Dołącz do czytelników
Brak wyników

Wspomaganie ucznia

5 listopada 2019

NR 50 (Listopad 2019)

Sposób na dyspraksję

0 7

Dyspraksja to zaburzenie, które w znacznym stopniu utrudnia dziecku funkcjonowanie w codziennej rzeczywistości. W Polsce jest to zjawisko mało znane, zatem nie poświęca mu się zbyt wiele uwagi w publikacjach naukowych, co w konsekwencji utrudnia jego diagnozę.

Czym jest dyspraksja?

Dyspraksja jest zwykle postrzegana jako ograniczenie lub niedorozwój organizacji, koordynacji ruchu. Związane z nim mogą być problemy z wypowiadaniem się, percepcją lub myśleniem. Inne nazwy objawów dyspraksyjnych to syndrom niezdarnego dziecka (Clumsy Child Syndrome), rozwojowe zaburzenie koordynacji (Developmental Co-ordination Disorder (DCD); minimalna dysfunkcja mózgowa (Minimal Brain Dysfunction), Trudności w uczeniu się motoryki (Motor learning Difficulty) oraz dysfunkcja percepcyjno-motoryczna (Pereceptuo-motor Dysfunction)1.

Obecnie prowadzone badania nie podają konkretnych przyczyn dyspraksji i rozwojowego zaburzenia koordynacji. Teorie opierają się głównie na obserwacji i przypuszczeniach, a postawione hipotezy nie zostały potwierdzone. Wynika z nich głównie, że osoby z dyspraksją nie wykazują żadnych wad neurologicznych, które wyjaśniałyby to zjawisko, a przyczyna najprawdopodobniej wynika ze wzrostu neuronów w mózgu. Dyspraksja występuje u 10% osób, ale częściej obserwuje się ją u chłopców.

Symptomy i trudności

Dziecko cierpiące na dyspraksję zmaga się z wieloma różnorodnymi emocjami i uczuciami, które mają bezpośredni wpływ na jego stan psychiczny. Pierwszym z odczuć, jakie stają na drodze młodego człowieka, jest frustracja, która jest uczuciem niezwykle przytłaczającym, a pojawia się w momencie kumulacji negatywnych doświadczeń. Konsekwencją takiego stanu, który utrzymuje się przez dłuższy okres czasu, najczęściej jest agresja. Niestety niełatwo jest poradzić sobie z tym uczuciem, a ciągłość porażek i brak perspektywy poprawy sytuacji dziecka wzmaga odczucie bezradności. Dzieci z dyspraksją wiedzą i czują, że nie są takie same, jak ich rówieśnicy. Zauważalne gołym okiem są różnice w zachowaniu, nieadekwatnych reakcjach na bodźce. Jeśli nie zostanie dziecku zapewnione odpowiednie wsparcie, to zostanie ono skazane na niepowodzenia. Ważne jest, by dziecko czuło, że jego stan nie jest spowodowany przez niego, i że są przy nim osoby, które chcą pomóc mu uporać się z tą trudną sytuacją. Ponadto o wiele większy wysiłek wkładany w wykonanie wszystkich czynności powoduje uczucie stałego zmęczenia i wyczerpania. Dziecko stara się być lepsze, co jednak nie przychodzi mu z taką łatwością, jak jego rówieśnikom. To z kolei może powodować rezygnację, gdy pomimo tak wielkiego wysiłku i starań dziecko ponosi porażki. W końcu pojawia się świadomość braku akceptacji wobec dziecka z dyspraksją. Niska świadomość społeczna i wiedza dotycząca zaburzeń tego typu sprawiają, że zachowanie dziecka odbierane jest w kategorii upośledzenia czy kalectwa. Typowe cechy bycia „innym” są niestety bardzo widoczne dla otoczenia dziecka i bardzo trudno jest ich nie zauważyć. Deficyty w takich, zdawałoby się, prozaicznych czynnościach, jak kolorowanie, wycinanie z papieru czy nawet jazda na rowerze powodują, że dziecko wykluczane jest ze wspólnych działań i zabaw rówieśniczych, czego konsekwencją jest poczucie odrzucenia i izolacji. W konsekwencji dziecko najczęściej powoli odsuwa się od grupy, unika kontaktów z jej członkami, aż w końcu staje się zupełnie wykluczone.

Analizując literaturę przedmiotu, można wskazać następujące rodzaje dyspraksji:
 



Tabela pierwsza obrazuje zestawienie objawów dyspraksji typowych dla poszczególnych okresów rozwoju2.

Tabela 1. Zestawienie objawów dyspraksji typowych dla poszczególnych okresów rozwoju
Wiek dziecka Objawy związane z zaburzeniami rozwojowymi
3 lata Trudności sprawia dziecku:
  • samodzielne rozbieranie i ubieranie się,
  • wycieranie rąk,
  • jedzenie widelcem,
  • bezpieczne poruszanie się (często ulega wypadkom),
  • mówienie – często dzieci z dyspraksją zaczynają mówić później niż ich rówieśnicy,
  • zachowanie kontroli nad ruchami
4 lata Trudności sprawia dziecku:
  • samodzielne mycie rąk,
  • zapinanie guzików,
  • jazda na czterokołowym rowerze,
  • podskakiwanie,
  • posługiwanie się nożyczkami,
  • wchodzenie na krzesła i drabinki,
  • podzielna uwaga,
  • rozumienie instrukcji słownych,
  • dłuższe skupienie uwagi
5 lat Trudności sprawia dziecku:
  • mycie rąk, twarzy, ciała, zębów,
  • wycinanie i klejenie papieru,
  • orientacja w schemacie własnego ciała,
  • orientacja w przestrzeni,
  • integracja kanałów słuchowego, wzrokowego i dotykowego,
  • dłuższa koncentracja uwagi
6 lat Trudności sprawia dziecku:
  • skakanie na jednej nodze,
  • kolorowanie,
  • posługiwanie się gumką,
  • rzucanie i chwytanie piłki,
  • trzymanie ołówka,
  • pisanie drukiem własnego imienia,
  • zapamiętanie imion i nazwisk nauczycieli,
  • czekanie na swoją kolej w trakcie rozmowy – odpowiada nieproszone, wyrywa się do odpowiedzi,
  • czynności higieniczne po wypróżnieniu się,
  • akceptowanie hałasu,
  • opanowanie emocji – często, gdy coś je rozprasza, reaguje wybuchem negatywnych emocji
7 lat Trudności sprawia dziecku:
  • wiązanie sznurówek,
  • samodzielne mycie się w wannie,
  • używanie różnorodnych narzędzi zgodnie z ich przeznaczeniem,
  • rozsmarowywanie masła, robienie kanapek,
  • używanie linijki,
  • czytanie,
  • pisanie odręczne,
  • rysowanie,
  • instrukcje słowne,
  • rozwiązywanie konfliktów – może wdawać się w bójki,
  • zasady funkcjonowania szkoły,
  • rozumienie zasad postępowania,
  • nawiązywanie i podtrzymywanie relacji interpersonalnych,
  • chodzenie po schodach – schodzi kurczowo trzymając się poręczy,
  • działania związane z organizacją,
  • rozumienie pojęcia liczby
8 lat Trudności sprawia dziecku:
  • posługiwanie się spinaczem, szpilkami,
  • przeskakiwanie przeszkód,
  • płynne pisanie,
  • rozumienie określeń wskazujących kierunek i położenie,
  • ukrywanie własnych opinii – często bywa nadmiernie szczere i nieświadomie może obrazić innych,
  • rozumienie pojęcia odległości i czasu



Badacze problemu udowodnili już ćwierć wieku temu, że ćwiczenia siłowe redukują objawy dyspraksji o ponad 70%. Nie zmienia to faktu, że dziecko z dyspraksją unika aktywności fizycznej, ponieważ należy ona do jego słabych stron, wstydzi się swojej niedoskonałości, co powoduje, że nie rozwija umiejętności ruchowych na takim poziomie jak rówieśnicy.

Wskazówki dotyczące pracy z uczniem dyspraktycznym

Niewątpliwie sporym wyzwaniem jest podjęcie takiego procesu nauczania, aby dziecko dyspraktyczne doświadczyło poczucia sukcesu. W tym celu należy przedsięwziąć wyjątkowe środki, które służyć będą realizacji tego zamierzenia. Przede wszystkim materiały, które mamy zamiar przedstawić dziecku, powinny być interesujące z jego punktu widzenia. Przydatny jest też podział materiału na małe części zadaniowe, po każdej z nich można nagrodzić postępy i starania dziecka, stosując system niewielkich niespodzianek w postaci naklejek czy pieczątek. Jeżeli system taki wydaje się dla dyspraktyka niewystarczający, można zmotywować go poprzez ulubione produkty żywnościowe lub też wyrażając głośno swoje zadowolenie i aprobatę. W ten sposób pokażemy dziecku, że każdy jego wysiłek włożony we właściwe zachowanie i pracę nad materiałem jest ważny, cenny i prowadzi do osiągnięcia celu, a uczucie radości z otrzymanej nagrody czy pochwały kojarzone będzie z faktem wykonania zadania.

Ogromnym problemem może okazać się nieumiejętność skupienia uwagi. Dlatego też czas oddziaływania na dziecko należy wydłużać stopniowo. Ponadto prezentowane treści i bodźce powinny być dostosowane do jego zainteresowań, a język, jakim posługujemy się, przekazując coś dziecku, powinien być zrozumiały i dostosowany do jego możliwości percepcyjnych. Jeżeli dziecko nie jest zainteresowane tym, co się wokół niego dzieje, można uciec się do podstępu. W tym celu należy usiąść w pobliżu dziecka i zacząć się bawić, jednocześnie pozwalając mu na kontynuowanie czynności, która absorbowała jego uwagę. Najpewniej dziecko zainteresuje się tym, co robi dorosły i niezależnie od jego reakcji dojdzie do nawiązani...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Życie Szkoły"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy