Dołącz do czytelników
Brak wyników

Przed świętami i po świętach

Artykuły | 6 lutego 2018 | NR 22
189

Zakupy, szykowanie prezentów, sprzątanie, pranie, zmywanie, gotowanie, pieczenie – to prace przedświąteczne, ale też znakomita okazja do odkrywania tajemnic otaczającego świata. A po świętach… znów sprzątanie, pranie i zmywanie, a do tego jeszcze zabezpieczanie nie zjedzonych potraw przed zepsuciem. We wszystkich wymienionych pracach w miarę możliwości powinny współuczestniczyć dzieci – po to, by w płynny sposób przejmować obowiązki dorosłych, a przy okazji coś ciekawego podejrzeć, coś nowego odkryć, czegoś przydatnego w życiu się nauczyć. I rzecz jasna – od czasu do czasu służyć dorosłym swoją wiedzą nabytą na drodze naukowych doświadczeń.

Nie można zapomnieć też o dobrej zabawie – szczególnie przydatnej, gdy trzeba zająć się młodszym rodzeństwem lub „zagospodarować” czas, gdy rodzice zajęci są gośćmi.

Przykładowe eksperymenty zamieszczone w niniejszym artykule otwierają giełdę pomysłów na to, by święta nie kojarzyły się dzieciom tylko z oczekiwaniem na drogie prezenty i spędzaniem czasu przy półkach supermarketów, nastawionych nie na wartości i tradycje, ale wyłącznie na szybki i łatwy zysk.

Łyk fizyki dla fanów porządku w każdym domowym kątku

Podczas przedświątecznego, dokładnego porządkowania domu nietrudno zauważyć, że kurz i inne zanieczyszczenia nierównomiernie rozkładają się w różnych miejscach mieszkania. Dorośli wiedzą, gdzie zbiera się najwięcej kurzu i pajęczyn, ale czy wiedzą to również dzieci? Raczej nie przywiązują do tego wagi i w związku z tym należy skierować ich wzrok w takie właśnie miejsca.

Do przeprowadzenia eksperymentu potrzebne będą:

  • ogrzewane pomieszczenie z telewizorami, komputerami i innymi urządzeniami technicznymi wytwarzającymi podczas pracy ciepło,
  • lekko zwilżone ściereczki do kurzu (najlepiej białe, ponieważ na takich zanieczyszczenia będą bardziej widoczne).

Przebieg eksperymentu:

  • Uczestnicy zajęć zbierają się np. w pracowni komputerowej, w której wszystkie komputery i inne urządzenia działające na prąd są wyłączone.
  • Każde dziecko otrzymuje zwilżoną ściereczkę do kurzu.
  • Zadaniem uczestników zajęć jest sprawdzenie za pomocą ściereczki, w jakich miejscach pracowni zbiera się najwięcej kurzu, a w jakich najmniej.

Co się okaże? Najwięcej kurzu i innych zanieczyszczeń zbiera się wokół kaloryferów, a także urządzeń wytwarzających podczas swojej pracy ciepło, czyli komputerów.

Z czego wynika ten nierównomierny rozkład? Ze zjawiska zwanego przez fizyków konwekcją. Polega ono na stałym ruchu powietrza, spowodowanym różnicą temperatury w różnych miejscach pomieszczenia, w którym został przeprowadzony eksperyment. Powietrze cieplejsze jest lżejsze od powietrza zimnego i dlatego unosi się do góry. Jednocześnie zabiera ze sobą i unosi do góry bardzo drobne cząsteczki kurzu i nici pajęczyn. Zanieczyszczenia te osadzają się na ścianach w okolicach źródeł ciepła, pod parapetami, przy których są zamontowane kaloryfery, a także za telewizorami czy komputerami. I to dlatego o tych właśnie miejscach trzeba pamiętać przy sprzątaniu.

Butelka coli w nowej roli

Cola jest bardzo niezdrowym napojem i dzieci w ogóle nie powinny jej pić. Ale jeśli już taki napój znalazł się w domu, to nie warto go wylewać, tylko wykorzystać w inny, niezwiązany ze spożyciem sposób. Podobno cola znakomicie nadaje się do usuwania… rdzy szpecącej urządzenia sanitarne i różne przedmioty wykonane z metalu. Czy to prawda? Najlepiej się o tym samemu przekonać.

Potrzebne będą:

  • 1 butelka coli (o pojemności przynajmniej 1l),
  • zardzewiałe przedmioty użytkowe (np. pokrywki od metalowych pojemników na przyprawy),
  • urządzenie sanitarne ze śladami rdzy lub z osadami kamienia,
  • gąbka,
  • bawełniana szmatka,
  • duża miska (lub inne naczynie, np. słój),
  • woda.

Wykonanie eksperymentu:

  • Połowę coli wlać do miski. Włożyć zardzewiałe przedmioty w taki sposób, aby były całkowicie zanurzone w płynie. Zostawić na kilka godzin.
  • Pozostały napój użyć do czyszczenia sanitariatu (np. umywalki) z rdzy i kamienia. Zatkać odpływ i na kilka godzin zalać miejsca wymagające wyczyszczenia.
  • Po kilku godzinach wyjąć przedmioty z miski, a także odkorkować umywalkę. Wszystko wypłukać wodą i przetrzeć bawełnianą szmatką.

Co się okaże? Po rdzy i kamieniu nie będzie śladu, a przedmioty i umywalka będą lśniły jak nowe.

Skąd się wzięły rdza i kamień na przedmiotach użytych do doświadczenia i co spowodowało ich usunięcie? Rdzawy nalot na metalowych przedmiotach to efekt reakcji chemicznej zachodzącej między tlenem a metalem. Zaś kamień i rdza na umywalce są osadami pochodzącymi z wody płynącej rurami do łazienki.
Zawarty w coli kwas fosforowy wchodzi w reakcje chemiczne z rdzą i innymi osadami, tworząc rozpuszczalne w wodzie sole. Tym samym rdza i kamienne osady znikają, a przedmioty odzyskują swój dawny blask.

O tym każde dziecko musi pamiętać!
Kwas fosforowy znajdujący się coli ma silne właściwości żrące. Jeśli ktoś decyduje się na picie coli, tym samym naraża swoje zęby na podobne działanie, jak w przypadku rdzy i kamienia. Ten napój podstępnie i szybko niszczy szkliwo, chroniące zęby przed psuciem się i bólem. Ponadto cola zawiera ogromne ilości cukru! Czy warto po nią sięgać, skoro są inne, o wiele smaczniejsze i przede wszystkim zdrowe napoje?

Zadanie specjalne: jak najszybciej schłodzić gorący płyn!

W przedświątecznej „gorączce” w kuchni zdarza się czasem tak, że trzeba szybko wystudzić gorący płyn – np. galaretkę, by można jej było użyć do wykonania kremu na bazie śmietany. Tymczasem jak na złość gorący płyn stygnie bardzo wolno, a czas ucieka szybko… Jak przyśpieszyć proces chłodzenia? Oto sposób:

Do wykonania eksperymentu potrzebne będą:

  • 2 galaretki owocowe o takim samym smaku,
  • 1 l bardzo gorącej wody,
  • naczynie o pojemności 1,5–2 l,
  • termometr do płynów,
  • łyżka,
  • 3 jednakowe, duże kubki do herbaty,
  • rękawica kuchenna.

Wykonanie eksperymentu:

Uwaga! Eksperyment z użyciem gorących płynów – z uwagi na bezpieczeństwo wskazane jest, aby czynności związane z ich przelewaniem wykonał nauczyciel lub odpowiednio wybrane dziecko.

  • Obie galaretki starannie rozpuścić w 1 l wody.
  • Wlać jednakowe ilości otrzymanego płynu do dwóch kubków (np. do ¾ ich wysokości).
  • Zmierzyć temperaturę płynów w obu kubkach.
  • Jeden kubek z rozpuszczoną galaretką odstawić, a zawartość drugiego kubka przelewać 8–10 razy do pustego (trzeciego) kubka, na zasadzie „w tę i z powrotem”.
  • Sprawdzić za pomocą termometru, jak zmieniła się temperatura rozpuszczonej galaretki w obu kubkach.

Co się okaże? Temperatura galaretki w pierwszym kubku obniży się minimalnie, zaś w drugim płyn ulegnie wyraźnemu schłodzeniu.

Jak to wyjaśnić, skoro oba kubki znajdowały się właściwie w tym samym miejscu tego samego pomieszczenia? Wyjaśnienie należy zacząć od tego, na czym polega chłodzenie. Krótko mówiąc – na oddawaniu ciepła do otoczenia. 
W pierwszym kubku to oddawanie ciepła właściwie ograniczało się tylko do powierzchni płynu, gdyż ściany kubka źle przewodzą ciepło. Zaś w drugim kubku oddawanie ciepła odbywało się na dużej powierzchni – właśnie wtedy, gdy płyn był przelewany z jednego kubka do drugiego. To dlatego galaretka w drugim kubku szybko uległa schłodzeniu.

A co zrobić z rozpuszczoną galaretką po zakończeniu eksperymentu? Odstawić do zastygnięcia, a potem dać dzieciom do zjedzenia.

Kakao w wersji świątecznej

W święta Bożego Narodzenia nie zawsze mamy śnieg i dlatego warto zadbać o to, by mimo wszystko „śniegowa pierzynka” znalazła się na przykład na świątecznym stole! Znajomość wybranych tajemnic fizyki będzie pomocna w przygotowaniu efektownych smakołyków, np. kakao, które może być składnikiem świątecznego śniadania. Opisany poniżej, prosty eksperyment uzmysłowi dzieciom, że gęstość i ciężar płynów mają duży wpływ na ich łączenie się.

Do przeprowadzenia eksperymentu potrzebne będą:

  • 1 łyżeczka kakao,
  • kilka łyżek wody,
  • miód lub syrop klonowy,
  • 1½ szklanki mleka,
  • szklanka lub szklany kubek z przezroczystego szkła,
  • garnek do gotowania mleka,
  • plastikowe naczynie do ubijania piany,
  • mikser,
  • kuchenka elektryczna.

Wykonanie ek...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Życie Szkoły"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy