Dołącz do czytelników
Brak wyników

Temat numeru

28 czerwca 2018

NR 17 (Maj 2016)

Nieme wołanie ofiary przemocy rówieśniczej

0 233

Do szkół uczęszcza bardzo duża liczba dzieci i młodzieży, ale tylko w stosunku do niektórych kierowane są zachowania agresywno-przemocowe ze strony rówieśników. Można to wyjaśnić na wiele sposobów, np. powołując się na istnienie w każdej grupie społecznej osób posiadających pewne cechy, predestynujące je do zostania ofiarą tego typu zachowań.

Wyniki badań wskazują, że na rówieśnicze prześladowania narażeni są uczniowie zarówno nieśmiali i delikatni, grzeczni i spokojni, uprzejmi wobec nauczycieli, jak też wulgarni i zaczepiający innych, niekoleżeńscy, niezgrabni fizycznie, a także zachowujący się wyzywająco, prowokująco czy wulgarnie, pochodzący z innej kultury i wyznający inną wiarę oraz niepełnosprawni. W powszechnym myśleniu – również nauczycieli – spotyka się przekonanie, że uczniowie-ofiary to gapowate maminsynki, mało zaradne, niedojrzałe, zalęknione, nieprzystosowane, irytujące swą nieporadnością. Uczniowie ci wzbudzają wprawdzie współczucie, ale nie są zbyt lubiani. 

Przemoc rówieśnicza, zwana także mobbingiem lub dręczeniem (bullyingiem), jest zjawiskiem powszechnym w środowisku szkolnym. Może przybierać różne formy, od fizycznej poprzez werbalną, relacyjną do cyberprzemocy. Małgorzata Wójcik, psycholożka z SWSP w Katowicach, twierdzi, że podstawowym jej powodem jest po prostu inność, a w poszukiwaniu tej inności uczniowie są bardzo kreatywni1. Wykluczyć z rówieśniczego grona można niemal każdego: zarówno za to, że ktoś się dobrze uczy, jak i za to, że uczy się źle, za otyłość lub wygląd anorektyczki, za „obciachowe” ubrania i starszy model komórki, za brak konta na portalach społecznościowych lub słuchanie „nieodpowiedniej” muzyki, za to, że ktoś śmieje się – gdy nie trzeba i nie śmieje się – gdy trzeba. Jej zdaniem wszystko zależy od atmosfery/nastroju, jaki panuje w danej klasie. Łatkę inności zawsze przypina nieformalny lider, szef klasy, tzw. król lub królowa. To on/ona dyktuje, kto jest fajny, a kto nie. Dyktuje klasową modę na bycie cool. 

Szkoły kiepsko radzą sobie z tym problemem. Mają wprawdzie opracowane procedury na wypadek zachowań agresywnych i przemocowych, ale głównie dotyczą one postępowania wobec sprawcy, rzadko – niestety – odpowiadają na potrzeby ofiary. 

Czego potrzebuje ofiara przemocy rówieśniczej?

Uczeń-ofiara często cierpi w samotności, i to przez dłuższy czas. Najczęściej nie przyznaje się dorosłym (rodzicom, opiekunom, nauczycielom, wychowawcom), że doświadcza agresji i przemocy ze strony swych kolegów. Przyczyny milczenia mogą być różne: lęk przed sprawcami, obawa, że nikt nie uwierzy, brak wiary w pomoc i zmianę takiej sytuacji, poczucie winy, a nawet wstyd. Dlatego właśnie nauczyciele, we współpracy z rodzicami, muszą bacznie obserwować każdego ucznia i zwracać uwagę na wszelkie zmiany w jego funkcjonowaniu. Żaden sygnał typu: sińce, zadrapania, zniszczone ubranie czy przybory szkolne, nieumiejętność wyjaśnienia przez  dziecko przyczyn takiego stanu rzeczy, coraz gorsze wyniki w nauce, przygnębienie, sprawianie wrażenia nieszczęśliwego, wycofywanie się z kontaktów z rówieśnikami, unikanie kolegów i koleżanek, rezygnacja z wychodzenia na podwórko, unikanie szkoły, niechęć do uczestniczenia w zajęciach pozalekcyjnych, wyrażanie opinii: nienawidzę szkoły, nienawidzę swojej klasy, nienawidzę swojego podwórka, nienawidzę swych kolegów, nie chcę tam chodzić itp. – nie może być lekceważony, bagatelizowany. Musi być traktowany bardzo poważnie, z całą starannością, bo najczęściej jest niemym wołaniem: 

Zauważ mnie! 

Długotrwałe bycie ofiarą poważnie pogarsza stan zdrowia ucznia i utrudnia jego rozwój emocjonalny. Dlatego tak ważne jest szybkie rozpoznanie (zidentyfikowanie) takiego ucznia w klasie/szkole oraz objęcie go odpowiednią pomocą i wsparciem. Wymaga to od nauczyciela posiadania podstawowej wiedzy psychopedagogicznej, umiejętności obserwacji, analizy zdobytych informacji o uczniu, prawidłowego reagowania na jego problemy, nawiązywania i podtrzymywania dobrych relacji z nim, opartych na empatii, szacunku, zrozumieniu i autentycznej chęci udzielenia mu pomocy. Wymaga również czasu – bywa, że bardzo długiego. Pośpiech i niecierpliwość mogą jedynie pogorszyć jego sytuację, już i tak niezmiernie trudną.

Długotrwałe bycie ofiarą poważnie pogarsza stan zdrowia ucznia i utrudnia jego rozwój emocjonalny. Dlatego tak ważne jest szybkie rozpoznanie (zidentyfikowanie) takiego ucznia w klasie/szkole oraz objęcie go odpowiednią pomocą i wsparciem. 

Dzieci, które są narażone na szykanowanie ze strony kolegów, charakteryzują się jedną lub kilkoma z wymienionych niżej cech. Niejednoznaczność ta wynika stąd, że czasami jedna cecha sugeruje nam, że mamy do czynienia z ofiarą przemocy lub prześladowań, czasami takich cech może być więcej. Trzeba przyjąć, że im więcej tych cech uda nam się stwierdzić, tym większe są szanse, że dziecko jest ofiarą prześladowania kolegów. Specjaliści twierdzą, że wśród ofiar zachowań agresywno-przemocowych wyróżnić można następujące typy:

  • Ofiara uległa – uczeń bierny, wycofany, pełen zwątpienia, bardzo wrażliwy na krytykę i uwagi na swój temat, często słabszy fizycznie, uważany czasami za mięczaka. Przez nauczyciela raczej niezauważany albo nadmiernie chroniony, co dodatkowo nasila wrogość rówieśników.
  • Ofiara masochistyczna – uczeń ze skłonnościami do samoudręczania się dla kolegi lub koleżanki, którego/ą idealizuje i traktuje jako wartego/ą każdego poświęcenia. Przyznaje się do bycia sprawcą czynów popełnianych przez swego idola.
  • Ofiara ratownik – uczeń, który przez swoje podporządkowanie i uległość stara się być ratownikiem, który zmieni kogoś na lepsze. Na kolegów wybiera chuliganów, a pragnąc zyskać ich zaufanie, gotowy jest do wszelkich zachowań i czynów akceptowanych przez nich.

Liczne obserwacje i badania wskazują, że w przeciętnej klasie szkolnej najczęściej spotykamy tzw. ofiary pasywne i prowokujące. Podstawowym kryterium tego podziału jest sposób zachowania się ucznia w grupie. Niektóre ofiary przemocy mogą zachowywać się w sposób utrudniający ich zidentyfikowanie.

  • Ofiara pasywna...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Życie Szkoły"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy