Dołącz do czytelników
Brak wyników

Wspomaganie ucznia

11 lutego 2021

NR 61 (Luty 2021)

Nauczyciel i uczeń w dobie zmian kulturowych

85

Współczesny świat generuje dużo problemów i trudności związanych ze zmianami zachodzącymi w kulturze i obyczajach. W związku z tym coraz trudniejsze staje się znalezienie nici porozumienia pomiędzy nauczycielami i uczniami. Można odnieść bowiem wrażenie, że każda z tych grup została wychowana w zupełnie innej rzeczywistości. 

Nauczyciele oczekują, że ich podopieczni będą okazywali szacunek osobom dorosłym, połączony z akceptowaniem przekazywanych zasad i wartości. Nic bardziej mylnego. Młodzi ludzie zaczynają bowiem się buntować. Podważają autorytety, szukają własnych dróg, ścieżek i rozwiązań. Chcą, żeby w szkole było ciekawie, interesująco, żeby dużo się działo. Nie zgadzają się na nauczanie tradycyjne, potrzebują różnorodnej stymulacji, bodźców, które będą w stanie ich zainteresować. Praca z książką, zeszytem czy kartą pracy nie jest dla nich aż tak atrakcyjna.

POLECAMY

Nauczyciele dostrzegają to zjawisko i nie potrafią sobie z nim do końca poradzić. Stresują się, denerwują. Często mają opory przed tym, aby zaakceptować nową rzeczywistość. Pojawia się więc pytanie, w jaki sposób zarówno jedni, jak i drudzy mogą się odnaleźć w świecie, który cały czas idzie do przodu. Jak znaleźć wspólny język i jakie metody pracy można wykorzystać na zajęciach, żeby wszyscy członkowie procesu dydaktycznego poczuli się usatysfakcjonowani? Warto również zastanowić się, z czego te różnice wynikają i jak wygląda rzeczywistość, w której młodzi ludzie żyją, jakie kierują nią zasady.

Kultura „instant”

Żeby móc w ogóle nawiązać jakiekolwiek porozumienie, konieczne staje się zrozumienie, co ma największy wpływ na funkcjonowanie młodych ludzi. Determinującym czynnikiem w tym aspekcie staje się kultura popularna. Oddziałuje ona w zdecydowanie większym stopniu na uczniów niż na nauczycieli. Można nawet stwierdzić, że są oni w niej zanurzeni, przyjmują wartości w niej obowiązujące i zasady, które są dla niej charakterystyczne. Problemem jest to, że zachowanie młodych ludzi jest zawsze oceniane przez pryzmat norm i wartości z przeszłości, często już nieobecnych, jednak dalej poszukiwanych przez pokolenie nauczycieli. Wszystko to wynika z faktu, że ludzie w średnim wieku zdają się nie dopuszczać do siebie myśli, że nie ma możliwości, aby świat, w którym żyli, wrócił. Wierzą w to, że wiedzą najlepiej, co jest dla nich dobre, ale tak naprawdę z nikim tego nie konsultują. Nie prowadzą dialogu z uczniami. 

To, co charakterystyczne dla młodego pokolenia, to fakt, że są uczestnikami kultury „instant”, czyli czegoś natychmiastowego. Czegoś, co dzieje się tu i teraz. Rozwiązaniem w tym obszarze staje się podjęcie próby zrozumienia tego nowego świata i nauczenia się życia w nim. 

Problemem jest to, że zachowanie młodych ludzi jest zawsze oceniane przez pryzmat norm i wartości z przeszłości, często już nieobecnych, jednak dalej poszukiwanych przez pokolenie nauczycieli.

Życie w świecie nastawionym na konsumpcję

Młode pokolenie nastawione jest na zdobywanie tego, czego pragnie, bez względu na konsekwencje. Jest to silnie związane z wszechobecnym konsumpcjonizmem. Posiadanie rzeczy przyczynia się do poczucia szczęścia i satysfakcji. Niekiedy nowe spodnie, gra komputerowa czy telefon komórkowy mają zdecydowanie większą wartość niż rodzina czy przyjaciele. Jednocześnie można zauważyć, że poczucie szczęścia staje się dla młodych ludzi priorytetem. Podejmują oni w związku z tym próby utrzymania tego stanu przez cały czas. Szukają więc środków umożliwiających im trwanie w tym. Nauczycielom trudno odnaleźć się w tym stanie. Nie rozumieją, że poświęcanie czasu na granie jest zdecydowanie ważniejszą wartością dla młodych ludzi niż budowanie pozytywnych i długotrwałych relacji. Uczniowie nie myślą perspektywicznie, nie zadają sobie pytań, co będzie się działo w przyszłości. Jest to dla nich zbyt odległe. Znaczenie ma tylko to, co jest tu i teraz. A kupowanie i posiadanie coraz nowszych rzeczy staje się celem samym w sobie.

Natychmiastowość i powierzchowność

Kolejną ważną zasadą charakterystyczną dla młodego pokolenia staje się zasada natychmiastowości. Jest ona ściśle związana z tym, że wszystko, czego człowiek pragnie, jest na wyciągnięcie ręki. Telefony komórkowe, Internet i rozwój technologii są ściśle związane z tym zjawiskiem. Każda informacja, która pojawia się w mediach, może być od razu zweryfikowana. To w sieci młodzi ludzie szukają rozwiązania swoich problemów, pocieszenia i zrozumienia. To kolejna kwestia, która budzi opór ze strony pedagogów. Nie są oni w stanie wczuć się w sytuację swoich podopiecznych. Nie potrafią im również wytłumaczyć, jakie konsekwencje wiążą się z ciągłym byciem online, z tym, że każdy ma wgląd w to, co dzieje się w ich życiu. Rodzice czy nauczyciele ostrzegają, często zakazują, a nie robią podstawowej rzeczy: nie zadają pytań, nie podejmują dialogu, w trakcie którego możliwe stałoby się znalezienie odpowiedzi na pytanie dotyczącego tego, z czego taka postawa wynika i co ma na nią największy wpływ. 

Młode pokolenie nastawione jest na zdobywanie tego, czego pragnie, bez względu na konsekwencje. Jest to silnie związane z wszechobecnym konsumpcjonizmem. 

Nieodzowne w tym wszystkim staje się również szybkie tempo życia. Każdy dzień niesie za sobą liczne zmiany. Pojawiają się nowe wzorce i autorytety. Ludzie, którzy jeszcze niedawno byli nieznani, nagle stają się celebrytami. Równie szybko zmienia się moda. Żeby móc się odnaleźć w relacjach społecznych, konieczne staje się nadążanie za nią. Zaskakujące jest to, że młodym ludziom z łatwością przychodzi szybkie adaptowanie się do ciągle zmieniającej się rzeczywistości. Należy jednak zwrócić uwagę na fakt, że takie podejście sprzyja budowaniu poczucia powierzchowności, zwłaszcza w relacjach międzyludzkich. Młodzi ludzie nie lubią stagnacji. Zdecydowanie lepiej czują się w sytuacji, kiedy dużo się dzieje. Należy bowiem zauważyć, że na każdym kroku są oni bombardowani niezliczoną ilością bodźców. W związku z tym w momencie, kiedy zaczyna ich brakować, pojawia się poczucie nudy i bezsensu, a to generuje stres i frustrację.

Warto również podkreślić, że współczesne czasy pociągają za sobą koniec ideałów i autorytetów. Te słowa nie są modne i nie mają większego znaczenia dla młodych ludzi. Działania, które są przez nich podejmowane, nie dotyczą wielkich idei, tylko życia codziennego, wszystkich tych drobnych momentów czy drobiazgów. Mówią oni o tym, czego doświadczyli, rozmawiają godzinami, pokazują to również w mediach społecznościowych.

Nauczyciele i pedagodzy postrzegają tę dziecięcą ekspresję tożsamości jako płytką i bezwartościową. Pokoleniu, które stawiało na refleksję i zastanawianie się nad swoimi wyborami oraz podejmowało próby definiowania wartości, nie jest po drodze z tym wolnym, swobodnym stylem życia. 

Jak można się porozumieć?

Te wszystkie czynniki i zmiany generują liczne problemy komunikacyjne. Młodzi ludzie nie są w stanie zrozumieć uwag i sugestii kierowanych do nich przez nauczycieli. Z drugiej strony mamy grono pedagogiczne, które każdego dnia załamuje ręce nad uczniami wykazującymi zbyt liberalne poglądy. Nauczanie zdalne w żaden sposób nie przyczynia się do poprawy tego stanu rzeczy. Dzieci bardzo często są pozostawiane same w domu, bez nadzoru rodziców. Nie mając nad sobą żadnej kontroli, wychodzą z założenia, że lekcje nie są dla nich priorytetem. Unikają udzielania odpowiedzi na zadawane im pytania, nie przygotowują się do zajęć, nie poświęcają czasu na naukę. Często wychodzą z założenia, że są inne, zdecydowanie ważniejsze rzeczy, które mogłyby robić w tym czasie. Każdą wolną chwilę poświęcają na obserwowanie portali społecznościowych i komentowanie tego, co dzieje się u innych, oraz na granie w gry komputerowe. Stają się coraz bardziej oderwane od rzeczywistości i denerwują się w sytuacji, kiedy ktoś zaczyna czegoś od nich wymagać.

Widać więc bardzo wyraźnie, że taka postawa nie poprawia, już i tak trudnych, relacji pomiędzy nauczycielami i uczniami. Wręcz przeciwnie, pogłębia ona konflikt i sprawia, że każda ze stron procesu dydaktycznego czuje się niekomfortowo z tym, co się dzieje.

Konieczne staje się podejmowanie działań mających na celu zmianę tego stanu rzeczy. Osobami, które powinny być odpowiedzialne za wprowadzanie zmian, są nauczyciele. W ich obowiązku leży bowiem nawiązanie więzi z młodymi ludźmi, podjęcie próby zrozumienia tego, jak wygląda ich świat, rzeczywistość, w której przyszło im żyć i funkcjonować. 

Do kluczowych wymagań stawianych przed szkołą i nauczycielami należą:

  • Podejmowanie prób zrozumienia trudnych zachowań młodych ludzi i realizowanie działań mających na celu umożliwienie im budowania pozytywnych relacji z rówieśnikami oraz innymi osobami dorosłymi,
  • Wzmacnianie poczucia własnej wartości w uczniach oraz pokazywanie im, jakie mają możliwości i jak mogą je wykorzystać.
  • Pedagog, który chce wejść na terytorium uczniów, powinien kierować się konkretnymi regułami. Musi on bowiem pozostawić za sobą tę idealistyczną wizję przeszłości i dostosować swoje oczekiwania do tego, jakie wartości wyznają młodzi ludzie. Konieczne jest więc:
    • okazywanie troski i zainteresowania – nauczyciel powinien zwracać uwagę na to, jacy są uczniowie, jakie są ich zainteresowania, co robią w swoim wolnym czasie. Chodzi tutaj przede wszystkim o okazywanie zrozumienia i akceptacji oraz prawdziwego szacunku do drugiego człowieka. Pozwala to na wejście w ten niezrozumiały dla dorosłych świat i poznanie praw, które nim rządzą. Młodzi ludzie potrzebują bowiem poczucia bezpieczeństwa, które wiąże się z taką postawą, i poczucia, że kogoś naprawdę interesuje ich życie,
    • okazywanie wsparcia – jest to niezwykle ważna zasada, która umożliwia wytwarzanie autentycznej więzi pomiędzy uczniem a nauczycielem, opartej na prawdziwym zaufaniu. Dzięki temu można mieć pewność, że w sytuacji, w której w życiu młodego człowieka pojawiają się jakieś problemy lub trudności, przyjdzie on o tym porozmawiać i wspólnie poszukać rozwiązania,
    • prezentowanie i oczekiwanie pozytywnych zachowań – różnice w postrzeganiu świata sprawiają, że nauczyciel musi mierzyć się z różnorodnymi, często bardzo trudnymi zachowa...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Życie Szkoły"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy