Dołącz do czytelników
Brak wyników

Pedagogiczne inspiracje

16 października 2018

NR 40 (Październik 2018)

Informacja zwrotna – świadomy dialog nauczyciela z uczniem

0 307

Informacja zwrotna to istotna część strategii oceniania kształtującego. Stosując ją, nauczyciel nawiązuje szczególną relację z uczniem, rozpoczynając konstruktywny dialog pomagający uczniowi w procesie uczenia się, ustaleniu pozycji, w jakiej się obecnie znajduje i poprawie błędów w sposób świadomy i odpowiedzialny.

Informacja zwrotna może mieć formę komentarza pisemnego albo ustnego do pracy ucznia bądź prezentowanych przez niego wiadomości i umiejętności. Nie jest korzystne łączenie informacji zwrotnej ze stopniem. Uczniowie, widząc stopień pod pracą pisemną, najczęściej ignorują komentarz, pomimo iż zawiera cenne informacje dla ucznia, istotne dla jego dalszej nauki. Prawidłowo ułożona informacja zwrotna składa się z czterech elementów:

  • odnotowanie i docenienie tego, co w pracy jest dobre (++),
  • pokazanie tego, co wymaga poprawy oraz dodatkowej pracy ucznia (–),
  • konkretne wskazówki, w jaki sposób dokonać poprawy błędów (),
  • informacje dotyczące kierunku pracy w przyszołści ().

Ważne jest, aby komentarz był rzeczowy, zawierał wszystkie powyższe elementy i był pomocą dla ucznia w jego uczeniu się i planowaniu pracy w przyszłości. Istotny jest również podmiotowy sposób zwracania się do ucznia, niweluje on dystans nauczyciel – uczeń oraz zmniejsza stres. Poprawny sposób konstrukcji komentarza wpływa na jego jakość. Ma on mieć przede wszystkim charakter wspierający. Używamy więc pochwał, np. „brawo”, „dobra robota” lub konkretnych instrukcji „popraw błędy, korzystając ze słowniczka ortograficznego”. Ważne jest, aby uczeń wiedział, jakie błędy popełnił, ale również w jaki sposób ma je najefektywniej poprawić. Istotne jest również ustalenie ram czasowych przeznaczonych na poprawienie błędów i kolejną informację zwrotną. Jak wspomniałam, to szczególna relacja nauczyciela z uczniem i nie jest ograniczona do jednej informacji zwrotnej. Stosujemy ją dopóty, dopóki uczeń jej potrzebuje, by osiągnąć wyznaczony cel i sukces. Konkretność komentarzy natomiast sprzyja szybkiemu poprawieniu błędów poprzez jasne wskazówki. Komentarze rozległe, zbyt opisowe nie sprzyjają poprawianiu błędów. Mogą one zniechęcić ucznia do przeczytania go ze zrozumieniem. Brak wskazówek, jak najefektywniej poprawić błędy, również może zniechęcić ucznia, zwłaszcza słabego. Ramy czasowe pozwalają natomiast na szybki proces i pracę na bieżąco, by uczeń mógł kontynuować swoje uczenie się. Jeśli błędów jest dużo, skupiamy się na jednym błędzie w pracy lub najwyżej dwóch. W przeciwnym razie taka informacja będzie dla ucznia frustrująca, nie będzie miała charakteru wspierającego. Korzystne będzie tutaj zastosowanie techniki „małych kroczków”. W każdej pracy pisemnej, nawet bardzo słabej, istotne jest znalezienie pozytywów i docenienie ich, nawet jeśli wydaje nam się, że ich nie ma. Wtedy odnosimy się do poprzednich prac ucznia, doceniając, to co już opanował lub starał się zastosować w pracy obecnej. Niedopuszczalne jest przekazanie uczniowi pracy z negatywnym komentarzem i wypunktowanie błędów. Zrodzi to przede wszystkim frustrację, a nawet agresję u ucznia i z pewnością zniechęci do poprawy błędów oraz zachwieje jego poczuciem wartości. Jeśli nauczycielowi trudno jest napisać komentarz wspierający, powinien ustawić się w pozycji ucznia lub przypomnieć sobie sytuację, podczas której piętrzące się problemy utrudniały mu rozwiązanie problemu. Wtedy z pewnością oczekiwał wsparcia i otuchy od osób z otoczenia, zwłaszcza jeśli jemu trudno było dostrzec jakiekolwiek pozytywy. Uczeń musi również zauważyć, że nauczyciel w pełni go akceptuje, dostrzega jedynie jego błędy i przede wszystkim jest przychylny uczniowi i chętny do współpracy. Jeśli krytyka jest konstruktywna i rzeczowa, to sprzyja pracy ucznia nad poprawą błędów i motywuje na przyszłość. Warto również pomyśleć o zmianie zadania dla ucznia, zwłaszcza, jeśli już na nim pracował i nie udało mu się poprawić błędów. Unikniemy wtedy nudy i braku energii do pracy nad sobą. Element dotyczący wskazówek do pracy w przyszłości jest bardzo istotny, gdyż pozwala na planowanie pracy ucznia w taki sposób, by w przyszłości osiągnąć sukces. Tutaj również konkretne komentarze są szalenie istotne. Jeśli praca ucznia jest wzorcowa, pomijamy element dotyczący poprawy błędów, natomiast skupiamy na rozwoju umiejętności ucznia lub pogłębieniu jego zainteresowań. Załóżmy, że komentarz dotyczy prawidłowo napisanego opowiadania, możemy zaproponować uczniowi napisanie notatki do gazetki szkolnej, na stronę internetową bądź udział w konkursie literackim.

Przykłady

Agatko, cieszy mnie Twoja znajomość zasad ortograficznych dotyczących pisowni wyrazów z rz wymiennym i niewymiennym. Prawidłowo uzupełniłaś większość wyrazów z lukami. Zwróć uwagę na pisownię wyrazów z rz po spółgłoskach, w tym celu powtórz tę zasadę z uwzględnieniem wyjątków, które poznaliśmy. Napisz trzy zdania z wyrazami z rz, których pisownię najtrudniej ci zapamiętać i staraj się w przyszłości stosować te zasady.

Łukaszu, wykonałeś wszystkie działania zawarte w karcie pracy. Cieszy mnie, że bezbłędnie dodajesz i odejmujesz w zakresie 100. Kłopot sprawia ci jeszcze kolejność wykonywania działań. Zajrzyj, proszę, do zeszytu i przypomnij sobie te zasady oraz przykłady z lekcji, a następnie wykonaj jeszcze raz błędnie wykonane przykłady. W wolnej chwili wykonaj dla wprawy kilka dodatkowych przykładów.

Marzenko, wymyśliłaś zabawną historyjkę o przygodach robota Gucia. Historyjka składała się z wymaganych co najmniej 9 obrazków. Pamiętałaś o tytule komiksu i nadaniu imion poszczególnym bohaterom. W dymkach znalazły się króciutkie zwroty nadające historyjce dynamiki i humoru. Zadbałaś przy tym o poprawność ortograficzną i interpunkcyjną. Historyjkę bardzo dobrze się czytało. Zachęcam cię do spróbowania swoich sił i zamieszczenia kolejnej historyjki w następnym numerze gazetki szkolnej „Piąteczka”.

Warto również pamiętać, że dużą wartość dla uczniów ma wzajemne uczenie od siebie. Uczniowie słabsi oprócz tego śmielej przyjmują uwagi krytyczne od kolegi niż od nauczyciela. Taką sytuację możemy wykorzystać dwojako. Ucznia zdolnego (doceniając go w ten sposób) możemy poprosić, aby popracował ze swoim kolegą i pomógł mu na przykład napisać prawidłowo zakończenie opowiadania, z napisaniem którego uczeń miał problem. Uczeń słabszy chętniej wysłucha komentarza od swojego kolegi, poprawi błędy i dopiero pokaże pracę nauczycielowi. Nauczyciel udziela wtedy komentarza w informacji zwrotnej dopiero w następnym etapie. Działa to wzmacniająco na ucznia i podnosi jego poczucie wartości.
Kolejnym bardzo ważnym czynnikiem przy udzielaniu informacji zwrotnej są jej ramy czasowe. Ważne jest, aby została ona udzielona uczniowi szybko, wtedy zachowuje swoją wartość merytoryczną. W przeciwnym razie problem się rozmywa, uczeń traci motywację do poprawy błędów, chociażby dlatego, że zaabsorbowany jest już nowymi wyzwaniami i zadaniami szkolnymi, które przecież pojawiają się na bieżąco. Tu pojawia się problem, zwłaszcza jeśli nauczyciel ma do poprawy dużą ilość prac i jeszcze uczy w kilku klasach. Jak sobie radzić w takich sytuacjach? Pamiętajmy, że to od nas zależy, do ilu prac pisemnych w semestrze będziemy pisać informacje zwrotne, zwłaszcza że muszą być one merytoryczne i prawidłowo zbudowane. Nauczyciel dokładnie zastanawia się wtedy nad tym, czy zadania, które przedstawi uczniom, rzeczywiście sprawdzą zrozumienie i umiejętność zastosowania wiedzy w praktyce.
Pisanie komentarzy jest trudne i z pewnością trzeba się tego nauczyć, a tym samym wypracować swoją formę i kanon ich stosowania, tak aby spełniały swoją funkcję, były pomocne zarówno dla ucznia, jak i nauczyciela. Ponieważ jest to czynność pochłaniająca bardzo dużo czasu, każdy może wymyślić sposób na usprawnienie swojej pracy. Czytałam o różnych sposobach wykorzystywanych przez nauczycieli. Niektórzy stosują różne kolory długopisów przy zapisie poszczególnych elementów informacji zwrotnej. Inni nauczyciele zapisują informację zwrotną w tabelach lub według ustalonych schematów. Ważne jest jednak, aby wtedy nie utracić podmiotowości przekazywanych informacji, co jest istotne. Nauczyciele zalecają również uczniom przeznaczenie konkretnych miejsc w zeszycie na ich zapis, co...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Życie Szkoły"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy