Dołącz do czytelników
Brak wyników

Scenariusz zajęć

15 lutego 2018

NR 25 (Marzec 2017)

Zaburzenia percepcji słuchowej

0 379

Specyficzne trudności w nauce czytania i pisania są zazwyczaj spowodowane dysfunkcjami w sferze percepcji słuchowej, wzrokowej lub ruchowej, a także orientacji przestrzennej i lateralizacji. Najczęściej współwystępują także z zaburzeniami koncentracji uwagi oraz pamięci.

W niniejszym artykule pragnę przedstawić istotę zaburzeń funkcji słuchowych i ich konsekwencje w powstawaniu trudności szkolnych.

Zaburzenia percepcji słuchowej według Haliny Spionek oznaczają słuchowe zaburzenia odbioru mowy. Nie jest ono uwarunkowane niedosłuchem, lecz zaburzeniami analizy i syntezy dźwięków mowy, wynikającymi z nieprawidłowego funkcjonowania odpowiednich okolic mózgu, głównie w lewej półkuli, gdzie zlokalizowany jest ośrodek korowy słuchowy1.

Percepcję dźwięków mowy umożliwiają: analizator słuchowy składający się z receptora odbierającego bodźce słuchowe, drogi słuchowej doprowadzającej pobudzenie nerwowe do mózgu, korowej części analizatora, gdzie dokonuje się analiza i synteza bodźców dźwiękowych, a także nerwy odśrodkowe przekazujące impulsy z mózgu do określonych narządów artykulacyjnych. Warunkiem słyszenia mowy jest więc prawidłowa identyfikacja bodźców słuchowych i ich różnicowanie.

W literaturze wyróżnia się trzy rodzaje słuchu:

  • słuch fizyczny,
  • słuch muzyczny,
  • słuch fonematyczny (słuch mowny).

Opóźnienia słuchu fonematycznego powodują specyficzne trudności w nauce czytania oraz pisaniu ze słuchu. 
Percepcja słuchowa to zdolność do odbioru dźwięków, ich rozpoznawania i różnicowania oraz interpretowania przez odniesienie do poprzednich doświadczeń. Zaburzeniom percepcji słuchowej towarzyszy zwykle słabsza pamięć słuchowa.
Pamięć słuchowa jest zdolnością do utrwalania i przypominania informacji dźwiękowej (zapamiętywania spostrzeżeń słuchowych werbalnych i niewerbalnych), a także dzięki temu przyswajania wiedzy (styl uczenia się preferujący zaangażowanie przede wszystkim funkcji słuchowych).

Według badań, początki rozwoju percepcji słuchowej sięgają do okresu prenatalnego, w którym kształtuje się organ słuchu. Wraz z wiekiem dziecka wzrasta też ostrość słuchu, a swą dojrzałość osiąga około 10. roku życia.

Należy pamiętać, że percepcja słuchowa jest jedną z podstawowych funkcji psychofizycznych biorących udział w czynności czytania i pisania. Dlatego najczęściej symptomy zaburzenia percepcji słuchowej zauważamy wówczas, gdy dziecko rozpoczęło już naukę szkolną.

Wśród objawów dysleksji u uczniów klas I-III szkoły podstawowej wyszczególnia się funkcje słuchowo-językowe.

Dziecko: 

  • ma wadliwą wymowę,
  • przekręca złożone wyrazy (przestawianie głosek i sylab, asymilacje głosek, np. sosa lub szosza),
  • ma trudności z rozpoznawaniem i tworzeniem rymów i aliteracji (pary wyrazów o podobnym brzmieniu końcowej lub początkowej części słów),
  • używa sformułowań błędnych pod względem gramatycznym; ma trudności z poprawnym stosowaniem wyrażeń przyimkowych: nad-pod, za-przed, wewnątrz, na zewnątrz,
  • wykazuje trudności z różnicowaniem podobnych głosek (np. z-s, b-p, k-g), czyli zaburzenia słuchu fonemowego, dlatego też nie potrafi wykonać zadania takiego jak porównywanie paronimów (par wyrazów różniących się jedną głoską) oraz myli nazwy zbliżone fonetycznie,
  • ma zaburzenia słuchu fonematycznego, a zatem oprócz trudności z różnicowaniem głosek ma również trudności z dokonywaniem operacji analizy, syntezy, opuszczania, dodawania, zastępowania, przestawiania na takich cząstkach fonologicznych jak: logotomy, czyli cząstki słów, sylaby, głoski.

Zaburzenia percepcji słuchowej bardzo często przyczyniają się do poważnych trudności w nauce. Biorąc pod uwagę znaczenie tego problemu omówię teraz trudności istotne dla zaburzeń funkcji słuchowej.

Według Janiny Mickiewicz zaburzenia analizatora słuchowego objawiają się trudnościami:

  • w pisaniu:
  • specyficzne trudności w pisaniu, zwłaszcza ze słuchu,
  • zniekształcenia pisowni, niekiedy „zlepki” liter,
  • mylenie liter odpowiadających głoskom dźwiękowo podobnym: b-p, d-t, g-k, z-s, dz-c, sz-s,
  • trudności w pisaniu wyrazów ze zmiękczeniami, dwuznakami, z głoskami tracącymi dźwięczność, w różnicowaniu i-j, samogłosek ą, ę, od -om, -on, -em, -en,
  • trudności w analizie zdań na wyrazy, wyrazów na sylaby i głoski, łączenie przyimków z rzeczownikami (np. „wklasie”), opuszczanie końcówek i cząstek wyrazów, „gubienie” liter, zwłaszcza samogłosek, przestawianie ich kolejności, 
  • przestawianie szyku dyktowanych wyrazów. W pisaniu ujawniają się często już przezwyciężone wady wymowy.
  • w czytaniu:
  • trudności w syntezie „przeliterowanych dźwięków”, w scaleniu ich w dźwiękową całość wyrazu,
  • trudności we właściwej intonacji czytanych treści,
  • błędy w czytaniu: zamiany liter, opuszczanie ich, zmiana brzmienia, nieprawidłowe odczytywanie całych wyrazów,
  • trudności w zrozumieniu przeczytanej treści wynikające z błędów w czytaniu, jak i niewłaściwego rozumienia określeń słownych, głównie pojęć abstrakcyjnych.
  • w innych przedmiotach szkolnych:
  • trudności w nauce języków obcych, w pamięciowym uczeniu się (wiersze, ciągi słowne – dni tygodnia, miesiące itp., tabliczka mnożenia),
  • trudności w przyswajaniu materiału z gramatyki, rozumieniu dłuższych wypowiedzi słownych i poleceń nauczyciela.

Reasumując należy stwierdzić, iż percepcja słuchowa w dużej mierze warunkuje powodzenie szkolne ucznia. Należy więc bardzo systematycznie stymulować jej rozwój. W tym właśnie kontekście opracowałam niniejsze, praktyczne ćwiczenia angażujące percepcję słuchową dziecka.

Jak wspierać rozwój dziecka z zaburzoną percepcją słuchową?

Zdaniem autorek poradnika „Uczeń z dysleksją w szkole” ćwiczenia...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Życie Szkoły"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy