Dołącz do czytelników
Brak wyników

Przykłady ćwiczeń służących kształtowaniu pojęcia liczby u dzieci w młodszym wieku szkolnym

Artykuły | 4 lipca 2018 | NR 15
331

Matematyka to nauka o liczbach, przestrzeni i granicy. 
Reszta jest tylko ich sprytną kombinacją.

 

Marek Kordos

Kształtowanie pojęcia liczby stanowi jedno z ważniejszych zadań na pierwszym szczeblu edukacyjnym. Dziecięce doświadczenia w tym zakresie sięgają okresu przedszkolnego (a bardzo często wcześniejszych lat), kiedy to dziecko posługuje się konkretnymi wielkościami, jak również dokonuje pierwszych prób liczenia w zakresie 101. Liczby, podobnie jak litery, otaczają nas niemalże zewsząd. Już samo posługiwanie się pilotem telewizyjnym, telefonem komórkowym i klikanie w odpowiednie przyciski opatrzone cyframi, jak również posiadanie elektronicznych zegarów, kalendarzy ściennych pozwala dzieciom wstępnie oswoić się ze znakami graficznymi poszczególnych cyfr2

Liczby w edukacji matematycznej odgrywają istotną rolę. Jak piszą M. Skura i M. Lisicki: „liczby są kluczowe dla właściwego rozumienia matematyki, a także w rozwoju zdolności poznawczych człowieka. Liczby i podstawowe operacje na liczbach są fundamentem dla konstruowania dalszych pojęć matematycznych. Są one również ważnym narzędziem, które umożliwia i ułatwia dostęp do wiedzy z innych dziedzin3”.

Zdarza się niekiedy, że dzieci w początkowym okresie poznawania poszczególnych liczb i doskonalenia umiejętności liczenia nie zawsze w pełni rozumieją znaczenie wypowiadanych liczb, a ich umiejętności przybierają charakter mechaniczny. 

Może to nieść za sobą ryzyko popadnięcia przez rodziców lub opiekunów w czas „uśpionej czujności”, gdyż już zaobserwowane przykłady liczenia wśród dzieci wiążą się 
z przekonaniem o ich zdobytych umiejętnościach i niekiedy mogą przez to warunkować mniejszą liczbę ćwiczeń i zadań rozwijających te kompetencje – „wszystko dlatego, że dziecko już liczy. Jest to bardzo niekorzystny okres dla rozwoju pojęcia liczby, powodujący zatrzymanie postępów, a nawet regres4”, na co zwraca uwagę E. Stucki. Istotne jest zatem, aby sukcesywnie i świadomie rozwijać umiejętności związane z kształtowaniem pojęcia liczby i liczenia u dzieci już od najmłodszych lat.

Kształtowanie pojęcia liczby związane jest z nauką jej aspektów i ich zastosowaniem.

W dydaktyce matematyki wyróżniamy: 

  • aspekt kardynalny (jako określenie ilości, liczby elementów w danym zbiorze, np. pięcioro chłopców, dwa samochody, pięć lizaków), 
  • aspekt operatorowy (zgodnie z funkcją, np. określenie wielokrotności danej czynności, np. dwukrotnie przebiegł tor przeszkód), 
  • aspekt porządkowy (określenie kolejności występowania/położenia obiektów, np.: pierwsza książka, drugie dziecko, trzecia lalka), 
  • aspekt nominalny (liczby jako nazwa określonych obiektów, np.: numer rejestracyjny samochodu, numer telefonu), 
  • aspekt obliczeniowy (liczby jako wynik obliczeń: 2+3=5), 
  • aspekt geometryczny (np. trójkąt – bo trzy boki), 
  • aspekt miarowy (jako określenie długości, wielkości, np. 4 godziny), 
  • aspekt kulturowy (symbolika liczb, np. siedem – liczba szczęśliwa)5

Kształtowanie się pojęć w edukacji matematycznej jest procesem o charakterze indukcyjnym. Jedną z jego faz są „bogate doświadczenia dziecka” oparte na wcześniej zdobytych umiejętnościach i wiadomościach. Dzięki temu poszerzanie przez dziecko wiedzy odbywa się w atmosferze harmonii i w drodze aktywności własnej. Jak pisze A. Nowak-Łojewska: „kształtując pojęcia matematyczne trzeba (…) zawsze wychodzić od sytuacji edukacyjnych, w których dziecko może odwołać się do dotychczasowych struktur poznawczych i zdobyć nowe doświadczenia, którymi je uzupełni6”.

Kształtowanie pojęcia liczby naturalnej wśród dzieci na pierwszym szczeblu edukacyjnym związane jest zatem z dokonywaniem wielu czynności, m.in. liczenia (w tym odliczanie, doliczanie, określanie liczebności), jak również porównywania i odwzorowywania zbiorów7.

Poniżej zaprezentowałyśmy przykłady ćwiczeń służących kształtowaniu pojęcia liczby na przykładzie liczby 5. Mamy nadzieję, że niniejsze propozycje staną się inspiracją i pomocą zarówno dla nauczycieli, jak i dla rodziców. 

Przykład I. Powstawanie nowej liczby poprzez odliczanie i doliczanie jedności

W tym celu możemy wykorzystać krótką rymowankę, np.:

„Hopsa, hopsa, fiku miku,
pięć króliczków jest w koszyku.
Hopsa, hopsa, fiku mik,
jeden króliczek znikł.
Hopsa, hopsa, fiku miku,
cztery króliczki są w koszyku8”.

Stanowi ona podstawę...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Życie Szkoły"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy