Dołącz do czytelników
Brak wyników

Lekcja na czasie

2 czerwca 2021

NR 64 (Czerwiec 2021)

Zabawy z cieniem

0 83

Jest to temat, który dla uczniów powinien być interesujący. Niecodziennie zdarza się przecież, że w klasie są zasłonięte okna lub że w zaciszu domowym dzieci próbują stworzyć sobie teatrzyk cieni. Niezależnie od tego, czy temat ten zrealizujemy w wersji stacjonarnej, czy online, możemy zaskoczyć uczniów na wiele sposobów.

Prawdopodobnie wielu uczniów podczas swobodnych zabaw w domu miało styczność z zabawą z cieniem i bardzo im się to podobało. Dlatego warto wykorzystywać zabawy tego typu w edukacji wczesnoszkolnej. Uczniowie wciąż są bardzo zainteresowani różnorodnymi metodami i technikami pracy na lekcji. Mogą także przy pomocy cieni doskonalić swój zmysł obserwacji i percepcji wzrokowej. Trenują swoją spostrzegawczość i skojarzenia. Poszerzają swoje horyzonty i ściśle współpracują ze sobą, rozwijając przy tym swoją wyobraźnię.

POLECAMY

Jak możemy stworzyć cienie? 

Najłatwiej zasłonić wszystkie okna w klasie, korzystając z rolet, a następnie przygotować sobie mocną, dużą latarkę jako źródło światła. Uczniowie mogą mieć także swoje małe latarki, z których będą korzystać, przygotowując swoje cienie. Co jednak, jeśli chcemy realizować ten temat w wersji zdalnej? Wtedy musimy zadbać o to, żeby uczniowie mogli zorganizować sobie swoją pracę w takim pomieszczeniu, które może zostać zaciemnione, lub też w takim, w którym nie ma okien – na przykład w łazience lub jakimś schowku. Do tego potrzebna jest, oczywiście, latarka. W ostateczności może być to też latarka w telefonie. Aby wszystko przebiegło zgodnie z planem, uczniowie powinni mieć także zapasowe baterie do latarki lub latarkę albo ładowarkę do telefonu.

Co jeszcze?

Powinniśmy przygotować z uczniami różne szablony, które będą tworzyły cienie na ścianie. Możemy skorzystać z gotowych szablonów PDF z Internetu i nakleić wycięte obrysy na sztywny karton lub też od razu odrysować je na brystolu. Dobrym rozwiązaniem jest także skorzystanie z patyczków i taśmy klejącej, przy pomocy której zamocujemy ze sobą wszystkie elementy. Dzięki temu uczniowie mogą w poręczny sposób trzymać kształty, z których powstają cienie. Innym sposobem jest przyniesienie zwykłych przedmiotów użytku codziennego, które powinny być rozpoznane przez pozostałych uczniów. Muszą być jednak łatwe do odgadnięcia.

Pokazuję

W zabawie mogą wziąć udział wszyscy uczniowie – jeden pokazuje jakiś przedmiot, a reszta klasy zgaduje, co to może być. Mogą być to także zawody w dwóch lub trzech zespołach. Najważniejsze jest jednak to, żeby przedmioty były dosyć proste oraz żeby były bezpieczne dla uczniów. Dlatego nie sprawdzą się tutaj na przykład ostro zakończone nożyczki, cyrkle, mocno zatemperowane ołówki lub kredki. Oczywiście, wszystko musimy dostosować do wieku i możliwości uczniów. Przedmioty powinny być jednak na tyle proste, żeby łatwo było je rozpoznać.

Kolaż

W kolejnej zabawie uczniowie mają za zadanie stworzyć kolaż lub obrazek z cieni różnych przedmiotów. Każde dziecko ma po jednym przedmiocie i razem muszą ustawić je obok siebie w taki sposób, aby rzucały cienie i aby powstał z tego ciekawy obrazek lub kompozycja. Możemy też zagrać w ten sposób, że część klasy zamyka oczy, a pozostała część patrzy tylko na cienie przedmiotów na ścianie i ich zadaniem jest odgadnięcie, czym są dane przedmioty. Następnie następuje zamiana drużyn.

Teatrzyk

Możemy także zrobić teatrzyk cieni. W tym celu na początku zajęć przygotowujemy fabułę i cienie, które będą postaciami. Mogą to być zwierzątko, król lub królowa i tak dalej. Po przygotowaniu wszystkich elementów i ich odpowiednim przymocowaniu oraz sprawdzeniu, czy cienie są dobrze widoczne, potrzebujemy jeszcze przedyskutować z uczniami fabułę. Mogą to być krótkie historyjki. Możemy też przygotować prostą scenografię. Bardzo dobrze sprawdzi się tutaj coś w stylu dużej ramki na zdjęcia, która będzie nam wyznaczać ekran do wyświetlania historyjki. Uczniowie mogą także w prosty sposób przygotować uproszczone wersje znanych bajek. Zadaniem reszty klasy będzie odgadnięcie, jaka to bajka, bazując na cieniach.

Ważna wskazówka!

Poprośmy także uczniów o to, aby sami wymyślili (w szkole lub domu), w jaki sposób można wykorzystać cienie na lekcji lub w domu. Kreatywność dzieci sprawi, że otrzymamy pomysły inne niż te, na które mogliśmy sami wpaść. Jest to zupełnie naturalne i powinniśmy się z tego cieszyć. Ważne jest, że uczniowie chcą nam pomagać. Dlatego warto skorzystać z ich pomysłów.

Kształty z dłoni

Jeśli chcemy przedstawić teatrzyk cieni, to dobrze pokazać uczniom, jak przy pomocy dłoni mogą stworzyć różne zwierzęta. Powinniśmy na początku wybrać te bardzo proste, na przykład ptaka lub motyla. W Internecie znajdziemy wiele tutoriali i instrukcji w formacie zdjęć dotyczących tego, jak przy pomocy dłoni stworzyć różne cienie. Zawsze możemy posiłkować się wyszukiwarką YouTube i tam szukać inspiracji. Otrzymamy wtedy gotowe filmy, które będziemy mogli przejrzeć i wybrać te interesujące.

Karty pracy

Zadania z cieniami mogą być także wykonane na kartach pracy. Zadaniem uczniów może być połączenie cienia przedmiotu z jego wersją kolorową lub narysowanie samemu na kartce papieru zacienionej wersji danego przedmiotu. Zadaniem pozostałych dzieci będzie odgadnięcie, co to za przedmiot. Można też przygotowywać same „obwódki” czy kontury przedmiotów, a następnie łączyć je z ich cieniami. Opcji jest bardzo wiele. Możemy po prostu przejrzeć strony z materiałami dla nauczycieli w poszukiwaniu takich kart pracy lub ćwiczeń z cieniami. Tu są tylko przykładowe: http://eduzabawy.com/karty_pracy/dopasuj_cienie/.

Zdjęcia i przedmioty

Ciekawym rozwiązaniem jest też znalezienie w sieci zdjęć, na których będą zaprezentowane przedmioty oraz ich cienie, ale wykonane z różnych perspektyw. Na przykład fotografia przedstawiająca płot, który rzuca cień i cień znajduje się pod określonym kątem. Można przy tym pokazać uczniom, że istnieje coś takiego jak zmiana perspektywy i cienia w zależności od miejsca oświetlenia przedmiotów. Wtedy możemy przeprowadzić podobny eksperyment, starając się zmieniać źródło światła oraz jego kąt, który pada na różne przedmioty. Dzięki temu uczniowie będą mogli zobaczyć różne przedmioty pod różnym kątem. To przykład zdjęcia: http://pixabay.com/pl/photos/brama-architektura-antyczny-cie%C5%84-191675/.
Zacznijmy od łatwych przedmiotów i oświetlajmy je z różnych stron, pokazując uczniom, że cień się zmienia w zależności od źródła światła. Potem niech sami wybiorą swoje przedmioty i powtórzą nasze ćwiczenie oraz opowiedzą o swoich wnioskach.

Puzzle

Inną propozycją jest stworzenie puzzli – cieni. Przygotowujemy duży, kolorowy rysunek, a następnie wersję z jego cieniem. Teraz wersję z cieniem rozcinamy i tworzymy odpowiednią liczbę puzzli. Zadaniem uczniów jest ułożenie puzzli w odpowiedni sposób i odgadnięcie, co przedstawia cień. Potem porównujemy ułożony cień z kolorowym obrazkiem. 
Zadanie na łączenie cieni możemy także przenieść na wyższy poziom. Wówczas uczniowie będą nie tylko łączyć cienie, ale także wyszukiwać na obrazku różne cienie z danej kategorii. Przykładowo, jeśli na obrazku będą różne zwierzęta, to uczniowie rozpoznają, jakie to zwierzęta i na określony kolor zaznaczają każdy z cieni tej samej grupy zwierząt (na kolor zielony wszystkie cienie psów, na niebieski wszystkie cienie kotów itd.). Zawsze warto rozmawiać z uczniami na temat wykonywanego zadania oraz tego, czy nie mają żadnych pytań ani wątpliwości co do zadań. Potem dobrze wypadnie zrobienie podsumowania całego zadania.

Wiele zastosowań

Cienie bardzo dobrze sprawdzą się także w edukacji matematycznej lub polonistycznej, gdzie uczniowie będą mogli odczytać cienie danych liczb lub wyrazów. W zasadzie w każdym rodzaju nauki i przedmiotu możemy wykorzystać zadania typu „dopasuj cienie”. Może być to temat związany z porą roku czy świętami. Jako inspirację polecam odwiedzić stronę internetową http://eduzabawy.com/karty_pracy/dopasuj_cienie/ lub skorzystać z Pinterestu, który jest skarbnicą pomysłów, nie tylko na temat związany z cieniami. 

Dłuższy-krótszy cień

Dzieci układają na podłodze różne przedmioty, a następnie po prawej lub po lewej stronie od nich kładą latarki. Powstają odcienie tych przedmiotów, a zadaniem uczniów jest odrysowanie tych cieni na kartce papieru pod odpowiednim kątem. W zależności od tego, gdzie jest źródło światła, cień będzie inny – raz będzie krótszy, raz dłuższy; raz większy, raz mniejszy. Możemy pomóc naszym podopiecznym i sami trzymać latarkę w odpowiedni sposób tak, aby kąt padania światła był różny. Będą mogli wtedy odrysować różne wersje cieni danych przedmiotów i uczyć się o czymś takim jak perspektywa i właściwości różnych przedmiotów. Przedmioty mogą, choć nie muszą być ułożone w rzędzie. Ułożenie w rzędzie lub linii powoduje, że odrysowywanie jest łatwiejsze i może to zrobić więcej uczniów jednocześnie. Jeśli przedmioty są ułożone gęściej, trudniej je odrysować, co stanowi dla uczniów większe wyzwanie.

Zgadnij, co to za kształt? 

Zabawa polega na tym, że – będąc w klasie – uczniowie stoją, kucają, klęczą lub układają swoje dłonie albo nogi w taki sposób, żeby z ich ciał pojawił się niezwykły cień. Im bardziej szalony cień, tym lepiej. Praktycznie przeprowadzamy to w ten sposób, że po jednej stronie jest ustawione źródło światła. Mogą to być na przykład 3 lampki biurowe oddalone od siebie o kilkanaście centymetrów, dzięki czemu źródło światła będzie równe. Następnie uczniowie stają po drugiej stronie światło i tworzą kolaż. Może to być kwadrat, trójkąt i tak dalej. Im wierniej uda im się odwzorować dany kształt, tym lepiej. Mogą też tworzyć swoje własne kształty i dzięki temu rozwijać swoją wyobraźnię. Bardzo ważne w tym ćwiczeniu jest odpowiednie oświetlenie, które spowoduje, że kształt rzucony jako cień będzie wyraźny i odpowiednio wyeksponowany. 

Nieruchome cienie

W tej zabawie uczniowie mają tworzyć nieruchome cienie. W rytm muzyki przemieszczają się po zaciemnionej sali, która jest oświetlona tylko z jednej strony w taki sposób, aby na ścianie tworzyły się cienie. Kiedy muzyka ustaje, dzieci mają zastygnąć...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Życie Szkoły"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy