Dołącz do czytelników
Brak wyników

Otwarty dostęp , Wspomaganie ucznia

20 stycznia 2022

NR 69 (Styczeń 2022)

Warsztaty – niedoceniana forma udzielanej w szkole pomocy psychologiczno-pedagogicznej

0 262

Warsztaty to praca z grupą skupiająca się na rozwoju i edukacji uczestników. Wykorzystuje zasoby i potencjał grupy. Ponadto stwarza okazję do nabywania nowych doświadczeń i doskonalenia już posiadanych umiejętności społecznych. Nie rezygnujmy z możliwości jej wyboru w ramach prowadzonej pomocy psychologiczno-pedagogicznej.

W rozporządzeniu MEN z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie zasad organizacji i udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1280) przedstawiono katalog form tej pomocy przewidziany dla poszczególnych typów placówek oświatowych. Jedną z nich są warsztaty adresowane zarówno do uczniów, wychowanków i słuchaczy, jak i rodziców oraz nauczycieli. 

Na podstawie informacji zawartych w protokołach pokontrolnych kuratorów oświaty oraz pozyskanych od szkolnych specjalistów można odnieść wrażenie, że po pierwsze – ta forma pomocy psychologiczno-pedagogicznej stosowana jest dość rzadko, a po drugie – jeśli już, to nie zawsze bywa realizowana zgodnie z zasadami pracy warsztatowej. Dzieje się tak nie bez przyczyny, warsztaty są bowiem trudną i czasochłonną metodą/formą pracy edukacyjno-profilaktyczno-terapeutycznej. Wymagają od realizatora kompetencji merytorycznych i metodycznych, wiedzy na temat procesów grupowych, umiejętności pracy z dużą, małą grupą oraz pracy indywidualnej, projektowania, dobierania treści, materiałów, metod, form. Mimo to zachęcam Państwa do bliższego poznania tej formy pomocy psychologiczno-pedagogicznej, podejmowania się prób jej realizacji oraz zdobywania cennego doświadczenia, w myśl porzekadła: pierwsze koty za płoty, pierwsze śliwki robaczywki. 

Czym są warsztaty?

Dla jednych warsztaty są formą szkoleniową opartą na nauczaniu przez doświadczenie, dla innych metodą pracy skierowaną nie tylko na przekazanie wiedzy, ale także na rozwój osobowości i kompetencji przedmiotowych. W obu tych ujęciach najważniejsze jest to, że podczas warsztatów pracują głównie uczestnicy, a nie tylko prowadzący, którego aktywność zostaje ograniczona do minimum. Jego rolą jest przede wszystkim dopingowanie, koordynowanie i podsumowanie efektów pracy. Chodzi tu zasadniczo o zachowanie odpowiednich proporcji aktywności; najlepiej gdy wynosi ona 70% aktywności grupy w stosunku do 30% aktywności prowadzącego.

POLECAMY

  • Warsztaty – to praca z grupą skupiająca się na rozwoju i edukacji uczestników. 
  • Warsztaty wykorzystują zasoby i potencjał grupy. 
  • Warsztaty stwarzają okazję do nabywania nowych doświadczeń i doskonalenia już posiadanych umiejętności społecznych.

Do zasobów grupy warsztatowej zalicza się wiedzę, doświadczenie oraz umiejętności każdego z jej członków, którymi dzielą się w trakcie warsztatów. Natomiast potencjał grupy przejawia się w efektach pracy zespołowej, wzajemnym stymulowaniu się i motywowaniu się uczestników. Zasoby grupy stanowią czynnik intensyfikujący uczenie się, gdyż uczestnicy uczą się od siebie nawzajem. Co ciekawe, proces uczenia się w trakcie warsztatu odbywa się zgodnie z modelem opracowanym przez Davida Kolba, tzw. cyklem uczenia się Kolba, w którym:

  • doświadczenie – to coś, co uczestnicy przeżywają w danej chwili, wiąże się ono z ich aktywnością, robieniem czegoś,
  • obserwacja i refleksja – polega na analizie doświadczenia, przypomina zatrzymanie klatki filmu i przyjrzenie się jej z różnych perspektyw,
  • abstrakcyjna teoria – to wyciąganie wniosków, uogólnienie, odkrywanie prawidłowości, które można ująć w spójną całość,
  • test – polega na przetestowaniu nowych zachowań, sprawdzeniu nowych kompetencji w praktyce, na podstawie wniosków wyciągniętych z doświadczenia.

Zajęcia warsztatowe stanowią pewną zamkniętą całość. W strukturze warsztatów wyróżnia się trzy części: 

  1. Wprowadzenie
    Obejmuje wyjaśnienie tematu, celów i metod pracy wykorzystywanych w trakcie warsztatów oraz poznanie się uczestników umożliwiające wspólną pracę. Rolą tego etapu jest zwiększenie poczucia bezpieczeństwa uczestników i zbudowanie empatii w grupie. Służy temu wprowadzenie norm grupowych oraz gier i zabaw nastawionych na integrację grupy. Normy grupowe dotyczą aktywności uczestników, odpowiedzialności za swój proces uczenia się, dobrowolności udziału w ćwiczeniach, dyskrecji, nieoceniania, niekrytykowania oraz skutecznej komunikacji (Mów o tym, co tu i teraz. Mów o sobie – co czujesz, myślisz. Mów do osoby, a nie o osobie, itd.). W tej części uczestnicy wyrażają również swoje oczekiwania, jakie mają w związku z warsztatami, oraz deklarują swoją chęć udziału w nich. Mogą to czynić poprzez tzw. rytuał rundki, która stwarza każdemu możliwość wyrażenia własnego zdania na dany temat. Prowadzący zwykle w rundce zabiera głos na końcu i zazwyczaj komentuje zgodność lub sprzeczności między oczekiwaniami uczestników a celami warsztatów.
  2. Część ćwiczeniowa
    Stanowi zasadniczą część warsztatów. Jej zawartość określa temat i cele warsztatu. Celem warsztatów jest zwykle dostarczenie uczestnikom nowej wiedzy w zakresie danego tematu, nowych doświadczeń i nowych umiejętności. Przed każdym ćwiczeniem prowadzący powinien wyjaśnić, czego będzie ono dotyczyć i na czym polega. Po zakończeniu ćwiczenia lub cyklu ćwiczeń należy dokonać omówienia, w którym pożądany jest jak największy udział uczestników. Dobór ćwiczeń oraz formy pracy z grupą określa wcześniej przygotowany scenariusz warsztatów. Podstawą jego opracowania jest rozeznanie potrzeb tej grupy, która zgłasza chęć udziału w warsztatach lub której dane warsztaty zostają zaproponowane. Scenariusz opracowywany jest na podstawie zakładanych przez prowadzącego celów i spodziewanych efektów. Istotne jest, aby proponowane treści zawarte w scenariuszu były odpowiedzią na podstawowe pytanie: „Z jakimi umiejętnościami mają wyjść uczestnicy z prowadzonych przeze mnie warsztatów?”.
  3. Zakończenie warsztatów
    Podsumowanie przebiegu i tematu zajęć, które powinno być dokonane zarówno przez prowadzącego, jak i uczestników. Służy temu udzielanie tzw. informacji zwrotnych.

Czym są techniki pracy warsztatowej?

Organizując warsztaty, prowadzący ma do dyspozycji bardzo wiele technik, czyli ćwiczeń, których celem jest aktywizacja osób uczestniczących, m.in. techniki integrujące, relaksacyjne, opierające się ruchu. W myśl zasady, że trening czyni mistrza, warto je dogłębnie poznać i „przetrenować” – na początek można z osobami najbliższymi lub znajomymi, by oswoić się z właściwym dobieraniem ćwiczeń do celów warsztatów oraz klimatu grupy, by nauczyć się jasnego, zrozumiałego przekazywania instrukcji oraz panowania nad sytuacją ćwiczeniową. 
Oto krótki przegląd podstawowych technik pracy warsztatowej:
Praca w kręgu i rundki
Sposób dzielenia się z innymi swoimi doświadczeniami. Krąg umożliwia uczestnikom kontakt wzrokowy, sprzyja nawiązywaniu kontaktu emocjonalnego, wyrównuje pozycje społeczne i zmniejsza dystans między prowadzącym a uczestnikami. 

Burza mózgów
Jej celem jest wygenerowanie możliwie największej liczby pomysłów. Ważne jest, aby w trakcie tego procesu powstrzymywać się od dyskusji i ewaluacji. Technikę tę można stosować do tworzenia pomysłów w zasadzie na każdy temat, w różnego rodzaju zajęciach.

Dyskusja
Jej bezpośrednim celem jest najczęściej rozwiązanie określonego problemu i podjęcie decyzji. Jest skutecznym instrumentem zachęcania uczestników warsztatów do konfrontowania własnych poglądów, przekonań i postaw oraz sposobów oddziaływania na nie. Istotną rolę w trakcie dyskusji odgrywa prowadzący dyskusję. Proponuje on wprowadzenie zasad dyskusji i ich egzekwowania w trakcie jej trwania, kieruje dyskusją przez udzielanie głosu, precyzuje wypowiedzi, podsumowuje ustalenia i formułuje wnioski.

Miniwykład
Prezentacja określonej wiedzy merytorycznej w możliwie najbardziej skondensowanej formie. Posiadanie podstawowej wiedzy na dany temat jest punktem wyjścia do dalszego prowadzenia warsztatów.

Ćwiczenia koncepcyjne
Ich celem jest wypracowanie przez grupę pomysłów czy koncepcji dotyczących jakiegoś obszaru lub przywołanie i analiza dobrych praktyk, doświadczonych sytuacji itp., z jakimi grupa już miała do czynienia. Przeprowadza się je w różnych formach: od „burzy mózgów” na forum grupy po ćwiczenia w formie pracy indywidualnej, w parach czy małych zespołach. 

Techniki odgrywania ról – scenki diagnostyczne i treningowe
Dają możliwość, w bezpiecznych warunkach, wejścia w nieznane role i przezwyciężania trudności wynikających z no...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Życie Szkoły"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy