Dołącz do czytelników
Brak wyników

Psychologia w szkole

8 czerwca 2018

NR 14 (Luty 2016)

Skutecznie przeciw agresji w szkole

0 312

Przeciwdziałanie przemocy w szkole jest jednym z najważniejszych wyzwań wychowawczych. Tym ważniejszym,że w szkole wolnej od przemocy łatwiej o sukcesy edukacyjne.

Mówiąc o przeciwdziałaniu przemocy w szkole, mamy na myśli przede wszystkim przemoc fizyczną – bo to ona jest kojarzona z realnym niebezpieczeństwem oraz wyraziście widoczna – także po fakcie (siniaki, rozbite nosy...). Nie można jednak zapominać o istnieniu innych form przemocy. Przemoc psychiczna, choć nie zostawia widocznych śladów, może mieć dla psychiki dziecka skutki równie poważne, a nawet poważniejsze od fizycznej. Osoby wykluczane i wyśmiewane jako dzieci często stają się nieszczęśliwymi dorosłymi.

W szkołach spotykamy się z przemocą psychiczną (wyzwiska, szyderstwa, plotki, wykluczenie, cyberprzemoc), fizyczną (popychanie, zmuszanie do czegoś, przewracanie, bicie), ekonomiczną (zabieranie pieniędzy, niszczenie rzeczy), a nawet seksualną (werbalną, ale też z napastowaniem o fizycznym charakterze). Wszystkie rodzaje przemocy mają tendencję do eskalacji, dlatego ważne jest, abyśmy reagowali na wszystkie ich przejawy, nawet te pozornie „niewinne”. Równie ważne jest przeciwdziałanie przemocy zanim ona nastąpi.

Aby przeciwdziałać przemocy, trzeba zrozumieć jej przyczyny – te, które dotyczą nie tylko samego sprawcy, lecz także szkoły. To bowiem, jak ukształtowane jest środowisko placówki i jak ona funkcjonuje, może być istotnym czynnikiem wpływającym na natężenie przemocy.

Co sprzyja przemocy?

Obserwując sprawców przemocy, koncentrujemy się na ich winie i złych intencjach. Jeśli jednak chcemy, by takie zachowania się nie powtarzały, w pracy wychowawczej powinniśmy skupić się nie tylko na wyciąganiu konsekwencji, ale też na odkryciu, co w życiu sprawcy sprzyja takim zachowaniom i pracować z tą przyczyną. Przemoc i agresja z reguły świadczą o tym, że coś złego dzieje się z uczniem.

Najistotniejsze czynniki zwiększające ryzyko zachowań agresywnych i przemocy to: 

  • doświadczenie przemocy w rodzinie, 
  • niewydolność wychowawcza rodziców, 
  • potrzeba zaistnienia w klasie,
  • zmiany w hierarchii wartości (zagubienie sprzyja wykształcaniu się egocentrycznego i bezwzględnego indywidualizmu),
  • szkolne procesy selekcji i różnicowania,
  • poczucie zagrożenia i strach przed przemocą,
  • ograniczone możliwości rozwoju,
  • nuda,
  • kłopoty natury psychologicznej,
  • czynniki biologiczne (temperament, hormony, nadpobudliwość), 
  • dostęp do brutalnych treści w mediach.

Z kolei jeśli chodzi o środowisko szkolne i klasowe, przemocy sprzyjają: 

  • brak jasno ustalonych zasad, 
  • negatywna, obojętna lub niekonsekwentna postawa nauczyciela wobec uczniów i/lub szkolnego regulaminu, 
  • atmosfera przyzwolenia dla przemocy,
  • anonimowość (szczególnie w dużych szkołach), 
  • nieudana integracja,
  • problemy w relacjach w klasie (np. nierozwiązane konflikty),
  • rywalizacja, 
  • nieodpowiednio dobrany poziom nauczania, 
  • brak aktywizowania uczniów w czasie zajęć,
  • opresyjność placówki, 
  • konflikt z nauczycielem.

Aby minimalizować niewłaściwe zachowania uczniów:

  • Dawaj dobry przykład – pokazuj, jak konstruktywnie wyrażać gniew, rozwiązywać konflikty i przyznawać się do błędu.
  • Buduj autorytet konsekwentnie od pierwszego dnia, pracuj nad asertywnością, doskonal swoje zdolności w zakresie utrzymywania dyscypliny w klasie, ale nie dystansuj się wobec uczniów.
  • Okazuj życzliwość, troskę, otwartość, traktuj uczniów tak, jak chcesz, by traktowano ciebie – zyskasz szacunek za szacunek.
  • Oceny i decyzje wydawaj obiektywnie i sprawiedliwie.
  • Dostarczaj wsparcia.
  • Jasno stawiaj sprawy i formułuj oczekiwania.
  • Dostosowuj zachowanie do sytuacji; jeśli chcesz, aby klasa cię lubiła, nie obawiaj się okazywać dezaprobaty, gdy dzieje się źle, ale pamiętaj o okazywaniu pozytywnych uczuć, kiedy widzisz poprawę.
  • Nie krytykuj, nie obwiniaj, nie wyśmiewaj, nie narzekaj, nie przymuszaj, nie szantażuj.
  • Uświadamiaj sobie własne emocje i ich wpływ na grupę (bardzo się udzielają).
  • Staraj się, by nagrody przeważały nad karami.
  • Pokazuj uczniom, że zależy ci na nich, ich przyszłości i wynikach.
  • Staraj się uatrakcyjniać lekcje.
  • Nie przekreślaj sprawiających trudności uczniów i nie zostawiaj ich na obrzeżu klasy – to może w nich tylko pogłębić frustrację, a więc i ryzyko agresji; staraj się włączać ich do wspólnych działań, nie zrażając się oporem.
  • Przestrzegaj zasad, których wymagasz od uczniów, i okazuj, że traktujesz je poważnie, zachowuj konsekwencję.
  • Rozwijaj swoje umiejętności interpersonalne – to znacznie ułatwia utrzymanie dyscypliny w klasie i wywieranie korzystnego wpływu na zachowanie uczniów.
  • Jeśli w twojej klasie jest uczeń, który dopuszcza się przemocy, zapewnij mu odpowiednią pomoc psychologiczno-pedagogiczną (podobnie postąp z jego ofiarą). Ważne jest by działać szybko, zanim uczeń ten, wpływając na pozostałych, wprowadzi do klasy nieodpowiednie standardy. Pamiętaj, że same kary nie wystarczą, by odnieść trwały i pozytywny skutek wychowawczy.  

Rola nauczyciela

Nauczyciel nie ma wpływu na wszystkie czynniki negatywnie oddziałujące na ucznia, może jednak kreować swoją relację z uczniami oraz stosunki między nimi w klasie, tak by minimalizować szanse wystąpienia niepożądanych zachowań.

Istotne są tutaj cztery obszary działania nauczyciela:

  • jego relacje z uczniami,
  • stosowane przez niego metody dydaktyczne, wychowawcze, motywacyjne,
  • prezentowana postawa wobec zasad – w tym szkolnego regulaminu.
  • sposób bycia i zachowanie.

Obserwując sprawców przemocy, koncentrujemy się na ich winie i złych intencjach. Jeśli jednak chcemy, by takie zachowania się nie powtarzały, w pracy wychowawczej powinniśmy skupić się nie tylko na wyciąganiu konsekwencji, ale też na odkryciu, co w życiu sprawcy sprzyja takim zachowaniom i pracować z tą przyczyną. 

 

Na poziomie szkoły powinny zostać podjęte następujące działania:

  • Kompleksowa ocena i diagnoza sytuacji przed przystąpieniem do działania – rozpoznanie zarówno problemów i słabości szkoły, jak i jej mocnych stron, które mogą okazać się przydatne.
  • Jasne określenie konkretnych, realistycznych i mierzalnych celów, które można później (np. na koniec roku szkolnego) zweryfikować (czy i na ile zostały osiągnięte).
  • Stałe, bieżące monitorowanie sytuacji w szkole i szybkie reagowanie na zmieniające się potrzeby.
  • Szkolenia dla nauczycieli oraz stworzenie dla nich płaszczyzny wymiany doświadczeń (szczególnie po to, by bardziej skuteczni i doświadczeni mogli dzielić się wiedzą z tymi o mniejszym doświadczeniu).
  • Zacieśnianie współpracy z rodzicami –  „sojusz” rodziców z nauczycielami pozwala bardziej efektywnie wpływać na ucznia (warto edukować rodziców w zakresie skutecznych metod wychowawczych bądź udzielać im innej pomocy, adekwatnej do potrzeb ucznia – również instytucjonalnej).
  • Zadbanie o atrakcyjność i bezpieczeństwo miejsc przerw międzylekcyjnych, ustalenie nauczycielskich dyżurów, zmniejszenie dostępności niebezpiecznych miejsc (takich, w których może dochodzić do przemocy bez świadków).
  • Ustanowienie któregoś z pracowników szkoły „rzecznikiem poszkodowanych”, do którego można zwrócić się z problemem własnym lub zgłosić problem kogoś innego (koleżanki, kolegi); powinna to być osoba kompetentna, godna zaufania i potrafiąca łatwo nawiązywać dobre relacje z uczniami.
  • Ustalenie adresu e-mail i/lub numeru telefonu, na który zgłaszać można problemy.
  • Organizowanie wyjazdów i innych imprez o charakterze integracyjnym nie tylko dla klas, lecz także między klasami (szczególnie tych, które będą sprzyjać dobrym relacjom starszych uczniów z młodszymi, a nawet ich trosce o młodszych kolegów i koleżanki), a jednocześnie rezygnacja z wszelkich, choć trochę poniżających form „chrztu” czy „kocenia” pierwszaków.
  • Angażowanie społeczności szkolnej w działania charytatywne i społeczne z jednoczesną dbałością o uwewnętrznienie związanych z...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Życie Szkoły"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy