Dołącz do czytelników
Brak wyników

Wspomaganie ucznia

17 maja 2022

NR 72 (Maj 2022)

Uczeń przewlekle chory w szkole

0 93

Jednym z zadań, które stawia się przed nauczycielem, jest między innymi organizowanie pomocy i wsparcia dzieciom z różnego rodzaju trudnościami, chorobami, również przewlekłymi i niepełnosprawnościami. Wymaga to więc gruntownego zapoznania się z tym, jakie problemy mogą mieć tacy uczniowie i z jakimi ograniczeniami mierzą się każdego dnia. Okazuje się, że niezbędne staje się w tym procesie dostosowanie nie tylko warunków do potrzeb dzieci, ale również wybranie jak najlepszych metod i form pracy. Żeby jednak to było możliwe, konieczne będzie zrozumienie, co mieści się zarówno pod pojęciem niepełnosprawności ruchowej, jak i choroby przewlekłej.

Niepełnosprawność ruchowa

Towarzyszy uczniom z mózgowym porażeniem dziecięcym, zanikiem mięśni, skoliozą czy wiotkością stawów i martwicą kości. Każda z tych chorób wiąże się z odczuwaniem przez dziecko silnego dyskomfortu, a często również bólu. Nie da się także ukryć, że realizowanie obowiązku edukacyjnego jest tutaj po dwakroć utrudnione. Z jednej strony, w szkole, uczniowie muszą wykonywać mnóstwo aktywności ruchowych. Przemieszczają się z jednej sali do drugiej, piszą, spacerują po korytarzu, wchodzą i schodzą po schodach, ubierają się, korzystają z toalety. Dzieci niepełnosprawne bardzo często nie są w stanie wykonać tych rzeczy samodzielnie i potrzebują kogoś, kto będzie im udzielał wsparcia. Z drugiej strony, zahamowany może zostać tutaj również rozwój poznawczy, ponieważ w dużej mierze opiera się on na aktywności własnej dzieci i samodzielnym zdobywaniu przez niego doświadczeń. Z czym może się w takim razie mierzyć uczeń z niepełnosprawnością ruchową?

Najczęstsze z trudności edukacyjnych

Wyróżnia się: 

POLECAMY

  • trudności w rozwoju pamięci ruchowej – dziecko bardzo często nie jest w stanie odwzorować ruchu, więc nie uczy się pewnych automatyzmów;
  • zaburzenie w zakresie orientacji przestrzennej;
  • nieprawidłowości w rozwoju aparatu artykulacyjnego;
  • zdecydowanie dłuższy czas poświęcony na wykonanie określonych czynności oraz zużywanie energii i siły nieadekwatnie do podejmowanych aktywności;
  • osłabioną koncentrację, uwagę i skupienie;
  • bierność i niechęć do wykonywania jakichkolwiek ćwiczeń;
  • widoczną wzmożoną męczliwość;
  • pojawianie się zachowań trudnych, często agresywnych lub buntowniczych;
  • występowanie różnorodnych lęków, w tym związanych z własnym zdrowiem lub z tym, co będzie się działo w przyszłości. 

Choroba przewlekła 

Diagnozuje się ją w momencie, kiedy dziecko ma jakieś trudności, które charakteryzuje długi czas trwania oraz konieczność ciągłego leczenia połączona z częstymi pobytami w szpitalach lub sanatoriach. Dzieci te przejawiają wiele trudności społeczno-emocjonalnych, do których należy zaliczyć problemy z nawiązywaniem relacji czy osiąganie właściwego poziomu rozwoju fizycznego czy poznawczego. 

Pod nazwą choroby przewlekłej mieszczą się:

  • choroby układu oddechowego (np. astma);
  • choroby układu nerwowego;
  • choroby jamy nosowo-gardłowej i uszu (zapalenie uszu, zatok); 
  • choroby układu krążenia (np. choroby hemofiliczne);
  • choroby reumatyczne;
  • choroby układu moczowego;
  • choroby systemu wydzielania wewnętrznego (np. cukrzyca);
  • choroby związane z nieprawidłową przemianą materii i niewłaściwym sposobem odżywiania;
  • alergie. 

Trudności edukacyjne

Okazuje się, że dzieci te mają zdecydowanie bardziej osłabione procesy poznawcze. Przyjmowanie leków i ciągłe wizyty u lekarzy wpływają na odczuwanie permanentnego zmęczenia oraz pogorszenie koncentracji, uwagi i pamięci. Bardzo często nie mogą również podejmować aktywności fizycznych, są zwolnione z zajęć z wychowania fizycznego. W konsekwencji zdecydowanie szybciej się męczą i nie są w stanie nadążyć za zdrowymi rówieśnikami. 
To, co może im znacznie utrudniać funkcjonowanie, to konieczność podporządkowania swojego trybu dnia chorobie. Dzieci muszą bowiem przyjmować lekarstwa o stałych godzinach (a więc również w czasie pobytu w szkole), często biorą udział w rehabilitacjach czy też ktoś musi monitorować ich stan zdrowia, np. konieczność mierzenia poziomu cukru w przypadku cukrzycy. To wszystko, w połączeniu ze zmianami w wyglądzie oraz byciem w centrum zainteresowania rodziny, sprawiają, że młody człowiek może nie radzić sobie z pojawiającymi się emocjami, zdenerwowaniem czy lękiem. Wpada więc szybko w złość, jest niecierpliwy oraz nie potrafi poradzić sobie z porażkami. 

Prawa ucznia z niepełnosprawnością ruchową i przewlekle chorego

Zarówno uczniowi z niepełnosprawności ruchową, jak i przewlekle choremu przysługuje:

  • możliwość zorganizowania nauczania indywidualnego w momencie, kiedy stan zdrowia uniemożliwia im przebywanie w szkole;
  • korzystanie ze zindywidualizowanej ścieżki kształcenia – dziecko może realizować część zajęć wspólnie z pozostałymi uczniami, a część indywidualnie, z nauczycielem na terenie szkoły;
  • opieka ze strony nauczycieli oraz wsparcie nauczyciela wspomagającego;
  • dostosowywanie form i metod pracy do potrzeb dziecka;
  • dawanie możliwości pracy we własnym rytmie oraz podejmowanie działań mających na celu pozwolenie dziecku uzupełnić wiedzę i zaległości spowodowane powtarzającą się nieobecnością;
  • organizowanie wsparcia psychologiczno-pedagogicznego w postaci dodatkowych zajęć logopedycznych, korekcyjno-kompensacyjnych, rewalidacyjnych czy rozwijających kompetencje społeczno-emocjonalne;
  • otaczanie dziecka wsparciem ze strony pedagoga i psychologa szkolnego;
  • integrowanie zespołu klasowego.

Jednocześnie należy pamiętać o takich rzeczach jak znoszenie wszelkiego rodzaju barier architektonicznych. Dobrze byłoby zadbać o to, aby w szkole pojawiła się winda, która ułatwi dziecku przemieszczanie po szkole. Dodatkowo konieczne jest zadbanie o prawidłowe dostosowanie miejsca pracy do możliwości dziecka. Uczeń musi mieć bowiem szansę na przyjmowanie jak najmniej męczącej go pozycji. 

Nauczyciel powinien także zadbać o dostosowanie pomocy szkolnych w taki sposób, aby dziecko mogło z każdej z nich efektywnie korzystać. Czasem konieczne okazuje się również odejście od pisania w sposób tradycyjny i wykorzystanie do pomocy komputera. Równie istotne wydaje się także dawanie uczniowi wcześniej przygotowanych formatek, wykresów oraz modeli i tabelek tak, żeby można je było szybko i sprawnie uzupełnić, bez konieczności przerysowywania całego schematu. Są to czynniki, które powodują, że dziecko czuje się docenione i ma możliwość odniesienia sukcesu. Należy także pamiętać o tym, że w całym procesie dydaktycznym należy zadbać o możliwość nawiązania prawdziwie trwałych relacji pomiędzy dzieckiem z niepełnosprawnością ruchową lub przewlekle chorym a grupą rówieśniczą. 

Działania wspomagające

Nauczyciel powinien podejmować różnorodne działania wspomagające proces dydaktyczny. Można zaproponować dzieciom:

  • prezentację swoich zainteresowań i uzdolnień;
  • zabawy integracyjne;
  • udział we wspólnych wyjściach i wyjazdach;
  • organizowanie imprez dla rodziców, na których można byłoby się poznać i razem wykonać coś ciekawego, np. warsztaty z robienia latawców czy wieczór filmowy.

Dziecko, które choruje, poczuje się docenione i będzie mogło wykształcić autentyczną więź z rówieśnikami. Jednocześnie możliwe stanie się poznanie innych dzieci w sytuacjach swobodnych, często zabawowych. 

O czym jeszcze powinien pamiętać nauczyciel, planując proces edukacyjny z uczniem niepełnosprawnym lub przewlekle chorym? Zawsze należy brać pod uwagę rodzaj choroby oraz leki, jakie przyjmuje młody człowiek. Często wpływają one na jego ogólny stan i utrudniają jego funkcjonowanie. Patrząc również na możliwości dziecka, konieczne staje się zadbanie o odpowiednią organizację czasu pracy. Prowadzenie zajęć indywidualnych, chociażby z dzieckiem z zanikiem mięśni, musi uwzględniać potrzeby dziecka. Po pierwsze należy zadbać o to, aby stymulować wszystkie zmysły i przeplatać aktywności. Dobrze by było, żeby ćwiczenia poznawcze były uzupełniane wspólnym słuchaniem muzyki czy wykonywaniem jakiejś pracy plastycznej. Pozwoli to dziecku wyciszyć się i uporządkować wiedzę, która została mu przekazana. Po chwili relaksu możliwe będzie ponowne powtórzenie omawianego materiału, ale ze spokojem i większym zainteresowaniem. 

Nauczyciel musi być również bardzo mocno wyczulony na oznaki gorszego samopoczucia dziecka. Choroba wpływa bowiem również na nastrój i rozwój emocjonalny. Zauważenie objawów przeciążenia układu nerwowego lub zaostrzenia choroby powinno wiązać się z jak najszybszym udzieleniem dziecku wsparcia i pomocy. Często należy wyprowadzić ucznia z sali czy zaprowadzić do pielęgniarki. Oczywiście takie sytuacje niosą za sobą ryzyko pojawienia się zaległości lub braków. Ważne jest, aby zadbać o to, żeby młody człowiek mógł uzupełnić te rzeczy. Może się to odbywać np. poprzez zorganizowanie pomocy koleżeńskiej. Inni uczniowie pożyczają ćwiczenia lub zeszyty albo spotykają się, żeby wyjaśnić omawiany w czasie nieobecności ucznia materiał. Są to działania przynoszące korzyści wszystkim członkom procesu edukacyjnego. Sprzyjają bowiem kształtowaniu w dzieciach poczucia odpowiedzialności za drugiego człowieka i wpływają na pojawienie się empatii. 

Czym dla dziecka z niepełnosprawnością i chorobą przewlekłą staje się szkoła? Należy bardzo mocno pokreślić, że jest to miejsce niezwykle istotne. Daje ono bowiem poczucie normalności. To w szkole dzieci mogą się ze sobą spotkać, porozmawiać, wymienić doświadczeniami, ale jednocześnie korzystają z możliwości wspólnej zabawy czy przeżywania razem radości. Jest to również miejsce dające szansę na zdobywanie nowych doświadczeń, poznawanie ciekawych bodźców oraz pozwalające na eksplorowanie otoczenia. Dziecko choć na moment może uwolnić się od przykrych doświadczeń i przeżyć związanych z chorobą oraz procesem leczenia. 

Nauka w szkole nie musi być procesem nudnym i bardzo skomplikowanym. Niezbędne jest jednak uatrakcyjnianie jej różnorodnymi metodami pracy, do których zalicza się:

  • metodę malowania dziesięcioma palcami;
  • metodę ruchu rozwijającego Weroniki Sherborne;
  • kinezjologię edukacyjną P. Dennisona;
  • metodę Dobrego Startu M. Bogdanowicz;
  • system percepcyjno-motoryczny Kepharta;
  • ekspresję ruchową C. Orffa;
  • improwizację ruchową R....

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Życie Szkoły"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy