Dołącz do czytelników
Brak wyników

Wspomaganie ucznia

9 czerwca 2022

NR 73 (Czerwiec 2022)

Nauka w epoce cyfrowej

0 44

Żyjemy w czasach, kiedy dostęp do komputera i internetu jest wszechobecny i większość uczniów wykorzystuje te środki do zdobywania wiedzy oraz do spędzania wolnego czasu. Nie da się więc ukryć, że jest to sytuacja, którą wszyscy nauczyciele powinni wziąć pod uwagę i dążyć do tego, aby możliwe stało się wprowadzanie elementów cyfryzacji w czasie prowadzonych zajęć czy realizowanych projektów. Większość badaczy i naukowców zajmujących się kwestiami dydaktyki i edukacji zaznacza nawet, że nie można prowadzić skutecznego procesu nauczania bez wykorzystania nowych technologii. Wydaje się więc zasadne zadanie pytania, jak powinna wyglądać edukacja w dobie zmian technologicznych? Jakie działania dydaktyczne wpisują się w epokę cyfrową?

Konektywizm – co to takiego?

Samo pojęcie zostało wprowadzone do obiegu w pierwszej dekadzie XXI wieku, czyli stosunkowo niedawno. Jest to najnowszy zamysł dotyczący rozwoju edukacji, mający rewolucyjne znaczenie dla funkcjonowania zarówno uczniów, jak i nauczycieli. Głównym założeniem tej koncepcji jest umiejętność poszukiwania wiedzy i istotnych informacji. Człowiek nie musi więc wszystkiego wiedzieć. Jego zadaniem staje się umiejętne przeszukiwanie sieci i dokonywanie odpowiedniej selekcji treści, na które trafia. Sukces więc jest uzależniony nie od dostępu do wiedzy, ale od umiejętności jej wykorzystania w praktycznym działaniu. 
 

Jakie są jednak główne zasady konektywizmu? Wymieńmy kilka najważniejszych. Zalicza się do nich m.in.:
  • Proces uczenia się i zdobywania wiedzy opiera się na dostępie do różnorodnych opinii.
  • Uczenie odbywa się dzięki łączeniu z różnymi węzłami lub zasobami informacji.
  • Wiedza nie musi być gromadzona w człowieku, ale dzieje się to poza nim, w różnych nośnikach i urządzeniach.
  • Najważniejsze znaczenie ma umiejętność odnajdywania wiedzy.
  • Proces ustawicznego uczenia się jest możliwy dzięki stałemu tworzeniu oraz systematycznemu utrzymywaniu połączeń.
  • Konieczne jest budowanie w ludziach umiejętności krytycznego odnoszenia się do wiedzy.
  • Istotnym elementem w procesie uczenia staje się podejmowanie decyzji oraz dokonywanie wyborów.


Kluczowe staje się tu zastanowienie, jaka będzie rola nauczyciela w procesie uczenia? Najważniejsze staje się to, że relacje pomiędzy uczniem a nauczycielem mogą odbywać się w każdym miejscu i o każdej porze – nie ma więc ograniczeń czasowych oraz przestrzennych. Pedagogom przypisuje się w tym wszystkim role lidera oraz trenera. Z jednej strony mają oni być przewodnikami, którzy wskazują, w jaki sposób uczeń powinien poruszać się pomiędzy różnymi źródłami wiedzy. Z drugiej strony muszą zadbać o to, aby motywować młodych ludzi oraz wspierać ich w momencie, kiedy na ich drodze pojawiają się różne trudności i problemy, zwłaszcza związane z dostępem do zbyt dużej ilości informacji oraz niemożnością wybrania z nich tych najbardziej istotnych. 

POLECAMY

W tym wszystkim warto rozważyć, jakie ćwiczenia, aktywności i działania można zaproponować dzieciom, żeby wyjść naprzeciw założeniom cyfryzacji i rozwoju nowych technologii. 

Cyfrowa szkoła

Do uznania atrakcyjności komputera i internetu nie trzeba nikogo przekonywać. Dzieci chętnie spędzają przy nim swój wolny czas i korzystają z jego zasobów w trakcie chociażby wykonywania zadań domowych. Należy więc sprawdzić, czy równie chętnie będą uczyli się poszczególnych przedmiotów w momencie, kiedy zaproponuje się im zasoby internetowe? Coraz częściej pojawiają się e-podręczniki czy e-materiały, które można wykorzystać w czasie zajęć. Te same treści, zadania czy łamigłówki, które można znaleźć w tradycyjnym podręczniku, są podane uczniowi w cyfrowej formie. Dodatkowo uzupełnia się je różnymi zdjęciami lub filmikami, do których można sięgnąć w dowolnej chwili. Zadania często są rozwiązywane na tablicach interaktywnych. Dzieci w klasach 1–3 cenią sobie możliwość podchodzenia i samodzielnego ich wykonywania. Wpływa to zdecydowanie na uatrakcyjnienie procesu edukacyjnego. 

W dobie pandemii okazało się, że dzięki dostępowi do internetu możliwe było prowadzenie zajęć oraz codzienne spotkania z uczniami. Warto doświadczenia z dwóch lat edukacji zdalnej przenieść na obecne realia. Wszyscy bowiem są już oswojeni z technologią i nie stanowi ona dla nich większego problemu. W związku z tym można prowadzić w szkołach nauczanie z wykorzystaniem metody projektów. Dzieci dzielone są na grupy, a każda z nich dostaje określone zadanie do opracowania. Może to być nagranie jakiegoś krótkiego wywiadu, nakręcenie prostego filmu czy przygotowanie prezentacji składającej się z kilku slajdów. Efekty swoich działań młodzi ludzie mogą przedstawić na forum klasy, uatrakcyjniając to własną opowieścią na określony temat. 

Należy bowiem podkreślić, że dzieci są przyzwyczajone do tego, że dostarcza się im bardzo dużo różnorodnych bodźców. Wszystko dzieje się szybko. Dlatego też w czasie zajęć szkolnych usiedzenie w jednym miejscu w ławce może być dla nich niemożliwe. Okazuje się więc, że warto w toku prowadzonych lekcji korzystać z dostępu do internetu czy właśnie wprowadzać elementy prezentacji, żeby móc zainteresować młodych ludzi omawianym tematem. Nauczyciel może również wprowadzać zabawy czy łamigłówki, które umieszczane są na specjalnie przygotowanych stronach i dopasowane są do określonych grup wiekowych. Każdy temat może być urozmaicony materiałem filmowym, np. mówiąc o tradycjach świątecznych, warto pokazać dzieciom jakąś animację na ten temat, a następnie o niej podyskutować lub zapytać, czy u nich w domu podobnie te przygotowania czy obchody wyglądają. 

Na zajęcia można także zapraszać różne osoby, autorów książek czy przedstawicieli ciekawych zawodów. Nie muszą oni realnie wchodzić do klasy – rozwiązaniem stają się tutaj komunikatory internetowe: Teams, Facebook, Zoom czy Google Meet. Każde z tych narzędzi służy do nawiązywania kontaktów z osobami znajdującymi się w innym miejscu. Nie są więc już straszne kilometry. Ciekawostki o Afryce może opowiedzieć wolontariusz, który w tym momencie tam przebywa, a lekcja o kosmosie może zostać urozmaicona przez wykład prawdziwego astronauty czy astronoma. 
 

Komputer to również narzędzie służące do programowania czy projektowania. Zajęcia informatyczne powinny więc realizować też te treści. Warto zapewnić dzieciom możliwość tworzenia własnych animacji, rysunków czy grafik. Jednym z programów, który może być do tego celu wykorzystany, jest Scretach. Uczniowie poznają w nim zabawnego kota, którego muszą nauczyć robienia różnych sztuczek. Opiera się to na wpisywaniu odpowiednich komend i instrukcji. Jest to więc ciekawe wprowadzenie młodego człowieka w świat programowania i oswojenie go z tym narzędziem. 

 

Praca z uczniem trudnym również może zostać uatrakcyjniona poprzez wprowadzanie elementów edukacji cyfrowej. Każde zajęcia warto rozpoczynać od relaksacji. Internet jest pełen utworów z obszaru muzyki klasycznej czy wyciszających wizualizacji – jak chociażby Uważność i spokój Żabki. Młodzi ludzie mają wsłuchać się w tekst i postępować zgodnie z poszczególnymi instrukcjami. Jeśli natomiast dzieci mają trudności z opanowywaniem materiału przewidzianego na danym etapie edukacyjnym, to należy utrwalać poszczególne treści poprzez programy ortograficzne, matematyczne czy przyrodnicze oraz rozwiązywanie zadań interaktywnych doskonalących ich poszczególne umiejętności. 

Dobre praktyki w edukacji wczesnoszkolnej

Oczywiście cyfryzacja nie rozpoczęła się dzisiaj, więc nauczyciele mają już pewne koncepcje na to, w jaki sposób wykorzystywać technologię informatyczną w czasie prowadzonych zajęć. Okazuje się, że w zasadzie każdy temat lub zagadnienie można wesprzeć za pomocą materiałów i treści, które znajdują się w sieci. Co jednak warto przygotować i w jaki sposób przeprowadzić proces edukacyjny z dziećmi w edukacji wczesnoszkolnej? Jednym z tematów, który mógłby zostać zrealizowany w ten sposób, jest zdrowe odżywianie. Nauczyciel może pokazać uczniom ilustrację przedstawiającą piramidę żywienia. Następnie prezentuje różne produkty, a zadaniem dzieci jest ich przyporządkowanie do odpowiedniej kolumny w tabeli. Robią to poprzez podchodzenie do tablicy i przesuwanie produktów. W dalszej kolejności nauczyciel dzieli uczniów na zespoły i prosi, aby przygotowały plakat i hasło reklamowe, które będzie zachęcało do zjadania zdrowych śniadań w czasie przerw między lekcjami. Na koniec każdy zespół prezentuje efekty swojej pracy, a nauczyciel nagrywa to na telefon komórkowy. Podsumowanie zajęć będzie polegało na wspólnym zapoznaniu się z nagraniami i omówieniu tego, co zostało wykonane prawidłowo przez uczniów, a nad jakimi aspektami warto byłoby jeszcze popracować. 

Opisane zadania angażują wszystkie zmysły dziecka i motywują je do samodzielnego działania. Ilość i zmienność bodźców są tu na tyle duże, że młody człowiek nie ma możliwości, żeby zacząć się nudzić. Odpowiednie zaprezentowanie celu zajęć przez nauczyciela może przyczynić się do tego, że dzieci mocno zaangażują się w realizowany temat. Warto na koniec zachęcić je również do samodzielnego znalezienia w domu dodatkowych materiałów dotyczących zdrowego żywienia lub przygotowania prezentacji, która była wspominana wcześniej. W ten sposób treści omawiane na zajęciach zostaną jeszcze bardziej utrwalone. 

Również przygotowywanie eksperymentów jest znacznie ułatwione dźwięki nowoczesnym technologiom. Na samym początku można bowiem zaprezentować uczniom film, w którego trakcie dane doświadczenie zostanie przeprowadzone, a badacz uzyska pożądany efekt. Następnie warto znaleźć lub przygotować materiał, który będzie prezentował poszczególne kroki. Uczniowie powinni postępować zgodnie z konkretnymi wytycznymi. Na koniec należy zweryfikować, czy efekt uzyskany przez nich jest porównywalny z tym, co obejrzeli na materiale filmowym. Jeśli ostateczny rezultat się czymś różni, to staje się to podstawą do przeprowadzenia analizy, dlaczego tak się stało i co miało na to wpływ. 

Zajęcia z uczniami to nie tylko rozwiązywanie zadań. Czasem należy również wprowadzić el...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Życie Szkoły"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy