Dołącz do czytelników
Brak wyników

Pedagogiczne inspiracje

14 listopada 2018

NR 41 (Listopad 2018)

Słyszę i zapominam. Widzę i pamiętam. Robię i rozumiem,
czyli metody aktywizujące w szkole

0 326

Szkoła dwudziestego pierwszego wieku musi sprostać wielu wymaganiom. Po pierwsze, „nadążać” za nowinkami technologicznymi i wykorzystywać je w procesie edukacyjnym. Po drugie, ważniejsze, wykorzystywać takie metody pracy w trakcie lekcji, które zaktywizują ucznia i sprawią, że stanie się on aktywnym uczestnikiem nauczania.

Każdy nauczyciel z pewnością zdaje sobie sprawę, że stopień opanowania przez ucznia materiału zależy od jego aktywności na lekcji, na którą z kolei wpływają wykorzystywane metody pracy. Badania wskazują, że zapamiętujemy 10% z tego, co słyszymy, 20% z tego, co widzimy, 40–50% z tego, o czym rozmawiamy i aż 90% z tego, co sami robimy, przeżywamy. Z tego powodu coraz popularniejsze stają się metody aktywizujące.
Metody aktywizujące to te, dzięki którym uczeń poszerza swoją wiedzę, pogłębia zainteresowania, rozwija pomysły, a przede wszystkim komunikuje się z innymi, dyskutując na różne tematy. Główną zaletą tych metod jest doskonalenie umiejętności przydatnych nie tylko w czasie lekcji, ale również w życiu codziennym. Są to np. właściwe zachowanie się w nowej sytuacji, łączenie zdarzeń i faktów w związki przyczynowo-skutkowe, myślenie analityczne i krytyczne. Prowadząc zajęcia z wykorzystaniem metod aktywnych należy ustalić z uczniami kilka zasad:

  • Wszyscy są równi (nie ma uczniów lepszych/gorszych);
  • Każdy ma prawo popełniać błędy;
  • Nauczyciel aktywnie wspiera pracę uczniów;
  • Każdy bierze udział w zajęciach, nawet jeśli czegoś nie wie lub nie potrafi.

Tego typu metody pracy dzielimy na:

  • Metody problemowe – rozwijają umiejętność krytycznego myślenia, analizowania, wyjaśniania, porównywania i wnioskowanie na podstawie różnorodnych źródeł informacji np. filmów, rysunków itd. Są nimi np. burza mózgów, studium przypadku, dyskusja panelowa.
  • Metody ekspresji i impresji – skoncentrowane na emocjach i przeżyciach.  Uczniowie angażują się emocjonalnie w wykonywane zadanie. Wśród nich wyróżniamy: dramę, mapę mózgu itp.
  • Metody graficznego zapisu – zachęcają do samodzielnego podejmowania decyzji, której efekt przedstawiany jest na rysunku. Tego typu metody to: drzewko decyzyjne, rybi szkielet, plakat, mapa mentalna, śnieżna kula, mapa skojarzeń.

Poniżej opisane zostaną najczęściej wykorzystywane szczegółowe metody aktywizujące uczniów.

  1. Burza mózgów (in. giełda pomysłów)

Jest to rodzaj dyskusji, który umożliwia uczniom szybkie zgromadzenie wielu alternatywnych rozwiązań problemu. Uczestnicy zgłaszają wszystkie pomysły, nawet te nietypowe, nierealne. Burza mózgów jest tak skonstruowana, żeby komunikacja została przerwana między produkcją pomysłów a ocenianiem. Etapy burzy mózgów są następujące: sformułowanie problemu, wytwarzanie pomysłów, zapisywanie każdego pomysłu, ustalenie kryteriów oceny, krytyczna analiza pomysłów, ustalenie rozwiązania, wprowadzenie wybranego rozwiązania. 

Rys. 1. Zapis burzy mózgów
  1. Drzewko decyzyjne

To graficzny zapis analizy problemu. Pomaga w dokonaniu właściwej decyzji z pełną świadomością jej skutków. Konstruowanie drzewa rozpoczyna się od sformułowania problemu, który wpisywany jest w pień drzewa. Kolejno ustala się cele i wartości istotne dla podejmującego decyzję (wpisuje się je w koronie). Proponuje się jak największą liczbę rozwiązań (wpisuje się je w gałęziach). Określa się pozytywne i negatywne skutki każdego rozwiązania. W efekcie podejmuje się najwłaściwszą decyzję.

Rys. 2. Wzór drzewa decyzyjnego
  1. Kosz i walizka jako metoda aktywizująca na podsumowanie zajęć

Kosz oznacza rzeczy zbędne, nieprzydatne, walizka wszystkie elementy, które „zabieramy ze sobą”, bo są dla nas przydatne. Warto zawiesić na tablicy poniższe obrazki (rys. 3). Kolejno nauczyciel rozdaje uczniom kartki w dwóch kolorach. Uczniowie przyklejają kartki na planszach, które potem odczytują. Metodę można wykorzystać także przy omawianiu lektury lub danej partii materiału.

Rys. 3. Kosz i walizka

 

  1. Metaplan

Metoda ta skłania do krytycznej analizy faktów, formułowania sądów i opinii. Nauczyciel dzieli klasę na grupy, które przygotowują plakat (rys. 4). Uczniom zostaje przedstawiony problem, określa się również czas dyskusji. Uczniowie odpowiadają na pytania: Jak jest? Jak było? Odpowiedzi zapisują na kartkach, które przyklejają w odpowiednim miejscu na plakacie (to diagnoza stanu aktualnego). Kolejno udzielają odpowiedzi Jak być powinno? I ponownie przyklejają kartki. Dalsze pytania to dlaczego nie jest / nie było tak, jak być powinno? Na końcu zapisywane są wnioski – mają one prowadzić do poprawy sytuacji i odpowiadać na pytanie Jak być powinno? Liderzy grup prezentują efekty pracy. Wnioski ze wszystkich plakatów są zebrane jako wspólne rozwiązanie problemu.

Metaplan – wzór tabeli
Jak jest? Jak powinno być?
   
Dlaczego nie jest tak, jak powinno być? Wnioski
   
  1. Metoda projektu

Opiera się na praktycznym działaniu dotyczącym realizacji pewnego zdarzenia (projektu) zaproponowanego i zaprojektowanego przez uczniów.
Etapy pracy nad projektem:

  • określenie tematu projektu,
  • zadania, które mają wykonać uczniowie, aby osiągnąć cele,
  • źródła, do których należy sięgnąć przy zbieraniu informacji,
  • termin prezentacji,
  • kryteria oceny,
  • praca nad projektem,
  • prezentacja projektu,
  • ocena projektu.
  1. Technika niedokończonych zdań

Rozwija umiejętność samodzielnego wypowiadania się i kojarzenia. Uczniowie uzupełniają niedokończone zdania wcześniej przygotowane przez nauczyciela, np.

  • W mojej klasie najbardziej podoba mi się .........
  • Najchętniej lubię spędzać czas .........
  • Najbardziej nie lubię, gdy .........
  1. Drama

Metoda służy odgrywaniu i interpretacji różnych zdarzeń oraz wyrażaniu swoich myśli i emocji. Uczniowie działają zgodnie z wyobraźnią, kierując zdarzeniami, w których uczestniczą. Istotne w tej metodzie jest motywowanie do pracy uczniów nieśmiałych oraz to, że wszyscy stają się jej aktywnymi uczestnikami. Drama przyczynia się do bogatego rozwoju wewnętrznego uczniów, uczy koncentracji na sobie i innych, rozwija kreatywność i wykorzystuje wszystkie zmysły.

  1. Kula śnieżna

Uczniowie rozważają indywidualnie problem podany przez nauczyciela i formułują pisemną wypowiedź (może być również forma graficzna – obraz). Następnie dzieci dobierają się w pary i ustalają wspólne stanowisko. Potem dwójki łączą się w czwórki, czwórki w ósemki...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Życie Szkoły"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy