień”. 
  • Punkt 4 Europejskiej Karty Praw i Obowiązków Rodziców: „Rodzice mają obowiązek przekazywania wszelkich informacji szkołom, do których uczęszczają ich dzieci, informacji dotyczących możliwości osiągnięcia wspólnych (tj. domu i szkoły) celów edukacyjnych”.

Thomas Gordon w Wychowaniu bez porażek stwierdził, że „rodziców się oskarża, ale się ich nie szkoli” – dlatego warto też poszerzać wiedzę rodziców w zakresie roli, jaką pełnią w rozwoju dziecka i jego szkolnej edukacji. Tego typu oddziaływania (tzn. pedagogizacja i psychoedukacja) muszą być prowadzone z dużym taktem i wyczuciem. Adresowane są przecież do osób dorosłych, które posiadają własne doświadczenie życiowe, w tym także opiekuńczo-wychowawcze. Mają utrwalone poglądy i postawy, reprezentują różny poziom kulturalny, moralny i intelektualny. 

KROK 3. 

Uświadamianie rodzicom, jakie są obowiązki i powinności nauczycieli względem ich dzieci 

Po to, by ukazać możliwości szkoły we wspieraniu rozwoju i edukacji dziecka, a także uświadomić, że wielostronny i prawidłowy rozwój dziecka zależy od wspólnie realizowanych działań. Wskazując przy tym, że przepisy oświatowe regulujące zasady opieki nad dziećmi, w tym świadczenia z zakresu pomocy psychologiczno-pedagogicznej, wynikają z Konwencji o prawach dziecka i Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. 

  • Pierwszą generalną regułę wprowadza ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 1148 z późn. zm.) w art. 5, który stanowi, że obowiązkiem nauczycieli jest „kierowanie się dobrem uczniów, troską o ich zdrowie, postawę moralną i obywatelską, z poszanowaniem godności osobistej ucznia podczas wykonywania działań dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych”. Natomiast zgodnie z art. 1 tejże ustawy system oświaty w Polsce zapewnia m.in.: 
    - realizację prawa każdego obywatela Rzeczypospolitej Polskiej do kształcenia się oraz prawa dzieci i młodzieży do wychowania i opieki, odpowiednich do wieku i osiągniętego rozwoju (ust. 1), 
    - wspomaganie przez szkołę wychowawczej roli rodziny (ust. 2), 
    - dostosowanie treści, metod i organizacji nauczania do możliwości psychofizycznych uczniów, a także możliwość korzystania z pomocy psychologiczno-pedagogicznej i specjalnych form pracy dydaktycznej (ust. 5), 
    - opiekę nad uczniami niepełnosprawnymi przez umożliwianie realizowania zindywidualizowanego procesu kształcenia, form i programów nauczania oraz zajęć rewalidacyjnych (ust. 7). 
  • Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2215) zawiera zapisy dotyczące powyższych obowiązków nauczyciela, m.in.: 
    - art. 6 ust. 2, który wskazuje, że nauczyciel obowiązany jest wspierać każdego ucznia w jego rozwoju, 
    - art. 44c, który mówi, iż nauczyciel jest obowiązany: 
    - indywidualizować pracę z uczniem na zajęciach edukacyjnych odpowiednio do potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz możliwości psychofizycznych ucznia, 
    - dostosować wymagania edukacyjne do indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz możliwości psychofizycznych ucznia, w przypadkach określonych w przepisach rozporządzeń MEiN.
  • W myśl przepisów rozporządzenia MEiN z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie zasad organizacji i udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach (Dz. U. z 2017 r., poz. 1591 z późn. zm.) do zadań nauczycieli, wychowawców grup wychowawczych i specjalistów w przedszkolu, szkole i placówce należy w szczególności: 
    - rozpoznawanie indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz możliwości psychofizycznych uczniów; 
    - określanie mocnych stron, predyspozycji, zainteresowań i uzdolnień uczniów; 
    - rozpoznawanie przyczyn niepowodzeń edukacyjnych lub trudności w funkcjonowaniu uczniów, w tym barier i ograniczeń utrudniających funkcjonowanie uczniów i ich uczestnictwo w życiu przedszkola, szkoły lub placówki; 
    - podejmowanie działań sprzyjających rozwojowi kompetencji oraz potencjału uczniów w celu podnoszenia efektywności uczenia się i poprawy ich funkcjonowania; 
    - współpraca z poradnią w procesie diagnostycznym i postdiagnostycznym oraz w zakresie oceny efektów działań podejmowanych w celu poprawy funkcjonowania ucznia oraz planowania dalszych działań; 
    - informowanie rodziców o potrzebie objęcia ucznia pomocą psychologiczno-pedagogiczną, o ustalonych dla niego formach, okresie udzielania pomocy psychologiczno- pedagogicznej oraz wymiarze godzin, w którym poszczególne formy pomocy będą realizowane; 
    - udzielanie pomocy psychologiczno-pedagogicznej w trakcie bieżącej pracy z uczniem przez zintegrowane działania nauczycieli i specjalistów oraz w formach odpowiednich do rozpoznanych potrzeb – we współpracy z jego rodzicami. 

KROK 4. 

Rozsądna i szczera rozmowa

Zgodnie z obowiązującym prawem korzystanie z pomocy psychologiczno-pedagogicznej jest: 

  • dobrowolne – co oznacza, że nauczyciele mogą wspierać rozwój dziecka tylko w ograniczonym zakresie, a działania te są uwarunkowane zgodą rodziców, chociażby na udział dziecka w zajęciach stanowiących formę tejże pomocy; 
  • objęte ochroną danych osobowych – dlatego poradnie psychologiczno-pedagogiczne oddają całość dokumentów rodzicom lub opiekunom i tylko oni mają prawo zdecydować o ich ujawnieniu.

Rodzice mają prawo decydowania o wyborze podmiotów udzielających pomocy psychologiczno-pedagogicznej dziecku, a zadaniem szkoły jest bieżące informowanie ich o postępach i trudnościach dziecka w funkcjonowaniu na terenie szkoły w celu zapewnienia efektywności działań na rzecz dziecka. 

Wobec powyższego szkoła nie może zmusić rodziców do zdiagnozowania dziecka w poradni psychologiczno-pedagogicznej, udostępnienia dokumentacji postdiagnostycznej ani też do korzystania z form...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Życie Szkoły"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy