Dołącz do czytelników
Brak wyników

Scenariusz zajęć

26 stycznia 2018

NR 27 (Maj 2017)

Przyroda niejedno ma imię...

0 253

Gdy rozmawiamy z dziećmi na tematy przyrodnicze, zwykle przedstawiamy naturę w aspekcie piękna, miłych wrażeń, przyjemnych zapachów, wyjątkowych smaków, zdrowego i bezpiecznego środowiska życia. Rzadziej pojawia się druga strona medalu, nie mniej istotna dla życia i bezpieczeństwa ludzi. Tymczasem natura to także ogromna ilość trucizn wytwarzanych przez rośliny, grzyby i zwierzęta, walka o przetrwanie naznaczona bezwzględnymi reakcjami w sytuacjach zagrożenia i okrutnością w zdobywaniu pożywienia i ochronie potomstwa. Jak uchronić dzieci przed niebezpieczeństwami czyhającymi na nie ze strony przyrody, jak je przygotować do odpowiedniego postępowania, gdy zagrożone jest ich życie i zdrowie, a w pobliżu nie ma osób dorosłych? Nie ulega wątpliwości, że należy o to zadbać odpowiednio wcześniej, systematycznie odsłaniając „niebezpieczne karty” przyrody. Niniejszy scenariusz jest propozycją takich właśnie lekcji.

Zamieszczone niżej pomysły w całości lub części mogą być zrealizowane zarówno w klasie I, II, jak i III, w formie dostosowanej do wieku i możliwości grupy.

Zajęcia powinny być przeprowadzone nie tylko w sali lekcyjnej, ale też w terenie (np. w otoczeniu szkoły, w wybranym ogrodzie, w parku, w pobliskim lesie).

O ilości czasu przeznaczonego na realizację poszczególnych zadań zadecyduje nauczyciel. Zważywszy, że są to zagadnienia bardzo istotne z punktu widzenia bezpieczeństwa dzieci, należałoby przeznaczyć na nie minimum 4–5 godzin, np. po 1 godzinie dziennie w ciągu tygodnia.

 

Temat dnia aktywności 

Przyroda niejedno ma imię…

Cele ogólne

  • edukacja przyrodnicza na rzecz bezpieczeństwa dzieci,
  • pogłębienie wiadomości na temat roślin, grzybów i zwierząt

Cele szczegółowe

Uczniowie:

  • znają gatunki roślin i grzybów trujących
  • znają gatunki zwierząt zagrażających bezpieczeństwu ludzi
  • wiedzą, dlaczego rośliny i grzyby mogą być niebezpieczne
  • znają przyczyny niebezpiecznego zachowania się zwierząt
  • zdają sobie sprawę z tego, że w wielu przypadkach niebezpieczeństwom można zapobiec
  • wypracują model postępowania w sytuacjach niebezpiecznych dla życia i zdrowia
  • wiedzą, że naturalne, niebezpieczne trucizny wytwarzane przez różne organizmy mogą być wykorzystywane przez ludzi do produkcji leków
  • stworzą album „Rośliny i grzyby jadalne oraz ich trujące sobowtóry”

Metody 
i techniki pracy

  • pogadanka
  • obserwacja bezpośrednia
  • ćwiczenia praktyczne
  • praca z różnymi źródłami informacji naukowej
  • „kosz i walizka”

Materiały i środki dydaktyczne

  • wykreślanka: „Niebezpieczne rośliny, grzyby i zwierzęta”, przygotowana na paskach szarego papieru
  • tabelki „Rośliny trujące” (dla każdego ucznia)
  • tablica interaktywna (przy jej braku należy wykorzystać stanowisko komputerowe z dostępem do Internetu); dostępne atlasy roślin i grzybów trujących, np. Rośliny trujące, Krajowe rośliny trujące J. Mowszowicza, Atlas grzybów, przewodnik Rośliny trujące, zwierzęta jadowite H. Artmana (mogą być inne)
  • paski papieru z wypisanymi zdaniami dotyczącymi zachowań w sytuacjach zagrożeń ze strony roślin i grzybów trujących oraz niebezpiecznych zwierząt
  • magnesy do tablicy

 

Przebieg zajęć:

Część wstępna

Nauczyciel wita uczniów. Zapoznaje z tematyką i celami najbliższych zajęć: przypina na tablicy paski papieru z wykreślanką. Poleca dzieciom skreślić wszystkie nazwy gatunkowe roślin, grzybów i zwierząt i odczytać z pozostałych wyrazów temat kilku najbliższych zajęć.

PIERWIOSNEK WIOSENNY NIEBEZPIECZNE CIS POSPOLITY ROŚLINY,
KIELICHOWIEC POMARAŃCZOWY GRZYBY ŻMIJA ZYGZAKOWATA
I WROTYCZ POSPOLITY ZWIERZĘTA ŚNIEŻYCZKA PRZEBIŚNIEG

    Uczniowie sprawdzają w atlasach przyrodniczych, czy skreślone gatunki są niebezpieczne dla ludzi. (Tak).

Część główna

Dlaczego trują, atakują, kąsają, żądlą?
(edukacja przyrodnicza, polonistyczna)

■    Wspólne obejrzenie filmów:
–    na YouTube: „Trucizny na wyciągnięcie ręki” cz. II (14:58) oraz „Uwaga! Silnie trująca roślina” (1:18). 
–    www.bpn.com.pl - prezentacja multimedialna nt. grzybów - „Zwodnicze sobowtóry”
■    Praca samodzielna z tekstem: „Piękne, ciekawe, niebezpieczne”.

Piękne, ciekawe, niebezpieczne

Tak możemy powiedzieć o wielu gatunkach roślin, grzybów i zwierząt występujących w naszym otoczeniu. Ale dlaczego są niebezpieczne? Dlatego, że stwarzają różnego rodzaju zagrożenia zdrowia i życia ludzi. Jak to się dzieje?

Przyroda wytworzyła szereg mechanizmów chroniących poszczególne gatunki przed wyniszczeniem, sprawiła, że potrafią w swoisty sposób walczyć o swoje istnienie, bronić siebie, swojego terytorium i potomstwa.

Czy wiesz, że konwalia majowa, narcyz biały, pierwiosnek wiosenny, mak polny, a nawet surowe nasiona fasoli białej i tulipany są trujące? Trujące są też liczne gatunki pięknych grzybów, np. podobny do kurki (pieprznika żółtego) kielichowiec pomarańczowy albo łudząco przypominający mleczaja rydza mleczaj wełnianka.

Żmija zygzakowata, piękny polski gad, rzadki – więc podlegający ochronie gatunkowej, również jest niebezpieczny, gdyż wytwarza silny jad. Ale i pożyteczna pszczoła miodna stwarza niebezpieczeństwo – jej jad może być przyczyną nie tylko silnego bólu, ale też opuchnięcia dróg oddechowych i śmierci.

Niepozorne, malutkie pajęczaki, do których należą kleszcze,  przenoszą groźną chorobę, jaką jest borelioza.

To zaledwie kilka przykładów na to, że piękne rośliny, grzyby i zwierzęta mogą być bardzo niebezpieczne dla ludzi i trzeba być na te zagrożenia przygotowanym.

■    Rozmowa na temat filmów i przeczytanego tekstu kierowana pytaniami nauczyciela:

  • Dlaczego rośliny i  grzyby wytwarzają trucizny, a zwierzęta atakują, gryzą i żądlą? 

(W ten sposób rośliny bronią się, a zwierzęta – bronią się, chronią potomstwo i zdobywają pożywienie.)

  • Dlaczego nie wolno wąchać, smakować i brać do rąk nieznanych roślin i grzybów?

(Gdyż istnieje niebezpieczeństwo poparzenia, zatrucia, a nawet śmierci.)

  • Dlaczego nie wolno niepokoić dzikich zwierząt?

(Dlatego, że będą się broniły w sposób niebezpieczny dla ludzi i siebie samych – np. pszczoła użądli w bardzo bolesny sposób, ale sama po użądleniu zginie.)

  • Dlaczego nie należy niszczyć roślin i grzybów trujących ani niepokoić zwierząt?

(Wszystkie gatunki są potrzebne w przyrodzie, zdobią otoczenie i jak każda istota – chcą żyć.)


Trucizny w zasięgu ręki
(edukacja na rzecz bezpieczeństwa, przyrodnicza, zdrowotna, polonistyczna)

■    Nauczyciel rozdaje dzieciom atlasy roślin trujących oraz tabelki „Rośliny trujące” (można zmienić zestaw roślin). Zwraca uwagę dzieci na to, że niektóre rośliny mają trujące wszystkie części, a inne tylko liście, owoce czy korzenie. Poleca uzupełnienie tabelek według wzoru.

Nazwa rośliny trującej

 

Trująca część rośliny

korzenie

łodyga liście kwiaty

owoce

Barszcz Sosnowskiego  

         

Bluszcz pospolity

         

Cis pospolity

         

Jemioła pospolita

         

Konwalia majowa

x x x x x

Mlecz polny 

         

Pokrzyk wilcza jagoda 

         

Szczaw polny

         

Wawrzynek wilczełyko

         

Zawilec gajowy

         

 

■    Rozmowa na temat trujących grzybów i roślin dzikich oraz uprawianych w domu, na rabatach – ustalenie, w jaki  sposób można uchronić się przed niebezpieczeństwem spowodowanym truciznami obecnymi w grzybach i roślinach, jak udzielać pomocy, gdy do tego dojdzie.

Notatka w zeszycie do przyrody (można wydrukować i rozdać dzieciom do wklejenia):


Zapamiętam! Rośliny i grzyby mogą być trujące i dlatego:

  • nie zrywam, nie zjadam, nie dotykam i nie wącham roślin i grzybów, co do których nie mam pewności, że nie są trujące,
  • w przypadku niepokojących objawów po kontakcie z grzybami i roślinami (np. wysypka, pęcherze na skórze, mdłości, wymioty...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Życie Szkoły"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy