Dołącz do czytelników
Brak wyników

Wspomaganie ucznia

16 stycznia 2019

NR 43 (Styczeń 2019)

Uczeń z giełkotem – procedura diagnozowania

0 156

Giełkot ujawnia się zazwyczaj w dzieciństwie, w okresie rozwoju mowy. Ze względu na podobieństwo objawów często jest mylnie utożsamiany z jąkaniem. Właściwe rozpoznanie logopedyczne ma istotne znaczenie diagnostyczne, gdyż oba te zaburzenia wymagają odmiennego postępowania terapeutycznego.

Skuteczna procedura postępowania logopedycznego zawsze jest odzwierciedleniem ujednoliconego standardu, czyli „wzorcowego układu czynności, stosowanych w terapii określonego zaburzenia mowy, konstruowanych tak, by to postępowanie było skuteczne”1. Struktura standardu realizuje paradygmat prawidłowego postępowania w odniesieniu do zaburzeń mowy w ogóle. Zawiera trzy podstawowe procedury: diagnozowanie, budowanie programu terapii i postępowanie terapeutyczne. Każde działanie terapeutyczne winno być więc poprzedzone standaryzowanymi czynnościami diagnostycznymi.

Definicja giełkotu

Zasadnicze znaczenie dla diagnozy giełkotu ma przyjęcie określonej definicji zaburzenia. Z punktu widzenia praktyki logopedycznej optymalnym rozwiązaniem wydaje się traktowanie giełkotu jako syndromu, którego przejawy dotyczą różnych aspektów zachowań ludzkich. Za takim ujęciem przemawia jego niespecyficzny i wieloraki charakter.
Giełkotem nazywać będziemy więc „zaburzenie płynności mówienia związane z szybkim i nieregularnym tempem mówienia”2, w którym występują symptomy opisywane na różnych poziomach. Na płaszczyźnie językowej to obniżona spójność gramatyczna i semantyczna wypowiedzi. Na płaszczyźnie psychicznej: słaba koncentracja, wąski zakres uwagi, osłabiona zdolność wsłuchiwania się, natłok myśli, nadpobudliwość czy nieświadomość doświadczanych trudności. Z kolei na płaszczyźnie neurofizjologicznej – nieprawidłowości w zapisie EEG. Należy podkreślić, że niepłynność mówienia w giełkocie pozbawiona jest spastyczności (napięcia mięśniowego), a jej dominującym objawem są powtórzenia i dźwięki wtrącone. Powtórzeniom towarzyszą zaburzenia koartykulacji, czyli umiejętności przechodzenia jednej sekwencji ruchów artykulacyjnych w drugą i ich wzajemnego nakładania się.

Badanie logopedyczne 

Standardowe badanie logopedyczne, zmierzające do rozpoznania giełkotu, obejmuje następujące czynności diagnostyczne:

  • ocenę płynności mówienia:
    • analiza symptomów niepłynności w badaniach cząstkowych, uwzględniających realizację: ciągów zautomatyzowanych (prosimy o policzenie bądź wymienienie dni tygodnia), wypowiedzi podczas czytania lub nazywania obrazków (u dzieci nieumiejących czytać), czynności powtarzania (przygotowujemy kilka zdań łatwych do zapamiętania, o których powtórzenie prosimy ucznia), wypowiedzi podczas swobodnej rozmowy (dialog), wypowiedzi narracyjnej (przy badaniu można skorzystać z historyjki obrazkowej i zdjęcia);
    • w rozpoznaniu giełkotu: kryteria ilościowe (norma w próbie sylabowej 3% dla dzieci, maksymalnie do 5%), kryteria jakościowe (niespastyczne powtórzenia i pauzy, wtrącenia dźwięków);
    • w rozpoznaniu jąkania: kryteria ilościowe (norma w próbie sylabowej 3% dla dzieci, maksymalnie do 5%), kryteria jakościowe (prymarne objawy niepłynności – przeciągnięcia, bloki, powtórzenia oraz sekundarne objawy niepłynności – dźwięki wtrącone, pauzy wypełnione, wielokrotne powtórzenia wyrazów lub fraz);
  • ocenę symptomów towarzyszących:
    • obserwacja czynności: oddychania (nieprawidłowości toru oddechowego; koordynacji oddechu, fonacji i artykulacji), fonacji (wysokość i siła głosu), artykulacji i koartykulacji (precyzja artykulacyjna), tempa mówienia, sposobu budowy tekstu (spójność semantyczna, poprawność gramatyczna, długość tekstów) oraz fizjologicznych objawów stresu (np. wzmożenie napięcia mięśniowego, przyspieszenie oddechu, rozszerzenie źrenic), współruchów (ruchy towarzyszące mówieniu, zbędne z punktu widzenia komunikacji), zachowań niewerbalnych (np. trudności w utrzymaniu kontaktu wzrokowego, nadmierna kontrola zachowania);
    • w rozpoznaniu giełkotu: brak spastyczności, szybkie tempo mówienia, nadpobudliwość psychoruchowa, zaburzenia artykulacji (ogólne obniżenie wyrazistości artykulacyjnej), zaburzenia poprawności gramatycznej wypowiedzi, chaotyczność wypowiedzi, trudności w czytaniu;
    • w rozpoznaniu jąkania: występowanie napięcia mięśniowego, występowanie współruchów, utrata kontaktu wzrokowego, nieprawidłowy sposób oddychania, występowanie fizjologicznych objawów stresu;
  • ocenę czynności pisania:
    • w rozpoznaniu giełkotu: obniżony poziom estetyki pisma i specyficzne trudności w pisaniu (opuszczenia, powtórzenia, przestawki liter i sylab);
    • w rozpoznaniu jąkania: poziom estetyki pisma nie podlega ocenie;
  • wywiad:
    • historia występowania objawów oraz ocena roli zaburzenia w życiu ucznia (ustalenie czasu i okoliczności pojawienia się zaburzenia, jego przebiegu oraz roli, jaką odgrywa w życiu dziecka), uwarunkowania genetyczne (występowanie zaburzeń płynności mówienia w rodzinie), przebieg ciąży i porodu, zdrowie ucznia (zaburzenia słuchu, choroby neurologiczne, hospitalizacje z jakichkolwiek powodów przed ukończeniem 5. roku życia) oraz uwarunkowania społeczne (relacje w szkole, stosunek otoczenia do zaburzenia);
    • w rozpoznaniu giełkotu: stwierdzone występowanie giełkotu w rodzinie; stwierdzony wzrost objawów w łatwiejszych i trudnych emocjonalnie sytuacjach, przy czasowym spadku nasilenia objawów w sytuacjach wymagających kontroli zachowania; wyrażane przez pacjenta niewielkie zainteresowanie problemem niepłynności w życiu; stwierdzone zachowania zdradzające deficyty uwagi;
    • w rozpoznaniu jąkania: stwierdzone występowanie jąkania w rodzinie; stwierdzony wzrost objawów w sytuacjach trudnych emocjonalnie, przy utrzymującym się stale pewnym poziomie objawów w sytuacjach łatwych dla dziecka; wyrażane przez ucznia uczucia: wstydu, frustracji, złości związane ze sposobem mówienia; stwierdzone zachowania lękowe; stwierdzone urazy emocjonalne, szczególnie w okresie dzieciństwa; zaburzenia relacji i kontaktów w rodzinie dziecka;
  • badania specjalistyczne:
    • w rozpoznaniu giełkotu: stwierdzenie patologii w zapisie EEG oraz innych organicznych zmian i zaburzeń, np. mikrodysfunkcji mózgowych;
    • w rozpoznaniu jąkania: stwierdzenie organicznych zmian i zaburzeń, np. mikrodysfunkcji mózgowych; stwierdzenie zaburzenia funkcji słuchowych, np. niedosłuchów jednostronnych, zaburzeń w zakresie lateralizacji słuchowej.

Należy zaznaczyć, że w badaniu logopedycznym zaburzeń płynności mówienia największą wartość diagnostyczną ma ocena wypowiedzi spontanicznej. W celu precyzyjnej oceny ilościowej niepłynności mówienia warto nagrać wypowiedzi dialogowe i narracyjne (opis i opowiadanie) ucznia, a następnie – po odsłuchaniu nagrania porównać liczbę niepłynnie wypowiedzianych wyrazów (tzw. próba wyrazowa) w stosunku do ogólnej liczby wypowiedzianych wyrazów, zaś uzyskany wynik pomnożyć przez sto procent. W przypadku tzw. próby sylabowej obliczamy licz...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Życie Szkoły"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy