Dołącz do czytelników
Brak wyników

Akademia nauczyciela

15 lutego 2018

NR 25 (Marzec 2017)

Socjoterapia w edukacji wczesnoszkolnej jako pomoc dziecku nieśmiałemu

0 359

Na przestrzeni ostatnich lat socjoterapia coraz częściej wykorzystywana jest w codziennej pracy z dziećmi, które przejawiają zaburzenia zachowania, trudności adaptacyjne oraz zaburzenia emocjonalne. Pojawiło się w związku z tym mnóstwo publikacji dotyczących zastosowań socjoterapii przy różnego typu zaburzeniach dzieci i młodzieży. W przypadku jakich zaburzeń warto zastosować zajęcia socjoterapeutyczne?

W edukacji wczesnoszkolnej są to przede wszystkim zachowanie agresywne, nadpobudliwość psychoruchowa, zaburzenia lękowe, niska samoocena oraz nieśmiałość. Jeżeli ktoś uważa moje podejście za zbyt drobiazgowe i nie widzi potrzeby wdrażania zajęć socjoterapeutycznych w przypadku dziecka nieśmiałego, oświadczam, że bardzo się myli. Otóż osoby pracujące z dziećmi w wieku wczesnoszkolnym często spotykają się z problemami w nawiązaniu przez dziecko nieśmiałe relacji z rówieśnikami oraz osobami dorosłymi.

W procesie edukacyjnym bardzo trudno jest dzieciom nieśmiałym wygrać potyczkę o czas nauczyciela z rówieśnikami sprawiającymi problemy wychowawcze, bo to na tych drugich zazwyczaj nauczyciele najczęściej skupiają swoją uwagę. Dzieci nieśmiałe, pozostawione bez pomocy mogą mieć problemy z funkcjonowaniem w dorosłym życiu. Wartość spędzanego czasu w grupie rówieśniczej jest niedoceniana. Dzieci te uczą się myślenia, opanowują umiejętność czytania, pisania czy rozwijają zdolności matematyczne. Dziecko nieśmiałe, spędzając czas z rówieśnikami, zaspokaja też swoje potrzeby emocjonalne i społeczne. Poznając nowych ludzi i nawiązując relacje koleżeńskie ma szanse na wszechstronny rozwój, dlatego tak ważne jest wspomaganie tych dzieci w okresie wczesnoszkolnym.

Jak najtrafniej zdefiniować pojęcie nieśmiałości? Nieśmiałość obserwuje się najczęściej w wieku dziecięcym, ponieważ osoby dorosłe mają już wypracowane sposoby radzenia sobie z nią. Nieśmiałość rozumiana jest jako zbiór objawów w sferze poznawczej, emocjonalnej, behawioralnej i motorycznej. Aby móc kompleksowo wypowiedzieć się o przyczynach nieśmiałości, uważam, iż najodpowiedniejszym jest wzięcie pod uwagę wszystkich czterech sfer. Przyczyn nieśmiałości można dopatrywać się w autoregulacji jednostki, a co za tym idzie ,,nieśmiałość jest obroną przed negatywną oceną ze strony innych”. Obraz własnej osoby zależy od wiedzy i świadomości własnych cech, możliwości i umiejętności. Aby obraz siebie mógł powstać, musi zaistnieć samoświadomość, w tworzeniu której istotną rolę pełnią rodzice, stawiając przed dzieckiem wyzwania i wymagania. Pomaga to zrozumieć dziecku, jakie cechy powinno posiadać w kolejnym etapie rozwoju.

Przejawy nieśmiałości możemy obserwować w kilku obszarach. W obszarze fizjologicznym możemy mówić o przyspieszonym pulsie, zwiększonym wydzielaniu potu, śliny lub poczuciu suchości w ustach, dolegliwościach układu pokarmowego, rozszerzonych naczyniach krwionośnych, które wydzielają adrenalinę, zmianach ciśnienia krwi, rumieńcach na twarzy lub bladości oraz drżeniu mięśni. W obszarze społecznym możemy zauważyć, że dziecko nie odzywa się, nie ma z nim kontaktu wzrokowego, a jego postawa ciała jest przygarbiona lub usztywniona. Dziecko nieśmiałe może mieć problemy z płynnością mowy, a będąc pod presją może zacząć się dławić. W przypadku wystąpienia takich objawów dziecko pozostaje na uboczu i izoluje się. Odizolowane, napotyka trudności w funkcjonowaniu poznawczym, może mieć na przykład problemy z uczeniem się, zapamiętywaniem i kojarzeniem ze sobą informacji.

Według Philipa Zimbardo, osoby nieśmiałe unikają wyzwań społecznych, pozostając na uboczu nie włączają się w kontakty z rówieśnikami, a co za tym idzie, nie mają możliwości otrzymania informacji o swojej osobie od innych. W związku z tym osoby nieśmiałe nie wzbogacają swojej samowiedzy i przez to nie mogą się rozwijać. Nie budują obrazu własnej osoby, która byłaby w stanie współpracować z innymi i wchodzić z nimi w głębokie interakcje. Łączy się to z pogłębieniem lęku społecznego, który uniemożliwia wreszcie wejście w relacje z innymi. Często mówi się, że dziecko jest zdolne, ale nieśmiałe. Niejednokrotnie okazuje się to prawdą, ponieważ dzieci nieśmiałe nie pokazują swoich możliwości, nie umieją wykazać się wiedzą, umiejętnościami, zainteresowaniami, nie potrafią się zaprezentować, spychają swoją osobę na margines grupy, klasy czy rodziny.

Funkcjonowanie w grupie rówieśniczej jest dla dziecka nieśmiałego kłopotliwe i skomplikowane. Często jest to powodem frustracji i obniżenia poczucia własnej wartości. Dzieci nieśmiałe unikają wystąpień publicznych, podczas których miałyby przekonać innych do swojej osoby i swoich racji, stoją zazwyczaj w cieniu rówieśników tłumiąc swoje myśli, odczucia i działania. Jednostki nieśmiałe mają szeroko rozwinięty świat wewnętrzny, w którym przeżywają swoje życie. Według badań, około 80% nieśmiałych dzieci przyznaje się, że nadmiernie przejmuje się sobą. Skutkiem takiej sytuacji jest rozdźwięk między możliwościami a osiągnięciami szkolnymi dziecka. Problemy z zapamiętywaniem i kojarzeniem ze sobą informacji, spowodowane nieśmiałością mogą obniżać zarówno osiągnięcia w szkole, jak i poziom osiągnięć zawodowych osoby dorosłej. Nieśmiałość łączy się bardzo często z depresją, lękiem, izolacją i samotnością, a te objawy mogą wywołać różnorodne skutki, na przykład nieuzasadniony lęk przed ludźmi czy skrajną nerwicę.

 

W procesie edukacyjnym bardzo trudno jest dzieciom nieśmiałym wygrać potyczkę o czas nauczyciela z rówieśnikami sprawiającymi problemy wychowawcze, bo to na tych drugich zazwyczaj nauczyciele najczęściej skupiają swoją uwagę.

 

Jak zatem pomóc dzieciom nieśmiałym w okresie wczesnoszkolnym? Będąc świadomym negatywnych konsekwencji nieśmiałości u dzieci myślę, iż warto szukać metod pomocy. Socjoterapia doskonale wpisuje się w obszar metod, które mogą skutecznie pomóc dzieciom nieśmiałym. Powstałe programy w sposób konkretny i nakierowany na problem, poprzez pozytywne doświadczenia społeczne wpływają na poprawę funkcjonowania społecznego człowieka.

...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Życie Szkoły"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy