Dołącz do czytelników
Brak wyników

Wspomaganie ucznia

11 lutego 2021

NR 61 (Luty 2021)

Praca z obcokrajowcem

66

Polska szkoła stoi obecnie przed licznymi wyzwaniami. Chodzi nie tylko o naukę zdalną, ale również o coraz większą liczbę obcokrajowców przyjeżdżających do naszego kraju i kontynuujących właśnie tu edukację. 

Bardzo często bywa tak, że dzieci, które zostają zapisane do szkoły, nie znają języka polskiego, niewiele wiedzą o naszej kulturze i tradycji oraz nie zawsze potrafią odnaleźć się w nowej rzeczywistości. W wielu przypadkach problemem stają się w szczególności niechęć młodych ludzi do zmian, smutek związany z tym, że konieczne było pozostawienie w innym kraju swoich przyjaciół, znajomych, a często nawet części bliskiej rodziny, oraz złość skierowana na rodziców, którzy przyczynili się do tego stanu rzeczy. Bywa, że uczniowie, w ramach manifestacji swojej złości czy buntu, nie chcą uczyć się języka polskiego, niechętnie mówią po polsku i mają trudność z tym, aby nawiązać nowe relacje i zbudować trwałe przyjaźnie. Konieczne w związku z tym jest stosowanie przez nauczyciela różnorodnych metod i technik ułatwiających młodym ludziom adaptację do nowych warunków i opanowanie różnic programowych. 

POLECAMY

Rozpoznanie potrzeb i możliwości

Warto mieć świadomość, że często obraz dzieci pochodzących z innych krajów jest dość stereotypowy. Wynika to z przekazu medialnego, który zazwyczaj nie jest oparty na rzetelnej diagnozie danego stanu rzeczy. Obraz ten pokazuje uczniów jako pochodzących z rodzin o niskim statusie ekonomicznym, często mających duże trudności z nauką, nawet specyficzne trudności w nauce. Zwraca się również uwagę na to, że niechętnie chodzą oni do szkoły, mają niską frekwencję i słabą motywację do nauki, a także sprawiają problemy wychowawcze. Kontakt z rodzicami ze względu na różnice językowe i kulturowe też jest dość mocno zaburzony, rzadko podejmują oni relacje z kadrą pedagogiczną i raczej nie wykazują zainteresowania sytuacją edukacyjną swoich dzieci. 

Kluczowym działaniem podejmowanym przez nauczycieli, pedagogów i dyrekcję jest prowadzenie procesu diagnostycznego. Holistyczna, wielowymiarowa diagnoza daje bowiem możliwość rozpoznawania potencjału uczniów i wdrażania odpowiednich działań, których celem staje się wspieranie rozwoju młodych ludzi i dawanie im możliwości odniesienia sukcesów na polu edukacyjnym. Powinna stać się ona również podstawą projektowania zarówno indywidualnych, jak i grupowych zajęć o charakterze dydaktyczno-wychowawczym.

W związku z tym niezbędne staje się właściwe rozpoznanie potrzeb i możliwości młodych ludzi oraz zaobserwowanie trudności, z jakimi muszą się oni borykać. Do najważniejszych należy zaliczyć takie problemy jak:

  • komunikacja, która ma być prowadzona w języku polskim,
  • właściwe zrozumienie treści nauczania,
  • zrozumienie oczekiwań szkoły i nauczycieli oraz ich odpowiednie realizowanie,
  • zrozumienie kultury i tradycji kraju, do którego przyjeżdżają,
  • demonstrowanie wzorców kulturowych kraju pochodzenia i zachowań, które nie zawsze są akceptowane w polskim społeczeństwie,
  • utrudnienia związane z nawiązywaniem wartościowych i trwałych relacji zarówno z rówieśnikami, jak i z nauczycielami,
  • akceptowanie przyzwyczajeń żywieniowych,
  • akceptowanie praktyk religijnych obowiązujących na terenie szkoły, podważanie ich, okazywanie braku szacunku,
  • nieumiejętność pracy z nowymi technologiami i trudności związane z korzystaniem z zaplecza technicznego na terenie szkoły.

Karta Indywidualnych Potrzeb Ucznia Cudzoziemskiego

Po odpowiedniej diagnozie nauczyciel powinien opracować specjalny dokument noszący nazwę Karta Indywidualnych Potrzeb Ucznia Cudzoziemskiego. Na jej podstawie można opracować kompleksowy zespół działań mający na celu wspieranie wszechstronnego rozwoju. Zespół nauczycieli jest zobowiązany również do tego, aby opracować treści i zakres dostosowań i wskazać, jakie działania psychologiczno-pedagogiczne muszą zostać podjęte na terenie szkoły. W przygotowanym zakresie konieczne staje się, aby znalazły się tam takie kwestie jak:

  • dostosowanie wymagań podstawy programowej oraz regulaminów, procedur i zasad, które obowiązują w szkole,
  • zaadaptowanie treści kształcenia tak, żeby odpowiadały one na potrzeby i możliwości dziecka,
  • cierpliwe i systematyczne koordynowanie wypowiedzi uczniów, ale w taki sposób, aby nie czuli się oni gorzej w grupie rówieśniczej,
  • dokonanie obniżenia wymagań oraz zwracanie szczególnej uwagi na osiągnięcia i sukcesy młodych ludzi,
  • systematyczne dokonywanie diagnozy postępów ucznia oraz przeprowadzenie wstępnej diagnozy na kolejnym etapie edukacyjnym lub w sytuacji zmiany szkoły,
  • stosowanie różnorodnych, nie tylko testowych, form sprawdzania wiedzy i umiejętności uczniów,
  • dokonanie dostosowania testów i sprawdzianów do wiedzy i umiejętności językowych uczniów,
  • przekazywanie wymagań, kryteriów oceniania oraz oczekiwań w jasny i precyzyjny sposób,
  • dopasowanie form i metod pracy do uczniów – obcokrajowców oraz podejmowanie działań mających na celu jak najczęstsze organizowanie spotkań zespołowych,
  • wykorzystanie różnorodnych pomocy dydaktycznych – takich, które ułatwiałyby zdobywanie uczniom wiedzy i poszerzanie ich horyzontów.

Przygotowanie kadry pedagogicznej

Warto zastanowić się, jakie metody mogą ułatwić młodym ludziom pracę na zajęciach i podnoszenie ich kompetencji językowych oraz zdobywanie wiedzy z zakresu innych przedmiotów. Najważniejszą kwestią staje się jednak to, żeby przygotować kadrę pedagogiczną do pracy w warunkach wielokulturowości. Muszą oni tak planować swoją pracę dydaktyczną, aby każdy z uczniów mógł wynieść z lekcji jak najwięcej. Na zajęciach w klasach I–III dzieci mogą poznawać kulturę kraju, w którym przyszło im mieszkać, ale jednocześnie warto przybliżać pozostałym wiedzę na temat kraju, z którego przyjechał ich rówieśnik. W związku z tym ciekawym rozwiązaniem staje się wykorzystywanie gier planszowych, zabaw, łamigłówek czy krzyżówek. Poza tym zarówno jedni, jak i drudzy mogą opowiadać o swoich zwyczajach, tradycjach kultywowanych w domu. Warto także śpiewać piosenki, opowiadać bajki i historie, a także prezentować litery alfabetu (jeśli są inne) lub zaznajamiać z nowymi słowami, zdaniami i sformułowaniami. 

Na zajęciach w klasach I–III dzieci mogą poznawać kulturę kraju, w którym przyszło im mieszkać, ale jednocześnie warto przybliżać pozostałym wiedzę na temat kraju, z którego przyjechał ich rówieśnik. 

Integracja 

Kolejną rzeczą, na którą trzeba zwrócić uwagę, stają się różnorodne działania integracyjne. Chodzi w nich przede wszystko o to, aby stworzyć przyjazną, pełną szacunku i zrozumienia atmosferę. Oprócz zajęć w klasach należy podejmować działania, które będą skupione na współpracy wszystkich uczniów, niezależnie od ich wieku. Ciekawymi inicjatywami stają się tutaj bale, np. karnawałowe, które swoim zasięgiem mogą obejmować dzieci, młodzież, nauczycieli oraz społeczność lokalną i seniorów.

Dzięki temu każdy mieszkaniec danej miejscowości będzie mógł oswoić się z wielokulturowością czy innością.

Impulsem do tego typu inicjatyw stają się także wydarzenia ważne z punktu widzenia polskiej historii. Mogą one posłużyć jako pretekst do rozmów prowadzonych o każdym z kraju, z którego pochodzą uczniowie, o tradycjach, jakie są w nich obecne oraz o ich historii i świętach, mających upamiętnić istotne wydarzenia. Kolejnym interesującym projektem jest organizacja występów i przedstawień. Mogą one być związane ze świętami czy innymi uroczystościami, ale niekoniecznie muszą. Każdy kraj ma bowiem autorów, pisarzy i poetów, których warto poznać. Można więc w każdym miesiącu przedstawić sztukę pochodzącą z innego kręgu kulturowego. Warto je urozmaicić lokalną muzyką, tańcami, piosenkami. 

Jeśli istnieją ku temu wskazania, a szkoła ma możliwości, warto zatrudnić asystenta kulturowego. Jest to osoba znająca język ojczysty dzieci – obcokrajowców. Osoba taka uczestnicy w procesie adaptacyjno-integracyjnym w zasadzie od pierwszego dnia pobytu ucznia w szkole aż do momentu jej ukończenia. 

Jeśli istnieją ku temu wskazania, a szkoła ma możliwości, warto zatrudnić asystenta kulturowego. Jest to osoba znająca język ojczysty dzieci – obcokrajowców. Osoba taka uczestnicy w procesie adaptacyjno-integracyjnym w zasadzie od pierwszego dnia pobytu ucznia w szkole aż do momentu jej ukończenia. Pomaga uporać się rodzicom z problemami komunikacyjnymi, z wypełnianiem dokumentów oraz z porozumiewaniem się z nauczycielami. Dziecku zaś towarzyszy na zajęciach, tłumacząc zawiłe treści, wyjaśniając bardziej skomplikowane zadania. Wyjaśnia również, gdzie są poszczególne sale w szkole, ułatwia zapoznanie się z nową przestrzenią. Co ważne, rola asystenta związana jest również z pedagogizacją rodziców, tłumaczeniem im, jakie są obowiązki opiekunów dziecka w polskim systemie prawnym. Wspiera on również uczniów w wyborze dalszej ścieżki zawodowej.

„Dzienniczek – słowniczek”

Oprócz różnorodnych metod pracy warto zastanowić się nad praktycznymi rozwiązaniami i narzędziami pomocnymi chociażby w nauce języka polskiego. Jednym z przykładowych działań, które można wykorzystać, staje się „Dzienniczek – słowniczek”.

Dziecko zapisuje w nim nowe słowa oraz opisuje wydarzenia, które miały miejsce w szkole, w domu oraz to, co może się wydarzyć. Warto zastanowić się, jakie korzyści przynosi tego typu metoda. Otóż:

  • daje możliwość ćwiczenia języka polskiego w sytuacjach praktycznych, w dialogu – dzięki gotowym zwrotom i wyrażeniom młody człowiek może doskonalić umiejętności posługiwania się językiem, komunikowania się z innymi,
  • sprawia, że młody człowiek poszerza swoje słownictwo, zwłaszcza to przydatne w sytuacjach szkolnych,
  • motywuje ucznia do powtarzania nowych zwrotów czy wyrażeń,
  • sprzyja nabywaniu umiejętności zadawania pytań i udzielania odpowiedzi, co jest niezbędne w trakcie nauki,
  • ułatwia uczniom mówienie o swoich potrzebach, spostrzeżeniach i oczekiwaniach,
  • sprzyja rozwojowi emocjonalnemu dziecka – odbywa się to poprzez nazywanie własnych stanów emocjonalnych i uczuć towarzyszących dziecku w różnych sytuacjach,
  • sprzyja budowaniu adekwatnego poczucia własnej wartości – młody człowiek jest w stanie posługiwać się w różnych sytuacjach społecznych opanowanymi wcześniej zwrotami,
  • uczy linearnego postrzegania czasu – sprzyja to opanowywaniu przez dziecko umiejętności gramatycznych oraz postrzeganiu zda...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Życie Szkoły"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy