Dołącz do czytelników
Brak wyników

Wspomaganie ucznia

9 stycznia 2020

NR 52 (Styczeń 2020)

Kształtuj charakter i buduj osobowość ucznia

0 12

Opisując osobę, wielokrotnie używamy słów „charakter” i „osobowość” w formie zamienników, podczas gdy należy zdać sobie sprawę, że znaczeniowo te dwa wyrazy są od siebie dość odległe. Warto poznać właściwe definicje i stosować je poprawnie.

Otóż to, co nazywamy osobowością człowieka, odnosi się do sposobu myślenia, działania i odczuwania konkretnej osoby i, co najważniejsze, pozostaje niezmienne przez całe życie, czyli jest od nas niezależne. Zupełnie inaczej sprawa wygląda, jeśli chodzi o charakter, którym określa się stosunek danego człowieka do otoczenia, ludzi, zwierząt, sytuacji oraz samego siebie. Stosunek ten jest oceniany przez inne osoby, podlega krytyce, kształtowaniu; stanowi też zespół cech, jakimi opisujemy daną osobę. Co ważne, charakter człowieka ulega transformacjom w toku życia, może być kształtowany przez pracę nad sobą, wpływ innych osób czy sytuacji. Cechy charakteru są składowymi osobowości i mogą być nabywane lub eliminowane przez odpowiednie oddziaływanie psychiczne na daną osobę.

Jak kształtuje się charakter i osobowość?

Osobowość człowieka pojawia się w momencie jego narodzin, jednakże rozwija się przez całe życie, aż do momentu śmierci. Właściwy i harmonijny proces rozwoju jest niezwykle ważny w celu zachowania równowagi psychicznej, a wszelkie zaburzenia w tej kwestii mogą okazać się destrukcyjne. Na osobowość wpływają rozwój biologiczny organizmu, czynniki związane z dziedziczeniem oraz te, które występują w najbliższym otoczeniu danej osoby. Wszelkie wydarzenia, jakie przeżywamy w toku życia i rozwoju, wpływają na to, jak kształtuje się nasza osobowość; ponadto bardzo ważny jest wpływ najbliższej rodziny i poziom zaspokojenia elementarnych potrzeb naszego organizmu. Jak wynika z wieloletnich obserwacji osób z negatywnymi cechami osobowości, największy wpływ na jej destrukcję ma zazwyczaj patologicznie funkcjonująca rodzina oraz niewłaściwe stosunki z rodzicem we wczesnych latach rozwoju dziecka związane z nieadekwatnym do rodzaju potrzeb zaspokajaniem potrzeb dziecka. Powoduje to utrwalenie w psychice owych złych wzorców, które następnie są powielane lub powodują ujawnianie się niepożądanych cech w życiu dorosłym. Z kolei za rozwój charakteru człowieka odpowiedzialny jest przede wszystkim sposób, w jaki człowiek jest kształtowany przez otoczenie, jakie wartości i cechy są mu wpajane oraz jakie wzorce zachowań są mu przekazywane. W tej kwestii bardzo ważną rolę pełni świadomość rodziców co do roli, jaką odgrywają w tym procesie. Ważne jest tutaj właściwe wyważenie postawy wobec dziecka, bowiem zbyt wygórowane, ale też zbyt niskie wymagania stawiane przed młodym człowiekiem wpływają negatywnie na jego przyszły charakter. Najważniejszą kwestią w kształtowaniu charakteru jest przekazanie dziecku systemu wartości i norm społeczno-moralnych, co zdecydowanie ułatwi jego późniejsze funkcjonowanie w społeczeństwie. Wiele jest cech charakteru, w których kształtowaniu pomocna jest szkoła, są to między innymi: współpraca, rozwój samodoskonalenia, ambicja, pracowitość, systematyczność, wrażliwość estetyczna i kulturalna. Pierwszym i najważniejszym źródłem systemu wartości dziecka jest dom, doświadczane tam uczucia, wzorce zachowań, relacje. Podobną rolę odgrywa szkoła i jej środowisko.
Nie trzeba jakichś specjalnych zabiegów, by kształtować charakter i budować osobowość, można powiedzieć, że dochodzi do tego w sposób bardzo naturalny; najważniejsze jest stworzenie dziecku warunków, które umożliwią mu wszechstronny rozwój oraz udzielanie mu wsparcia, a także przekazywanie uniwersalnych wartości i dawanie przykładu poprzez własną postawę.
Chcąc to czynić, możemy wykorzystać następujące działania, zabawy, ćwiczenia1.

Nazwa obszaru  Opis działań, zabaw, ćwiczeń
Relacja 
  • Szkoła to nie tylko nauka, niezmiernie ważna jest atmosfera oparta na pozytywnych relacjach. Aby ją stworzyć, warto podejmować działania mające na celu uświadomienie każdemu dziecku, jak jest ważne i wyjątkowe. Co możesz zrobić:
  • nigdy nie bagatelizuj słów dziecka,
  • słuchaj go aktywnie,
  • witaj się z każdym dzieckiem,
  • dowiedz się, czym uczniowie się interesują i poszukaj informacji na ten temat, będzie to doskonałym pretekstem do rozmów,
  • zaangażuj w życie klasy rodziców i twórzcie wspólnie dobrą relację,
  • organizuj zajęcia integracyjne,
  • zwróć uwagę, jaki rodzaj wzmocnień preferuje uczeń, niektórzy lubią otrzymywać pochwały na forum, inni wolą dyskretne notatki.
Budowanie atutów wzmocnienia 
  • raz na jakiś czas organizuj pogadanki, podczas których uczniowie mogą opowiadać o sobie,
  • celebrujcie urodziny uczniów,
  • stwórzcie album zdjęć dokumentujących działalność społeczną i charytatywną dzieci,
  • pytaj dziecko o zgodę w ważnych dla niego sprawach,
  • motywuj uczniów do nauki nowych umiejętności, doceniaj zaangażowanie ucznia, rozmawiajcie na forum klasy o rozwijaniu zainteresowań,
  • zaproponuj uczniom, by stworzyli listę sposobów wspierania innych, później możecie te propozycje wcielić w życie.
Granice i oczekiwania 
  • kiedy zauważysz, że dziecko okazuje nadmiernie swoje negatywne emocje, postaraj się znaleźć przyczynę, słuchaj go, zamiast pouczać,
  • zwracaj uwagę na sygnały, które wysyłasz, uczniowie odczuwają twój nastrój i może on im się udzielać lub też mogą czuć się zaniedbane, jeśli zauważą twoją obojętność, zniecierpliwienie, podenerwowanie,
  • pomóż dzieciom nauczyć się wczuwania we własny organizm. Wskazuj im, że zwykle mają kłopoty z koncentracją, kiedy są zmęczone, a ich zły humor może być spowodowany głodem,
  • dawaj uczniom szanse do odgrywania różnych sytuacji, co umożliwi poszukiwanie odpowiednich rozwiązań i sposobów zachowania,
  • staraj się budować środowisko, w którym dzieci nie porównują się wzajemnie do siebie,
  • opracuj zestaw rutynowych czynności, tak aby uczniowie wiedzieli, czego mogą się spodziewać,
  • zlecaj udział w projektach grupowych, pamiętaj, aby często zmieniać skład grupy, tak by uczniowie mogli pracować z jak największą liczbą koleżanek i kolegów,
  • ...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Życie Szkoły"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy