Dołącz do czytelników
Brak wyników

Nauczyciel w świecie

17 maja 2019

NR 46 (Maj 2019)

Edukacja na świecie – wspieranie rozwoju poznawczego

0 114

Najtrudniejszym zadaniem nauczycieli szkół podstawowych jest wprowadzenie uczniów w świat nauki, nie powodując przy tym, aby dzieci z dnia na dzień zostały przytłoczone ogromem nowych obowiązków i celów do zrealizowania.

Pierwsze 3 lata szkoły to okres, w którym wymagamy od dziecka dostosowania się do zupełnie nowych zasad współpracy, która w głównej mierze opierać się będzie na nauce, nie zaś, tak jak wcześniej – na zabawie. W wielu krajach ten moment przejścia jest trudny ze względu na przeładowaną podstawę programową, zbyt liczne klasy i inne czynniki zewnętrzne warunkujące działalność nauczycieli. Są jednak miejsca, w których wspieranie rozwoju poznawczego i podnoszenie poziomu wiedzy i zakresu umiejętności idą w parze z dostosowywaniem metodyki do zindywidualizowanych potrzeb i możliwości uczniów oraz ich potrzeby odkrywania świata bez obciążeń związanych z życiem szkolnym.

W niniejszym artykule chciałabym skupić się na najciekawszych metodach i technikach stosowanych w zakresie poszczególnych obszarów rozwoju poznawczego w Finlandii, Holandii, Indiach czy Kolumbii.

Rozwój mowy

Jednym z ciekawszych rozwiązań w Indiach, które ma służyć rozwojowi mowy dzieci, jest wprowadzenie metody storytelling już na etapie przedszkolnym oraz stosowanie jej przez cały okres uczęszczania do szkoły podstawowej (najczęściej proces ten zachodzi w języku ojczystym i języku obcym, tj. rejonowym i np.: języku angielskim lub hindi). Podczas specjalnie przygotowanych zajęć, w całości poświęconych metodzie, uczniowie zapoznają się z zasadami tworzenia dłuższych wypowiedzi, np.: opowieści, uczą się, czym jest uważne słuchanie, wzmacniają koncentrację i rozbudowują zakres słownictwa. Ponieważ w większości szkół w tym państwie już od 3. roku życia wprowadzany jest drugi język, zwiększanie zakresu słownictwa i praca nad wypowiedziami ustnymi są niezwykle ważne. Przykładowy plan takiej lekcji wyglądałby następująco: uczniowie wraz z nauczycielem siadają w kręgu. Na początku zajęć prowadzący zazwyczaj pyta, jakie historie poznali na poprzedniej lekcji oraz kto miał okazję przemawiać. Następnie nauczyciel opowiada dzieciom nie krócej niż przez 5 minut. W tym czasie często kilkukrotnie powtarza nowo wprowadzone wyrazy i aktywizuje uczniów, prosząc o powtórzenie wyrazu lub pytając czy znają jego znaczenie. Według nauczycieli, z którymi miałam okazję współpracować, 5 minut jest optymalnym czasem na utrzymanie pełnej koncentracji uczniów i zawarcie od kilku do kilkunastu nowych słów lub wyrażeń wplecionych w ciekawą dla dzieci opowiastkę. Po tej części uczniowie poddają się refleksji, określają, czy historia im się podobała, czy zakończenie ich zaskoczyło lub zadają pytania. Kończąc tę część zadania, to nauczyciel zadaje pytania odnośnie treści opowiadania, w jak największym stopniu wykorzystując nowe wyrażenia – pamiętając, by nowe zwroty zostały zawarte w treści kilku pytań oraz starając się tak poprowadzić rozmowę, aby znalazły się one w odpowiedziach.

Kolejną częścią zajęć jest opowieść jednego z uczniów – są oni informowani z tygodniowym wyprzedzeniem o konieczności przygotowania historii, którą chcieliby się podzielić z innymi. Jej charakter jest dowolny, może być ona zarówno abstrakcyjna, jak i realistyczna, 
na przykład stworzona na podstawie własnych doświadczeń. Najczęściej to dzieci zgłaszają się do przygotowania materiału na następne zajęcia. Bardzo ważne jest, aby w tym czasie nauczyciel pilnował, by uczeń zachował podobną formułę wypowiedzi – powtórzenia ważnych elementów, wprowadzanie nowości, spójność, aktywizowanie słuchaczy oraz refleksje i pytania sprawdzające uważność.

W ramach ćwiczeń do kolejnych wystąpień oraz wskazania jak można znaleźć inspirację, cała grupa bierze udział w ostatniej części lekcji metodą storytelling: opisywanie obrazka lub tworzenie zakończenia do obejrzanego materiału.

Zajęcia te są prowadzone w przyjaznej, niezobowiązującej atmosferze. Jako jedne z niewielu w Indiach nie są oceniane i nie wchodzą w skład listy przedmiotów opisywanych na świadectwach szkolnych.

Mowa pisana

Holendrzy wiedzą, że autorefleksja i rozbudzanie emocjonalnego stosunku do zdobywanej wiedzy stanowią fundament efektywnego uczenia się. Dlatego właśnie te dwa procesy stanowią nieodłączny element działań uczniów już na etapie szkoły podstawowej. Rozwiązanie, które warto w tym przypadku naśladować, nie tylko rozwija opisane wyżej mechanizmy, ale również umiejętność tworzenia pisemnych wypowiedzi.

Stosowanie tego rodzaju pracy w szkołach w Holandii najprawdopodobniej opiera się na założeniach opracowanych przez francuskiego pedagoga: Celestyna Freineta. Zasady swobodnego tekstu pisanego i mówionego w dużej mierze pokrywają się z działaniami holenderskich nauczycieli, którzy jednak nie stosują w swojej pracy wspólnej selekcji najlepszych tekstów czy zbiorowej korekty opisów. Tworzenie pamiętników to zajęcie w pełni skoncentrowane na jednostce i jej odczuciach, zatem nie można ich oceniać czy klasyfikować jako lepsze czy gorsze od innych. Jeśli zaś chodzi o element nauczania i korygowania błędów, treści są sprawdzane w formie pracy zindywidualizowanej. Odwrotnie niż w Polsce, w tekście znajdziemy podkreślone wyłącznie poprawne (gramatycznie, stylistycznie, interpunkcyjnie, a także merytorycznie, jeśli tekst dotyczy jakiegoś zakresu przyswajanego wcześniej materiału) fragmenty – podejście to często nazywane jest metodą zielonego ołówka. Ma ona na celu wzmocnić poczucie własnej wartości oraz utrwalać poprawne elementy pracy, nie zaś koncentrować uwagę dziecka na błędach i pomyłkach. Po sprawdzeniu uczniowie samodzielnie poprawiają teksty i poszukują odpowiedzi na swoje pytania w słownikach, podręcznikach przedmiotowych lub Internecie.

Uczniowie wielu holenderskich placówek już w pierwszej klasie podstawowej zakładają pamiętniki – zeszyty, w których pod koniec dnia opisują (lub na początku przygody z pisaniem również rysują) swoje wrażenia oraz przemyślenia. Najczęściej temat takich rozważań jest dowolnie wybrany przez ucznia, jednak zdarza się, że nauczyciele proszą o zwrócenie uwagi na jakiś konkretny element dnia lub ćwiczenie. Zależnie od planu zajęć, tworzenie wypowiedzi pisemnej przypada na pierwsze pół godziny po przerwie obiadowej lub ostatnie 30 minut zajęć danego dnia.

Analiza i synteza słuchowa i wzrokowa

Finowie rozumieją, jak ważny jest sprawny rozwój analizy i syntezy w procesie efektywnego uczenia się. Pierwsze 3 lata pracy szkolnej to dla dzieci czas poświęcony głównie na zrozumienie zasad obowiązujących w danej placówce, nabywanie umiejętności samodzielnego uczenia się podejmowania współpracy. Postawy i kompetencje wypracowywane w tych latach zaważą na dalszych latach nauki, dlatego stanowią fundament edukacji w tym kraju. Zamiast koncentrować się na jak najszybszym odnotowywaniu postępów i zwiększaniu zakresu wiedzy (na przykład poprzez uczenie się na pamięć), nauczyciele poświęcają 80% czasu szkolnego na rozbudzanie ciekawości, wzmacnianie samodzielności, niezależności, wewnętrznej dyscypliny, dociekliwości i, co najważniejsze – wytrwałości i determinacji w osiąganiu założonych celów (sisu – jest to termin oznaczający przekraczanie z...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Życie Szkoły"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy