Dołącz do czytelników
Brak wyników

Wspomaganie ucznia

11 lutego 2020

NR 53 (Luty 2020)

Dieta a zachowanie uczniów

100

Dieta dziecka, które znajduje się w okresie silnego rozwoju ma ogromne znaczenie oraz wpływ na jego zachowania i stany. Odpowiednie żywienie w dzieciństwie i wieku młodzieńczym w dużej mierze stanowi o prawidłowym rozwoju, sprawności fizycznej oraz o efektywności uczenia się oraz zapobiega niedoborom pokarmowym.

Analizując literaturę przedmiotu, można zauważyć tendencję do coraz częstszego występowania korelacji problemu z dietą dziecka. Mowa tutaj przede wszystkim o roli cukru w diecie dziecka oraz o niedoborach wielu składników ważnych dla właściwego funkcjonowania całego organizmu, a w szczególności układu nerwowego. Dieta może być przyczyną wielu nieprawidłowości, wśród których możemy wymienić: agresję, zaburzenia koncentracji, nadpobudliwość, brak energii, wyniszczenie organizmu, choroby dietozależne, np. miażdżyca, choroba niedokrwienna serca, cukrzyca, a nawet zaburzenia emocjonalne.

Zachowania żywieniowe dzieci w wieku szkolnym
 


Jak podaje Instytut Matki i Dziecka, według obowiązujących aktualnie norm ustalono, że zapotrzebowanie na energię należy indywidualizować w odniesieniu do masy ciała dziecka i jego aktywności fizycznej. U dzieci o umiarkowanej aktywności fizycznej w wieku 7–9 lat dobowe zapotrzebowanie na energię wynosi 1800 kcal, natomiast u dziewcząt w wieku 10–12 lat – 2100 kcal, a u chłopców – 2400 kcal.

Dieta powinna być tak zbilansowana, by ilość substancji szkodliwych nie przekraczała ilości tych zdrowych i koniecznych do właściwego funkcjonowania organizmu, gdyż zachwianie tej równowagi prowadzić może do wielu problemów.

Szkodliwe substancje

Cukier
Pierwszym problemem, jaki napotykają rodzice dbający o właściwą dietę swoich dzieci, jest wszechobecny cukier. Stosowanie niepotrzebnych dodatków do żywności jest już plagą, a znalezienie na półkach sklepowych produktów, które cukrów nie zawierają, jest nie lada wyzwaniem. Jak powszechnie wiadomo, działanie cukru na organizm podobne jest do stosowania używek, powoduje nagły wzrost energii, rośnie też poziom dopaminy, serotoniny, noradrenaliny i adrenaliny, co powodować może zaburzenia funkcjonowania w postaci nadpobudliwości czy rozdrażnienia. Dlatego ważne jest, by rodzice dzieci mających problemy z nadpobudliwością kontrolowali ilość spożywanych przez dziecko produktów, w których cukier jest na pierwszym miejscu w liście składników i nie zapominali, że występuje on też obficie w napojach. Może okazać się bowiem, że takie pozornie niewielkie zmiany spowodują wielkie efekty, a terapie psychologiczne czy farmakologiczne staną się zbędne.

Konserwanty
Niektórzy badacze problemu wskazują, że problemy z koncentracją uwagi mogą być spowodowane spożywaniem pokarmów, w których zawarte są konserwanty. Ich wpływ na organizm ludzki jest nie do końca znany, gdyż wymaga to wielu lat obserwacji i badań, ale powszechnie wiadomo, że im bardziej przetworzone produkty, tym mniej zdrowe. Trudno doszukiwać się zbawiennego wpływu na układ nerwowy dziecka np. chipsów czy kolorowych cukierków.

Barwniki, kofeina, tłuszcze trans
Innymi niebezpiecznymi dla zdrowia i rozwoju dzieci substancjami są barwniki, kofeina czy tłuszcze trans. Niestety mechanizacja wielu procesów wytwórczych zastąpiła tradycyjne metody produkcji żywności, produkty dłużej zachowują świeżość, mają żywe kolory, ich smak jest intensywniejszy. Wszystko to związane jest ze stosowaniem tak zwanych polepszaczy, które z naturą nie mają za wiele wspólnego. Utwardzony tłuszcz czy jaja w proszku to nic innego, jak chemicznie wytworzone produkty, w których na próżno szukać wartości odżywczych. Niestety trudno jest żyć w zupełnym oderwaniu od tych substancji, jednakże warto wybierać produkty, których skład jest prosty, a lista składników krótka, bowiem nadmierne spożywanie sztucznych substancji przyczynia się do obniżenia możliwości poznawczych u dzieci. Prowadzi ono do problemów w nauce i obniżenia poziomu koncentracji uwagi.

Dlaczego uczniowie odżywiają się nieprawidłowo – główne przyczyny

Złe nawyki żywieniowe – w dzisiejszych czasach, w których dominuje szybkie tempo życia, wiele osób przejawia destruktywne zachowania żywieniowe; czynią to całe rodziny, a co za tym idzie, dzieci nie mają prawidłowych wzorców żywieniowych. Naturalne produkty są trudniej dostępne od tych wysoko przetworzonych.

Wybiórczość pokarmowa – to nieprawidłowość, która występuje często, jako samodzielny problem lub jako symptom niektórych zaburzeń, polega ona na selekcji różnych pokarmów. Dzieci mogą odrzucać pokarmy ze względu na kolor, konsystencję, typ pokarmu, jego wygląd czy smak. Objawy wybiórczości pokarmowej mogą być bardzo różne i wymagają wnikliwej obserwacji. Dziecko może unikać pokarmów stałych, płynnych, wykazywać zdenerwowanie w porze posiłku, niewłaściwie przeżuwać, a nawet odmawiać przyjęcia pokarmu. Ważne, by zauważyć problem i starać się go rozwiązać, gdyż wybiórczość prowadzić może do poważnych problemów zdrowotnych dziecka.

Zaburzenia odżywiania – odżywianie jest procesem życiowym, który polega na dostarczaniu organizmowi niezbędnych elementów we właściwych proporcjach, co umożliwia prawidłowe funkcjonowanie i rozwój. Zaburzenia w tym obszarze mają swoje źródło w występowaniu pewnych, określonych czynników osobowościowych, biologicznych, rodzinnych oraz społeczno-kulturowych. Warto podkreślić, że zaburzenia te stanowią poważne zagrożenie dla zdrowia i życia. Najczęściej występujące zaburzenia odżywiania to:
 

  • jadłowstręt psychiczny (anorexia nervosa),
  • żarłoczność psychiczna (bulimia nervosa) 
  • pica,
  • dysmorfia mięśniowa (bigoreksja),
  • jedzenie kompulsywne,
  • permareksja,
  • syndrom nocnego jedzenia.


Zgodnie z opinią Instytutu Matki i Dziecka najczęściej obserwowane błędy w żywieniu dzieci w wieku wczesnoszkolnym można scharakteryzować następująco:

  • Znaczna część dzieci w wieku szkolnym podjada różne przekąski, często nawet kilka razy dziennie. Jest to zjawisko niekorzystne, ponieważ dzieci wybierają najczęściej produkty wysokoenergetyczne o niskiej wartości odżywczej, zawierające duże ilości tłuszczu, cukru, soli
  • i substancji dodatkowych;
  • Wśród nastolatków popularne są różne mody żywieniowe, w tym sposoby żywienia, np. diety wegetariańskie, stosowane przez dziewczęta restrykcyjne diety odchudzające, które niezbilansowane pod względem wartości odżywczej mogą doprowadzić do niedoborów energii i składników odżywczych, a tym samym do poważnych problemów zdrowotnych;
  • Reklama różnych wysoko przetworzonych produktów spożywczych z dużą zawartością tłuszczów nasyconych, cukru i soli jest sugestywna i ma duży wpływ na wybory żywieniowe dzieci w tej grupie wiekowej;
  • Z badań dotyczących żywienia dzieci w wieku szkolnym wynika, że spożywają one zbyt duże ilości cukru, stąd też zaleca się ograniczanie spożycia słodkich napojów i słodyczy z uwagi na profilaktykę otyłości i próchnicy zębów1.

Co możemy zrobić?

Po pierwsze, edukacja żywieniowa – działania podejmowane w tym zakresie powinny być kierowane zarówno do uczniów, jak i do rodziców; to niezwykle ważne, by uświadamiać, jak ogromny wpływ na nasze życie wywiera dieta. Organizując spotkania dla rodziców podkreślaj, że warto wnikliwie przeanalizować jadłospis dziecka i zastanowić się, czy produkty, które spożywa w ciągu dnia dostarczają mu odpowiednią ilość potrzebnych do rozwoju składników odżywczych oraz czy nie występuje w nich nadmiar cukru, kofeiny i sztucznych substancji. Można zaobserwować też, czy dziecko po zjedzeniu np. batonika czy innych słodyczy nie wykazuje niepożądanych zachowań. Oczywiście nie da się zupełnie wyeliminować słodyczy z życia dziecka, jednak zdrowy rozsądek i zbilansowana dieta mogą okazać się kluczem do rozwiązania wielu problemów. Istotne jest również zachowanie właściwych poziomów substancji, które mają zdecydowanie korzystny wpływ na funkcjonowanie układu nerwowego. Mowa tutaj przede wszystkim o kwasach nienasyconych, żelazie, cynku i magnezie. Problemy z zachowaniem u dzieci, jak i niewłaściwe funkcjonowanie układu nerwowego czy stres u dorosłych często spowodowane są właśnie niedoborami ważnych substancji w organizmie. Wskaż zatem rodzicom produkty, o których warto pamiętać przy komponowaniu codziennego jadłospisu, np. orzechy, ryby, olej, mięso, warzywa i owoce. Dobór właściwych substancji, których wpływ na mózg dziecka jest niezaprzeczalny, może pomóc wyeliminować problemy w nauce, nadmierną ruchliwość czy agresję.

Planując i organizując zajęcia dla dzieci uwzględnij je w szkolnym programie wychowawczo-profilaktycznym. Możesz w tym celu korzystać z materiałów dostępnych w ramach następujących akcji i kampanii:

Projekt europejski HEPS (Healthy Eating and Physical Activity in Schools) – „Zdrowe Żywienie i Aktywność Fizyczna w Szkole” realizowany jest w latach 2009–2011 przez zespół specjalistów w dziedzinie promocji zdrowia w szkole z uniwersytetów, instytutów naukowych i agencji rządowych z 12 krajów (w tym także z Polski), w ramach Programu Zdrowia Publicznego Unii Europejskiej. Więcej przydatnych materiałów, np. wskazówki dotyczące tworzenia w szkole polityki w zakresie zdrowego żywienia i aktywności fizycznej dostępnych jest na stronie Ośrodka Rozwoju Edukacji.

Program Szkoła Promująca Zdrowie (SzPZ) realizowany jest w...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Życie Szkoły"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy