Dołącz do czytelników
Brak wyników

Wspomaganie ucznia

11 lutego 2021

NR 61 (Luty 2021)

Promowanie wśród uczniów bezpiecznej aktywności fizycznej – aktywna przerwa

79

Ruch jest niezwykle ważnym elementem, który determinuje prawidłowy rozwój dziecka już od pierwszych dni życia. Dziecko „żywe”, aktywne uznawane jest za zdrowe. Aktywność motoryczna wpływa bezpośrednio na rozwój poznawczy, gdyż dla jego właściwego przebiegu konieczne są doznania, jakie zapewnia dziecku pobudzanie układu nerwowego poprzez ruch. 

Procesy, jakie zachodzą w organizmie małego dziecka, są niezwykle dynamiczne i szybkie, dlatego też tak ważne jest umożliwianie dziecku jak największej liczby godzin aktywności w ciągu dnia. Większość dzieci potrzebuje około 3–5 godzin ruchu w ciągu doby. W przypadku młodszych dzieci ważne jest, by był to ruch stymulujący, najlepiej związany z ruchami naprzemiennymi ciała, które doskonale wpływają na rozwój mózgu. Niestety, okazuje się, iż wiele dzieci nie zażywa wystarczającej ilości ruchu, a siedzący tryb życia sprawia, że są narażone na wiele chorób, w tym chorób wieku dorosłego. Najpoważniejszym problemem, który jest następstwem braku ruchu, jest otyłość. Powoduje to szereg powikłań, które mogą być dla zdrowia dziecka bardzo niebezpieczne. Ponadto niewystarczająca ilość ruchu powodować może zwiększenie się poziomu cholesterolu we krwi, wzrost ciśnienia krwi czy prowadzić do rozwoju cukrzycy typu drugiego. Tak poważne schorzenia mogą rzutować na całe dorosłe życie i spowodować poważne problemy zdrowotne. 

POLECAMY

Siedzący tryb życia powoduje zatem obniżenie funkcji poznawczych mózgu, co w większości przypadków wiąże się bezpośrednio z obniżeniem wyników szkolnych. 

Tab. 1. Propozycje zabaw w ramach aktywnego przerywnika lekcji, który ma na celu głównie regenerację przed dalszym ciągiem nauki, poprawę samopoczucia dzięki ćwiczeniom fizycznym oraz zwiększenie koncentracji uwagi1

Nazwa ćwiczenia i cel

Opis 
Zabawa z gazetami (Do przeprowadzeni tej zabawy potrzebujemy kilku gazet)
1. Nauczyciel prosi dzieci, żeby utworzyły pięcioosobowe grupy. 
2. Dzieci biorą podwójną stronę gazety i kładą ją na podłodze.
3. Wszyscy uczniowie próbują zmieścić się na „wyspie” tak, aby nie porwać papieru. 
4. Nauczyciel chwali dzieci i mówi, że mogą teraz eksperymentować i zmniejszyć powierzchnię wyspy, próbując wciąż zmieścić się na gazecie (3 minuty). 
Uwagi: W drugiej części ćwiczenia uczestnicy muszą dobrze planować. Zmniejszając powierzchnię gazety, mogą znajdować takie rozwiązania, w których na przykład niektórzy członkowie drużyny zostaną wzięci na ręce. Inne rozwiązanie polega na tym, że wszyscy stoją tylko jedną stopą na wyspie, podczas gdy druga znajduje się poza jej brzegami. Ale wszystkie rozwiązania muszą zostać tak zrealizowane, aby papier nie został porwany. Na wszelki wypadek prowadzący powinien przygotować wystarczającą liczbę dodatkowych gazet, aby zniszczone można było szybko zastąpić nowymi. Zabawa ta kładzie nacisk na rozwiązywanie problemów w drużynie i doskonale nadaje się jako przejście do kooperatywnej nauki
Piórko  1. Nauczyciel prosi dzieci, aby zaczęły chodzić po całym pomieszczeniu i mówi: 
Poczujcie swoje stopy, swoje palce, poczujcie dłonie i ramiona, koniuszki swoich palców, głowę, brodę, powieki. Wyobraźcie sobie za chwilę, że przeobrażacie się w coś bardzo, bardzo lekkiego – w małe piórko albo w delikatny puch. Zacznijcie chodzić po sali tak, aby całe wasze ciało wyrażało lekkość, kołysało się i przypominało taniec piórka, które podmuch wiatru unosi po całym pomieszczeniu. Czasem obraca się ono, czasem żegluje nisko pod podłogą, a potem znowu unosi się wysoko, bardzo wysoko do góry, niezwykle lekko, z zaskakującymi, pięknymi i harmonijnymi ruchami. Pamiętajcie o tym, że możecie wykorzystywać także ramiona i dłonie, aby wyrazić w tym tańcu piórka jego lekkość. 
2. Nauczyciel proponuje dzieciom, że mogą prowadzić monolog i bardzo cicho powiedzieć do samych siebie: 
Jestem lekki/lekka jak piórko; mogę poruszać się lekko jak ono; mogę wymyślać w duchu niezwykle lekkie ruchy; mogę stać się bardzo lekki/lekka; czuję się lekki/lekka i delektuję się tym tańcem (1-2 minuty).
3. Pedagog prosi dzieci: 
Niech wasze piórko spocznie i wróćcie na swoje miejsce. 
Uwagi: Zabawa ta znakomicie odpręża i koncentruje, dzięki czemu nauka jest skuteczniejsza. Ciało i psychika współpracują ze sobą i wyrażają lekkość i kreatywność. Taniec piórka jest pięknym symbolem pełnej ciekawości nauki w formie zabawy
Nastroje 1. Nauczyciel prosi uczniów:
Zacznijcie chodzić swobodnie po całym pomieszczeniu. Poczujcie przy tym całe swoje ciało, swoje stopy i nogi, ramiona i ręce, kręgosłup i głowę. Zauważcie, które części ciała są czujne, a które być może jeszcze śpiące. Zwróćcie uwagę, które części ciała czujecie bardzo wyraźnie. A teraz pomyślcie o nastroju, w jakim rozpoczęliście tę zabawę i wyraźcie go poprzez sposób chodzenia po sali. Proszę, nie rozmawiajcie przy tym i ignorujcie pozostałych członków grupy (15 sekund).
2. Pedagog następnie proponuje wyrażanie następujących nastrojów i mówi:
- Teraz wyraźcie poprzez sposób poruszania się inny nastrój. Wyobraźcie sobie, że jesteście wyczerpani. Chodźcie przez chwilę jak człowiek, którego całkowicie opuściły siły (15 sekund).
- Następnie idźcie dalej jak człowiek, który jest bardzo szczęśliwy, który usłyszał wspaniałą wiadomość (15 sekund).
- A teraz jak osoba, która czegoś się boi, która nie chce zostać zauważona (15 sekund).
- Teraz poruszajcie się jak człowiek, który lunatykuje, z otwartymi oczami, ale rozmarzony (15 sekund).
- Następnie jak ktoś, kto ma wyrzuty sumienia, jak złodziej, który chce ukryć swoją zdobycz w bezpiecznym miejscu (15 sekund).
- Chodźcie teraz jak geniusz, który osiągnął wielki sukces – otrzymaliście właśnie nagrodę (15 sekund).
- Teraz jak człowiek, który jest całkowicie skoncentrowany. Bądźcie akrobatą na linie, który stoi wysoko nad głowami publiczności (15 sekund).
- Na koniec możecie sami wymyślić dowolny sposób poruszania się (15 sekund).
3. Nauczyciel prosi uczniów, aby zatrzymali się na chwilę i zastanowili, jak się czują w tym momencie. Kiedy uczniowie wrócą na swoje miejsca, mają wyrazić ten nastrój całym swoim ciałem. 
Uwagi: Zabawa ta stanowi doskonały kontrast dla każdej siedzącej czynności. Pobudza fantazję i gotowość do eksperymentowania z wcielaniem się w różne tożsamości. Wzmacnia poczucie własnej kreatywności
    
   
    
Uwaga!
1. Nauczyciel prosi uczniów, aby dobrali się w czteroosobowe grupy i mówi do dzieci: 
Wyobraźcie sobie, że u waszych stóp leży wielki kamień, który jest tak ciężki, że możecie go podnieść tylko wspólnymi siłami i razem przenieść w inne miejsce. Nie rozmawiajcie przy tym, lecz skierujcie całą uwagę na waszych trzech partnerach. Musicie działać w tym samym rytmie, aby nikt nie niósł zbyt dużego ciężaru, ponieważ wtedy kamień mógłby upaść wam na stopy. Nie dziwcie się, że jest to bardzo męczące. Wasz wysiłek jest oznaką tego, że w prawidłowy sposób wykonujecie to ćwiczenie. 
2. Dzieci najpierw mają przykucnąć i pokazać sobie nawzajem, jak duży jest ten kamień, jaki ma kształt i jak chcą zabrać się do jego podnoszenia. Uczniowie powinni poruszać się powoli, być skoncentrowani i utrzymywać kontakt wzrokowy z członkami grupy, gdy będą zaczynać przenoszenie kamienia na nowe miejsce. Należy pamiętać, że pozostałe drużyny także noszą ciężkie kamienie, dlatego uczestnicy zabawy powinni unikać kolizji z innymi. 
3. Nauczyciel ustala dwa sygnały: jeżeli dojdzie do wypadku i kamień wysunie się wam, być może upadając komuś na stopę, wtedy dzieci wydają długi, zmartwiony dźwięk. Samogłoska „u” najlepiej nadaje się do przekazania wiadomości o kolizji. Kiedy zadanie zostanie wykonane i kamień zostanie przeniesiony na nowe miejsce, wtedy dzieci wydają zwycięski sygnał – radosne dźwięki, przy jednoczesnym zasłanianiu ust dłonią. 
Uwagi: Ćwiczenie to prowadzi do intensywnej koncentracji i współpracy. Uczestnicy muszą w krótkim czasie wykonać wiele zadań, wymagających kooperacji, które dotyczą ich własnego ciała i sposobu postępowania członków grupy. Poza tym muszą zwracać uwagę na pozostałe grupy, aby w czasie transportu nie doszło do wypadku. Kiedy grupy wykonały to zadanie, ich członkowie mogą być dumni ze swojego sukcesu
Żywe cyfry 1. Nauczyciel prosi dzieci, aby rozproszyły się po całym pomieszczeniu, stojąc przyjemniej na wyciągnięcie ręki z dala od drugiej osoby. 
2. Pedagog wybiera asystenta, który będzie podawał najpierw cyfrę od zera do dziewięciu. Kiedy dzieci je usłyszą, mają zrobić coś niezwykłego i postarać się nadać kształt swojemu ciału, który będzie możliwie jak najbardziej podobny do tej cyfry. Aby ucieleśnić cyfrę, dzieci mają wykorzystać całe ciało –stopy, nogi, ramiona i dłonie, tułów i głowę. Cyfry nie muszą wyglądać dobrze, ale ważne jest, żeby uważny obserwator mógł je odczytać. Cyfry z ciała dzieci mogą wykonywać na stojąco, siedząco, a jeśli mają ochotę, mogą się położyć na podłodze. (90 sekund).
3. Dzieci dobierają się parami, aby mogły wspólnie tworzyć dwucyfrowe cyfry. Asystent wymienia kilka z nich (90 sekund).
Uwagi: Jest to bardzo trudne ćwiczenie, ale fantastycznie nadaje się do uaktywnienia wielu rzadko wykorzystywanych mięśni. Każdy potrzebuje w tym celu intensywnej koncentracji, ponieważ zadanie tego rodzaju jest czymś zupełnie nowym. Praca w parach jest dobrym przygotowaniem do kooperatywnej nauki
Wędrówka po tablicy

1. Nauczyciel mówi do dzieci: 
Dzisiaj udamy się wspólnie na wędrówkę po tablicy. Kto chce rozpocząć?
2. Pedagog wybiera ochotnika lub ochotniczkę i prosi o podejście do tablicy z kawałkiem kredy.
Możecie zaraz rozpocząć malować linię na tablicy. Obowiązuje przy tym następująca reguła: nie wolno ci odrywać kredy od tablicy. Gdy to uczynisz, będzie to sygnał dla mnie, że skończyłeś. Poza tym każdy z was ma ograniczony czas, mianowicie dziesięć sekund. Nikomu nie wolno malować dłużej po tablicy, ale jeżeli te dziesięć sekund to dla kogoś zbyt dużo, może on w każdej chwili przerwać. każdy z was będzie miał możliwość włączenia się do pracy nad tym dziełem. Podchodźcie po kolei do tablicy. Najlepiej będzie, gdy będziecie szybko pracowali i nie oceniali krytycznie obrazu. Niech pomysł wędrówki was zainspiruje, ponieważ kiedy udajemy się na wyprawę, poruszamy się szybko, a raz wolno. Pozwólcie się zaskoczyć, improwizujcie, odkrywajcie urocze miejsca, idźcie dalej, zatrzymujcie się, a czasem podskoczcie z radości. Za chwilę, kiedy obraz będzie gotowy, zetrzemy go, a wtedy pozostanie on już tylko w naszej pamięci. 
3. Nauczyciel zwraca uwagę uczniom, że linie mogą się krzyżować. Dzieci mogą robić wszystko, na co mają ochotę. Zanim zaczną rysować, niech wybiorą kolor kredy. Pedagog przypomina podopiecznym, że gdy tylko kreda nie będzie dotykać już tablicy, uczeń musi wrócić na swoje miejsce. Podchodźcie po kolei do tablicy. Najlepiej będzie, gdy będziecie szybko pracowali i nie oceniali krytycznie obrazu. Niech pomysł wędrówki was zainspiruje, ponieważ kiedy udajemy się na wyprawę, poruszamy się szybko, a raz wolno. Pozwólcie się zaskoczyć, improwizujcie, odkrywajcie urocze miejsca, idźcie dalej, zatrzymujcie się, a czasem podskoczcie z radości. Za chwilę, kiedy obraz będzie gotowy, zetrzemy go, a wtedy pozostanie on już tylko w naszej pamięci.

3. Nauczyciel zwraca uwagę uczniom, że linie mogą się krzyżować. Dzieci mogą robić wszystko, na co mają ochotę. Zanim zaczną rysować, niech wybiorą kolor kredy. Pedagog przypomina podopiecznym, że gdy tylko kreda nie będzie dotykać już tablicy, uczeń musi wrócić na swoje miejsce.
Uwagi: Większość ludzi lubi pisać na tablicy, przede wszystkim wtedy, gdy nie czują się obserwowani. Prawdopodobnie największy urok tej czynności polega na tym, że pozostawiamy publicznie ślady po sobie, nie będąc jednocześnie pociąganym do odpowiedzialności. Jest to spokojna i kreatywna czynność, w czasie której uczestnicy mogą współpracować ze sobą bez presji, wynikającej z konieczności osiągania jakichkolwiek rezultatów, ponieważ wiedzą, że obraz zostanie zmazany natychmiast po jego powstaniu. Jest to dobre przygotowanie do innych kreatywnych projektów. Im częściej przeprowadzamy tę zabawę, tym bardziej kunsztowne będą jej wyniki. Później można również zmieniać reguły, np.:
• malujcie tylko koła,
• linie nie mogą się krzyżować,
• namalujcie scenę z cyrku,
• malujcie lewą ręką.
Uczestnicy z łatwością znajdą wiele innych wariantów

Dyrygowanie 1. Nauczyciel zaprasza dzieci na muzyczną przerwę i prosi, żeby stanęły tak, aby przed nimi znajdowała się wolna przestrzeń i mówi: 
Zacznijcie od przeciągania się, unosząc ramiona wysoko nad głowę, jakbyście chcieli dotknąć sufitu. Stańcie na czubkach palców u stóp i sięgajcie wyżej niż kiedykolwiek do tej pory. Świetnie to zrobiliście. A teraz znowu postawcie całe stopy na podłodze, wyciągnijcie ramiona w prawą i lewą stronę na  wysokości barków i spróbujcie w waszej fantazji przedłużyć każde z nich o pięć centymetrów. Doskonale. Teraz chcę wam powiedzieć, jak przebiegać będzie nasza zabawa. Za chwilę odtworzę wam utwór muzyczny], a każdy z was wyobrazi sobie, że jest dyrygentem. Wyobraźcie sobie, że przed wami siedzi cała orkiestra.
2. Należy włączyć muzykę, najpierw przyciszoną, aby uczestnicy mogli wyraźnie usłyszeć dalsze wyjaśnienia prowadzącego. Powinien być to klasyczny utwór, który zaczyna się w wolnym, a kończy w szybszym tempie; albo też dowolny utwór instrumentalny muzyki barokowej lub krótki utwór Mozarta. Powinien on trwać od półtorej do trzech minut. 
3. Nauczyciel mówi do dzieci: 
Wyobraźcie sobie, że muzyka ta wywołuje u dyrygenta silne uczucia. Chce on tak pokierować swoją orkiestrą, aby muzycy obudzili ten utwór do życia. Być może chcecie sobie wyobrazić, że jesteście także kompozytorem, który stworzył tę muzykę. A może chcecie w czasie dyrygowania zamknąć oczy, aby całkowicie skoncentrować się na wrażeniach słuchowych. Zacznijcie te raz poruszać ramionami i rękami, jakbyście dyrygowali orkiestr. Świetnie. Poruszajcie łokciami. Niech muzyka przenika przez całe wasze ciało, poruszajcie całym ciałem; bądźcie dumni z tego, że skomponowaliście tak wspaniały utwór muzyczny. A teraz, gdy muzyka dobiega już końca, otwórzcie oczy i nagrodźcie waszą wyimaginowaną orkiestrę oklaskami za to, że z takim zaangażowaniem z wami współpracowała
Zabawa z pustym pudełkiem
po zapałkach
Nauczyciel zaprasza dzieci do zabawy z pustym pudełkiem po zapałkach i wydaje następujące komunikaty:
  1. Wyrzuć pudełko prawą ręką i złap lewą ręką (zamień ręce).
  2. Wyrzuć pudełko przodem i staraj się je złapać z tyłu za plecami.
  3. Wyrzuć pudełko z tyłu w górę i złap je z przodu.
  4. Podrzuć pudełko pod prawą nogą i złap lewą ręką (zamień ręce).
  5. Podrzuć pudełko pod lewą nogą i złap lewą ręką (zamień ręce).
  6. Włóż pudełko między kolana i podskakuj tak, aby ci ono nie wypadło.
  7. Połóż pudełko na lewej stopie i podrzuć wysoko, złap w prawą lub lewą rękę.
  8. Połóż pudełko na prawej stopie i podrzuć wysoko, złap w prawą lub lewą rękę.
  9. Przełóż pudełko „ósemką” między nogami.
  10. W siadzie prostym połóż pudełko za stopami tak, żeby nie ugiąć kolan.
  11. W siadzie prostym staraj podnieść się nogami pudełko do góry.
  12. Połóż pudełko na ławce i spróbuj przesunąć je dmuchnięciem.

(Pudełko można zastąpić małą kulą papierową, małą maskotką)

    
    
    
Ćwiczenia 
ze sznurkiem     
 

Nauczyciel zaprasza dzie...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Życie Szkoły"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy