Dołącz do czytelników
Brak wyników

Kącik małego odkrywcy

15 lutego 2018

NR 25 (Marzec 2017)

Niesamowite odkrycia
w Dziecięcym Instytucie Meteorologii i Gospodarki Wodnej

0 262

Początek kalendarzowej wiosny i przypadający na 23 marca Światowy Dzień Meteorologii są dobrą okazją do kontynuacji wcześniej prowadzonych badań nad pogodą i wspólnego odkrywania kolejnych tajemnic. W celu zwrócenia uwagi na doniosłe znaczenie zaplanowanych na ten czas badań i odkryć, warto zastanowić się nad nazwą miejsca, w którym zostaną one przeprowadzone.
 

Od czego należy zacząć cykl eksperymentów związanych z pogodą? Od przypomnienia, co to jest pogoda i jakie czynniki ją kształtują. Kolejnym etapem zajęć będzie obejrzenie i nazwanie profesjonalnie skonstruowanych urządzeń do pomiaru parametrów pogody, a także wizyta w prawdziwej stacji meteorologicznej w formie krótkiej, ale bardzo starannie zaplanowanej wycieczki (prawdziwej albo z wykorzystaniem internetu).

Zarówno do powtórzenia wiadomości o pogodzie, jak i do poszerzenia wiedzy o sposobach jej badania warto wykorzystać krótkie filmy edukacyjne zamieszczone na stronie //www.youtube.com, np.:

  • „Szkoła meteorologii” (5:08; przypomnienie, co to jest pogoda i jakie czynniki ją kształtują);
  • „Chmury, Wideo edukacyjne” (1:55; ciekawe, zwięźle ukazane wiadomości o chmurach);
  • „…to tylko woda” (3:55; uczniowie zapoznają się z różnymi rodzajami opadów i osadów atmosferycznych);
  • „Ziemia – Planeta tajemnic – Deszcz” (20:45; film przedstawia mało znane, stosunkowo niedawno odkryte tajemnice deszczu).

Kolejnym etapem zajęć będzie seria eksperymentów i bezpośrednich obserwacji związanych z pogodą. Z uwagi na ograniczony czas pracy Dziecięcego IMiGW, eksperymenty badawcze będą dotyczyły głównie wiosennej pogody i jej następstw. Na badania pogody letniej, jesiennej i zimowej z pewnością także przyjdzie pora.

Do czego służy i jak działa barograf?

Barograf jest urządzeniem do pomiaru ciśnienia powietrza. Za jego pomocą można „przepowiadać” deszcz lub piękną, słoneczną pogodę. Wewnątrz tego przyrządu znajduje się metalowe, przykryte wieczkiem pudełko zawierające niewielką ilość powietrza. Gdy ciśnienie powietrza na zewnątrz urządzenia zmienia się, wieczko pudełka odpowiednio wygina się, a jego odkształcenie rejestruje pisak na obrotowym bębnie. Czynności te odzwierciedla nazwa urządzenia, pochodząca z języka greckiego: baros – znaczy ciężar, nacisk, a grapho – piszę.

Czym dzieci mogą zastąpić prawdziwy barograf? Rzecz jasna – samodzielnie skonstruowanym urządzeniem.

Potrzebne będą:

  • szklana butelka,
  • szeroka miska,
  • woda,
  • pasek papieru milimetrowego,
  • klej.

Wykonanie eksperymentu:

  • Miskę napełnić do połowy wodą. Butelkę napełnić wodą do ok. ¾ jej wysokości.
  • Butelkę zatkać kciukiem, odwrócić do góry dnem i ustawić w misce z wodą. Pasek papieru milimetrowego przykleić do ściany butelki w taki sposób, by jego część wystawała ponad poziom wody w butelce.
  • Obserwować, jak będzie zmieniać się poziom wody w butelce w ciągu np. 1 tygodnia. Zmiany ciśnienia zaznaczać pisakiem na przyklejonym do butelki papierze milimetrowym. Równocześnie obserwować, jak ze zmianami ciśnienia zmienia się pogoda.

Co się okaże? Gdy wzrośnie ciśnienie powietrza, podniesie się też słup wody w butelce. Stanie się tak dlatego, że powietrze będzie naciskało na wodę w misce i w wyniku tego woda ta będzie „uciekała” do butelki i tym samym jej słupek będzie się podnosić. W tym czasie pogoda na dworze będzie słoneczna, bez opadów. Gdy ciśnienie powietrza zacznie spadać, odpowiednio spadnie też nacisk na wodę w misce i w wyniku tego poziom wody w butelce także spadnie. W powietrzu poczujemy wilgoć. Możliwe też będą opady deszczu.

Jakie wady ma taki barograf? Woda z miski szybko paruje i stale trzeba ją uzupełniać. Gdy przechylimy urządzenie, natychmiast przestanie ono działać.

Skonstruować higrometr… Każde dziecko to potrafi!

Higrometr, inaczej zwany wilgotnościomierzem jest urządzeniem służącym do pomiaru wilgotności powietrza i jest pomocny w przewidywaniu opadów. W prawdziwych stacjach meteorologicznych stosuje się skomplikowane wilgotnościomierze elektroniczne, ale do Dziecięcego Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej dobre będą… higrometry z szyszek albo z włosów. Szyszki wyłożone na dworze będą zamykały się przed deszczem, a otwierały w dni bezdeszczowe. A jak działa higrometr z włosa? Trzeba go najpierw skonstruować. 

Potrzebne będą:

  • długi włos,
  • mocny, wodoodporny klej (np. Kropelka),
  • linijka,
  • kawałek dość grubej deski.

Wykonanie eksperymentu:

  • Linijkę przykleić pionowo do deski (początek linijki powinien znaleźć się u góry).
  • W miejscu, gdzie rozpoczyna się podziałka, należy za pomocą kleju przymocować jeden koniec włosa do linijki. Drugi koniec powinien swobodnie opadać wzdłuż. Higrometr gotowy.
  • Umieścić urządzenie na parapecie za oknem i codziennie odczytywać długość włosa oraz obserwować pogodę.

Co się okaże? Przed deszczem włos będzie się wydłużał (pod wpływem nasiąkania wilgocią), a przy słonecznej pogodzie lekko się skurczy.

 

Ciekawe, zabawne, niezwykłe…

Włos włosowi nierówny. U niektórych ludzi włosy pod wpływem wilgoci nie wydłużają się, ale skręcają i układają w loki. Warto więc zwrócić uwagę, z jakiego rodzaju włosem mamy do czynienia.


Pomiary opadów deszczu za pomocą samodzielnie skonstruowanego pluwiometru

Pluwiometr to inaczej deszczomierz. Profesjonalnie wykonane urządzenie składa się z walcowatego, metalowego naczynia, do którego wpadają krople deszczu. Zgromadzona podczas opadów woda przecieka do zbiornika, którego zawartość pod koniec dnia zlewana jest do menzurki z podziałką. Systematycznie odczytywana ilość opadów pozwala pozyskać informacje na temat ich ilości i częstotliwości np. w ciągu miesiąca.

Mali odkrywcy powinni obejrzeć prawdziwy pluwiometr, a następnie wykonać własny.

Potrzebne będą:

  • pojemnik z miarką,
  • lejek,
  • przecięty poprzecznie pieniek dowolnego gatunku drzewa.

Wykonanie eksperymentu:

  • Na pojemniku z miarką umieścić lejek i… deszczomierz (pluwiometr) gotowy. Tak skonstruowane urządzenie ustawić na podwórku lub placu szkolnym, w miejscu nieosłoniętym roślinami lub innym zadaszeniem.
  • Ilość opadów deszczu odczytywać codziennie pod koniec dnia i zapisywać odczyty w notatniku.

Co odkryją młodzi badacze? To, że są w stanie dokonywać pomiaru meteorologicznego za pomocą własnoręcznie skonstruowanego urządzenia. Wyniki pomiarów mogą posłużyć do analizy ich ilości i częstotliwości w danym okresie, a na tym właśnie wyglądają poważne prace badawcze.

A do czego był potrzebny krążek wycięty z pnia drzewa? Do uświadomienia młodym odkrywcom, że ilość i częstotliwość opadów ma istotny wpływ na wzrost i rozwój roślin – w tym przypadku chodzi o przyrost grubości pnia. Im opadów w danym roku było więcej, tym słoje przyrostów rocznych są grubsze. Cienkie słoje świadczą o skąpej ilości opadów lub suszy.

 

Powiedz, meteorologu młody, co wiesz o kropli deszczowej wody?

O tym, że wiosną często pada różnego rodzaju deszcz, większość młodych meteorologów wie od dawna. Czas więc podnieść badawczą poprzeczkę i po prostu lepiej poznać deszcz, a dokładnie – zbadać, jak wyglądają jego krople. Zanim przeprowadzimy eksperymenty prowadzące do ciekawego odkrycia, poprośmy odkrywców o narysowanie wiosennego deszczu. Zaznaczmy przy tym, by dzieci skupiły się głównie na kształcie spadających z chmury kropel. Co się okaże? Prawdopodobnie na wszystkich lub prawie wszystkich pracach uczniów pojawią się kreski lub „łezki”, rzadko lub gęsto zapełniające kartkę. Czy rzeczywiście krople deszczu mają taki kształt? Otóż nie, ale zamiast podawać gotowy opis kropel wody, lepiej przeprowadzić eksperymenty, w wyniku których młodzi naukowcy na własne oczy ujrzą rzeczywisty ich kształt i odkryją, dlaczego krople wody nie są „łezkami”, ale kulkami, które czasem ulegają spłaszczeniu.

Eksperyment I – Nieznana tajemnica wiosennego deszczu

Warunki przeprowadzenia eksperymentu:

  • deszczowa pogoda (można ją zastąpić...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Życie Szkoły"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy