Dołącz do czytelników
Brak wyników

Wspomaganie ucznia

12 maja 2020

NR 54 (Maj 2020)

Co w głowie piszczy?  Udzielanie wsparcia uczniom przy wykorzystaniu  techniki uważności

77

Obserwując uczniów szkół podstawowych, widzimy, że zmagają się z sytuacjami i czynnikami, które jeszcze kilka lat temu były nieobecne bądź sporadycznie występowały w tym okresie rozwojowym. Współczesne dziecko jest zestresowane. Dlatego rodzic coraz częściej kieruje je do specjalisty (psychologa, pedagoga, psychiatry), aby mogło otrzymać wsparcie lub aby po prostu uchronić je przed poważniejszymi konsekwencjami niepowodzeń szkolnych. 

Źródła stresu ucznia szkoły podstawowej mogą być różnorodne, a na pewno są indywidualne i w każdej sytuacji specyficzne dla dziecka. Przykładem tych źródeł mogą być: niesprzyjające środowisko rodzinne, zbyt wysokie wymagania stawiane przez rodzica lub nauczyciela, trudności w radzeniu sobie w relacjach z innymi oraz ilość czasu spędzana przed ekranem telefonu lub komputera. Rozpoczęcie edukacji w szkole jest już samo w sobie nową sytuacją, która niewątpliwie wpływa na dziecko. Od jakości szkolnych doświadczeń będzie zależał dalszy rozwój dziecka. Dlatego coraz więcej uwagi poświęca się badaniu przyczyn trudnych zachowań oraz zaburzeń dzieci i młodzieży. Każdy nauczyciel powinien mieć świadomość, że niepowodzenia i poczucie porażki doświadczane w pierwszych latach szkolnych przez dziecko, wpływają na jego stosunek do nauki, samopoczucie i poczucie własnej wartości. 
Sposobów dotarcia do ucznia i udzielenia mu wsparcia jest bardzo dużo. Dobór metody zależy od potrzeb i możliwości zarówno dziecka, jak i osoby pomagającej (wychowawcy, pedagoga szkolnego i psychologa). Jedną z takich propozycji jest rozwijanie wśród dzieci uważności (ang. mindfulness). Jest to stosunkowo nowa metoda terapeutyczna wywodząca się z technik medytacyjnych. Polega ona na rozwijaniu nawyków myślowych, w sposób szczególny specyficznego rodzaju uwagi, skierowanej na doświadczenia zewnętrze i wewnętrzne występujące „tu i teraz”. Coraz częściej traktuje się uważność jako formę treningu umysłowego w celu poradzenia sobie z bodźcami zewnętrznymi (hałas, rozproszenie, trudna sytuacja) i wewnętrznymi (napięcie, stres, lęk). Metoda ta zyskuje na popularności w sektorze edukacji, ponieważ jest stosunkowo prosta do wdrożenia, a stosowana przez nauczycieli i uczniów realnie wpływa na poprawę jakości życia. Z licznych doniesień naukowych wynika, że zmiany zachodzące w życiu osób stosujących różnorodne techniki mindfulness można zaobserwować już na poziomie neuronalnym.

Trenowanie uważności polega na wprowadzeniu do swojego życia nowych nawyków myślowych. Codzienne wyzwania i trudności wpływają na nas i powodują, że ulegamy negatywnym myślom. Do najczęstszych „pułapek” naszego umysłu należą: ruminacje negatywnych doświadczeń (rozpamiętywanie i ciągłe wracanie do porażek i nieprzyjemnych doświadczeń), porównywanie się z innymi, nadmierny samokrytycyzm, stosowanie negatywnej mowy wewnętrznej (np. „jestem głupi”, „jestem do niczego”), skłonność do narzekania i obwiniania, rozmyślanie o brakach i niezaspokojonych potrzebach, bezzasadny pośpiech i uleganie złości. Przyjmowanie tych negatywnych postaw będzie w oczywisty sposób wpływało na samopoczucie, nastawienie do życia oraz poziom stresu czy lęku. Pracując z dziećmi możemy zaobserwować, że już najmłodsi zmagają się przynajmniej z niektórymi z wymienionych wyżej „pułapek”. 

Receptą na te negatywne schematy myślowe jest wprowadzenie nowych, zbudowanych na własnych doświadczeniach, pozytywnych nawyków umysłowych. 
Świadomy nauczyciel, który obserwuje swoich uczniów, dostrzega narastające w nich napięcie i bardzo często również zna źródło negatywnego postrzegania samych siebie. 
Wychowawca, wprowadzając do zajęć techniki uważności, może w znaczący sposób zmodyfikować zachowanie uczniów. Do najczęściej opisywanych w literaturze korzyści płynących ze stosowania treningu uważności należą: zmniejszenie ilości zachowań autodestrukcyjnych, spadek zachowań agresywnych wobec innych oraz ogólna poprawa dobrostanu. Dodatkowo w badaniach prowadzonych w szkołach zaobserwowano, że po sześciotygodniowym treningu mindfulness uczniowie osiągnęli poprawę również w innych obszarach, tj. potrafili dłużej skupić się na wykonywanym zadaniu, deklarowali mniejsze poczucie lęku, zwiększyli kontrolę nad swoimi zachowaniami impulsywnymi, poprawiły się ich relacje interpersonalne oraz zwiększyła się ich świadomość o obszarze rozumienia ciała, emocji i myśli.

Pierwszy krok do uważności

Zanim podejmiemy się wprowadzania techniki uważności do pracy z uczniem w szkole, powinniśmy sami być osobą praktykującą tę formę treningu umysłu, ponieważ posiadanie własnych doświadczeń będzie pomocne w procesie przekazywania zasad bycia uważnym. Ponadto zastosowanie u nauczyciela techniki obniżającej poziom stresu pozytywnie wpłynie na zadowolenie z pracy. Zdobycie niezbędnej wiedzy i doświadczenia w obszarze mindfulness może odbyć się zarówno na komercyjnym kursie, jak również przez lekturę różnorodnych publikacji, słuchanie nagrań z instrukcjami oraz zapoznanie się z materiałami dostępnymi w Internecie.
Rozpoczęcie przygody z uważnością w pracy z dziećmi należy zacząć od merytorycznego i praktycznego przygotowania się, ponieważ będzie to najprawdopodobniej zupełnie nowe doświadczenie dla uczniów, rodziców i innych nauczycieli. Warto poinformować rodziców, że planujemy zastosować tę metodę wsparcia wśród dzieci i wskazać na korzyści płynące ze stosowania jej nie tylko w szkole, ale i również w domu. Współpraca na płaszczyźnie szkoła-dom zawsze prowadzi do zwiększonej efektywności działań i rozwiązań edukacyjno-
- wychowawczych. Kolejnym krokiem będzie rzetelne przedstawienie zagadnienia uważności dzieciom, posługując się zrozumiałym dla nich językiem. W literaturze poświęconej mind-
fulness można zaleźć wskazówki, jak wprowadzić uczniów w tę tematykę. Jedną z propozycji jest rozpoczęcie od obserwacji oddechu. Polega ona na zachęcaniu dzieci...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Życie Szkoły"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy