Dołącz do czytelników
Brak wyników

Scenariusz zajęć

13 lutego 2018

NR 23 (Styczeń 2017)

Specyficzne trudności w nabywaniu umiejętności pisania

0 282

We wczesnych latach szkolnych dysleksja może mieć bardzo negatywny wpływ na samoocenę i motywację ucznia. Następstwem takiej postawy najczęściej jest odmowa pisania dziecka z obawy, aby się „nie ośmieszać” przed rówieśnikami. Dlatego trudności w nauce pisania są poważnym problemem zarówno dla nauczycieli, jak i rodziców dzieci, które je przejawiają.

W literaturze specyficzne trudności w nabywaniu umiejętności czytania i pisania określane są terminem dysleksja rozwojowa. Natomiast 
w węższym zakresie jako dysleksja, dysgrafia i dysortografia.

Dysgrafia pochodzi z języka greckiego od czasownika grapho – „piszę”, „rysuję” oraz od przedrostka dys. Są to trudności w opanowaniu właściwego poziomu graficznego pisma (tzw. brzydkie pismo). Dysgrafia wyraża się w formie zniekształceń strony graficznej pisma, takich jak niedokładności w odtwarzaniu liter, złe proporcje liter w wyrazie, brak połączeń liter, brak należytego odstępu między literami i wyrazami, brak równomiernego i jednolitego położenia pisma, niepoprawne zagęszczenie liter1. Estetyka zeszytów i prac ucznia z dysgrafią pozostawia więc wiele do życzenia.

Dysortografia oznacza specyficzne trudności w opanowaniu poprawnej pisowni. Termin ten pochodzi od przedrostka „dys” oraz wyrazów: „orthos” – prawidłowy i „grapho” – piszę, rysuję (j. grecki)2. Krótko mówiąc – dysortografia to specyficzne trudności w komunikowaniu się za pomocą pisma, przejawiające się popełnianiem różnego typu błędów: typowo ortograficznych, wynikających z nieprzestrzegania znanych uczniowi zasad pisowni, oraz błędów specyficznych, takich jak mylenie liter (zastępowanie), opuszczanie, dodawanie i przestawianie liter i sylab, a także pisanie liter i cyfr w odbiciu lustrzanym.

W niniejszym artykule pragnę omówić specyficzne trudności w pisaniu występujące u uczniów klas I–III szkoły podstawowej. Poniżej przedstawiam więc symptomy dysleksji występujące w nabywaniu umiejętności pisania.

Pisanie

  • Trudności z opanowaniem poprawnej pisowni związane z opóźnieniem rozwoju funkcji wzrokowych (spostrzegania wzrokowego i pamięci wzrokowej) przejawiające się jako:
  • popełnianie błędów podczas przepisywania tekstów ze wzoru,
  • trudności z zapamiętaniem alfabetu,
  • trudności z zapamiętaniem kształtu rzadziej występujących liter o skomplikowanej strukturze (np. F, H, Ł, G),
  • mylenie liter podobnych pod względem kształtu (np. l–t–ł , m–n, u–y, o–a–e, a–ą, e– ę); 
  • mylenie liter identycznych, lecz inaczej położonych w przestrzeni (p–b–d–g, m–w, n–u).
  • Trudności z opanowaniem poprawnej pisowni związane z opóźnieniem rozwoju funkcji słuchowo-językowych:
  • nasilone trudności w pisaniu ze słuchu (dyktanda),
  • mylenie liter odpowiadających głoskom podobnym pod względem słuchowo-artykulacyjnym (np. głoski z–s, w–f, d–t , k–g),
  • trudności z zapisywaniem zmiękczeń, mylenie głosek i–j, głosek nosowych ą–om, ę–en;
  • częste opuszczanie, dodawanie, przestawianie i podwajanie liter i sylab,
  • pisanie wyrazów pozbawionych sensu.
  • Trudności z opanowaniem poziomu graficznego pisma związane z opóźnieniem rozwoju ruchowego i koordynacji wzrokowo-ruchowej przejawiające się jako:
  • nieprawidłowe trzymanie narzędzia graficznego,
  • nadmierne ściskanie ołówka podczas pisania oraz nieprawidłowy nacisk na papier,
  • wolne tempo pisania, szybkie męczenie się rąk,
  • niekształtne litery, nieprzestrzeganie liniatury,
  • nieprawidłowe łączenie liter,
  • mało czytelne pismo.


Reasumując, należy stwierdzić, iż pisanie jest procesem, który wymaga wielu złożonych czynności. Według T. Wróbla pisanie jest pewną całością psychomotoryczną, obejmującą słuchowe wydzielanie głoski, znalezienie jej odpowiednika literowego, zapamiętanie litery oraz kolejne rozmieszczenie liter w wyrazie, napisanie litery lub wyrazu. Szereg tych ruchów wykonują różne części aparatu ruchowego ręki pod kierownictwem kory mózgowej.

W czynność pisania jest zatem zaangażowany jednocześnie analizator słuchowy, wzrokowy i kinestetyczno-ruchowy. W prawidłowym przebiegu procesu pisania niezbędne jest współdziałanie poszczególnych analizatorów. Dzieci, u których zaburzona jest praca analizatorów mają trudności w nauce pisania.

Umiejętność pisania jest niezbędna w życiu i warunkuje powodzenie szkolne ucznia. W tym właśnie kontekście opracowałam niniejsze wskazówki i praktyczne ćwiczenia doskonalące tempo i technikę pisania.

Jak wspierać rozwój dziecka ze specyficznymi trudnościami w nabywaniu umiejętności pisania?

Wskazówki dotyczące pracy w szkole:

  • Uwzględniaj wolne tempo pracy (tempo pisania, uczenia się).
  • Dawaj dzieciom więcej czasu na ukończenie zadania.
  • Stosuj powolne i wyraźne dyktowanie.
  • Ogranicz pisanie ze słuchu.
  • Pozwalaj uczniom ilustrować swoje wypowiedzi pisemne i pisać krótsze prace.
  • Nie omawiaj błędów ucznia wobec całej klasy.
  • Nie porównuj wyników pracy dziecka z wynikami kolegów z klasy.
  • Stosuj jakościową, opisową ocenę poprawności ortograficznej.
  • Dostrzegaj i doceniaj nawet najmniejsze osiągnięcia zwłaszcza wtedy, kiedy dziecko zdobyło je kosztem dużego wysiłku.
  • Zachęcaj do pisania ołówkiem i w większej niż normalna liniaturze (krzywdzące jest obniżanie ocen z prac pisemnych za „brzydkie pismo”, jeżeli wynika ono z mniejszej sprawności motoryki rąk).
  • Indywidualnie traktuj dziecko leworęczne i z obniżoną sprawnością motoryczną, ponieważ ma to wpływ na niski poziom estetyczny zeszytów.
  • Pozwól korzystać ze słownika ortograficznego.

Wskazówki dotyczące pracy w domu:

  • Codziennie pisz z dzieckiem po kilka zdań.
  • Stawiaj na jakość, a nie na ilość.
  • Stwarzaj atmosferę, w której pisanie postrzega się jako przyjemną, niezbędną i cenioną czynność.
  • Namawiaj do autokorekty napisanego wcześniej tekstu.
  • Zachęcaj i chwal dziecko, dostrzegając wszystkie jego sukcesy.
  • Doceniaj dziecko nie tylko za rezultat, ale przede wszystkim za wysiłek.

Należy podkreślić, iż niezmiernie ważna jest współpraca rodziców i nauczycieli w celu stworzenia wspólnego frontu działań wobec dziecka ze specyficznymi trudnościami w pisaniu. Bez wsparcia ze strony rodziców, nauczycieli i specjalistów dziecko nie będzie w stanie przezwyciężyć tych problemów.

Poprawne pisanie może sprawić dyslektycznym dzieciom mnóstwo kłopotów, dlatego warto je ćwiczyć od najmłodszych lat.

Oto kilka strategii dotyczących nauki poprawnej pisowni:

  • pisanie w parach i z pomocą rówieśników dających dobry przykład,
  • korzystanie z notatnika zawierającego słowa, w których dziecko zazwyczaj popełnia błędy. Obok poprawnie zapisanych słów warto zamieścić opis ich znaczenia,
  • wspólna analiza napisanych...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Życie Szkoły"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy