Dołącz do czytelników
Brak wyników

Współpraca z rodzicami

2 lipca 2018

NR 18 (Czerwiec 2016)

Praca z emocjami rodzica

0 228

Problemy z zachowaniem ucznia są poważną sprawą, często wynikają z różnych trudności, np. rodzinnych. Rozmowa z rodzicem jest więc kluczowa w diagnozowaniu przyczyn zachowań ucznia. Zdarza się jednak, że takie spotkanie z rozmowy o zachowaniu dziecka przeradza się w emocjonalną spowiedź rodzica. Dlatego warto wiedzieć, jak się zachować w takiej sytuacji i jak wesprzeć rodziców w ich trudnościach. 

Wyobraźmy sobie sytuację, która może spotkać (albo spotkała) niejednego nauczyciela – uczeń zachowuje się hałaśliwie, niszczy przedmioty innych dzieci, nie stosuje się do poleceń, krzyczy, wybiega z klasy. Wychowawca wzywa do szkoły mamę ucznia i zaczyna relacjonować, co ostatnio zrobił jej syn. Zanim opisze do końca sytuację, kobieta wybucha płaczem i zaczyna opowiadać o ciężkim rozstaniu z porywczym mężem, o myślach depresyjnych i problemach finansowych. W mgnieniu oka rozmowa o uczniu przeradza się w pocieszanie i uspokajanie jego mamy. W takich sytuacjach wiele osób nie wie, jak się zachować. Nie ma w tym nic dziwnego, w końcu nie każdy musi być psychologiem. Dla nauczyciela jednak umiejętności psychologiczne są ważne, ponieważ dzięki nim może z jednej strony pomóc rozmówcy w trudnych chwilach, a z drugiej pomóc samemu sobie ochronić się przed emocjami drugiej strony i zachować spokój.  

Destruktywne emocje rodzica

Każdy rodzic jest inny. W trudnych chwilach może reagować na wiele różnych sposobów i trudno jest nauczyć się najlepszej strategii zaradczej. Warto jednak wyposażyć się w pewną wiedzę i metody, które pomogą rozmawiać z rodzicem w trakcie jego emocjonalnego załamania. Przede wszystkim należy rozpoznać, czy prezentowane zachowanie jest faktycznie przejawem trudności i szukania wsparcia, czy może intencje rodzica są zgoła inne. Niektórzy bowiem za pomocą wyrażania emocji, płaczu i innych zachowań próbują przykuć uwagę rozmówcy albo pokazać się jako „ofiara”, aby uniknąć krytyki czy innych, nieprzyjemnych informacji zwrotnych. 

Na pewno każdy z nas słyszał o wampirach energetycznych. Są to te osoby, które wręcz wysysają z nas energię i wzbudzają negatywne lub przykre emocje. To osoby, które swoim zachowaniem chcą uzyskać korzyści dla siebie, np. uwagę, pocieszenie czy poczucie sprawowania kontroli. Przykładem wampira, którego może spotkać nauczyciel, jest tzw. wampir–ofiara, czyli osoba skupiona na sobie i swoich problemach. Wpada w żal i płacz, zaczyna rzewnie opowiadać o swoich problemach i szuka przy tym poparcia drugiej strony. Nie trzeba dodawać, że to właśnie ta osoba ma zawsze najgorzej i wszystkie nieszczęścia spotkały właśnie ją, chociaż ona sama uważa, że jest bez winy. Celem takiego zachowania jest potrzeba znalezienia się w centrum uwagi i otrzymanie wsparcia drugiej osoby. Prawdopodobnie wampir na wcześniejszych etapach życia nie był wystarczająco doceniany i ma deficyt uwagi, stąd też nauczył się zwracać na siebie uwagę innych „na siłę”, poprzez lament i wyrzucanie swoich emocji. Trudno przejść obojętnie koło takiej osoby. Wampira można poznać po tym, że kiedy wpadnie w rytm opowieści o swoich problemach, trudno go z niego wybić. Raczej nie szuka dobrej rady, ale potakiwania i potwierdzenia, że faktycznie został skrzywdzony. Kiedy nauczyciel spróbuje rodzica wampira pocieszyć, zawsze usłyszy jakieś „ale”, które uniemożliwia rozwiązanie problemu. Relacja z taką osobą jest dołująca, niepokojąca, a przede wszystkim męcząca. Wydatkujemy wiele energii na uważne słuchanie wampira i wymyślamy pomysły, które mają mu pomóc, jednak w rzeczywistości okazuje się, że to wszystko jest bezcelowe, bo wampir nie chce faktycznej pomocy, ale coraz więcej naszej uwagi. Jeżeli nauczyciel poczuje, że właśnie ma do czynienia z taką osobą, powinien jasno określić swoje granice. Na początku spotkania warto zaznaczyć, co będzie tematem rozmowy (np. zachowanie ucznia) i ile czasu nauczyciel może poświęcić na nią (np. „umówiłam się z panią na to półgodzinne spotkanie w celu porozmawiania o zachowaniu Krzysia”). Jeżeli w trakcie rozmowy rodzic okaże swoje emocje i trudno będzie je zatrzymać, nauczyciel może jasno wyrazić swoje współczucie, ale też fakt, że rozmowa miała dotyczyć czegoś innego i nie ma on tyle czasu, żeby ją kontynuować. Ważne jest jednak niepozostawienie takiej osoby z poczuciem odtrącenia. Nie dość, że utwierdzi się w przekonaniu, że nikt jej nie słucha i jest nieważna, to jeszcze może wpaść w większe rozżalenie i złość, bo oto nauczyciel jej dziecka jest oschły i niemiły, i na pewno przez niego Krzyś zachowuje się niegrzecznie. Dlatego z jednej strony nauczyciel może wyrazić swoje współczucie i zauważyć problem, a z drugiej postawić granicę, zaznaczyć, że nie jest osobą kompetentną w rozwiązywaniu problemów rodzinnych, np. problemów alkoholowych męża i polecić, gdzie rodzic może szukać wsparcia, np. podać nazwę ośrodka albo nazwisko dobrego psychologa. Przykładowa wypowiedź nauczyciela może brzmieć: „Widzę, że jest pani roztrzęsiona i boryka się z pani z poważnym problemem, z którym sama nie może sobie pani poradzić. Jest on faktycznie poważny i trudny do przezwyciężenia. Ja niestety również nie mogę pani pomóc, ponieważ nie mam kompetencji w zakresie leczenia czy radzenia sobie z osobami uzależnionymi. Natomiast moje kompetencje pozwalają mi skupiać się na Krzysiu i chciałabym mu pomóc, ponieważ widzę, że ten problem dotyka również jego. Co do pomocy pani, polecam wybrać się do ośrodka, w którym pracują psycholodzy zajmujący się takimi sprawami. To są specjaliści, którzy będą mogli udzielić pani więcej informacji niż ja”. Jeżeli mimo takiej wypowiedzi wampir będzie chciał kontynuować swoje skargi, nauczyciel może powtórzyć, że rozumie problem, ale nie wie jak pomóc i ponownie może odesłać go do odpowiednich osób. Jeżeli wampir zauważy, że nie ma już więcej możliwości wyciągnięcia energii z rozmówcy, skończy swoje działania i poszuka innego źródła.

Podobnie jak wampiry energetyczne działają osoby histeryczne. Może nie żywią się tak bardzo energią innych, ale poprzez swoją uczuciowość i impulsywność próbują znaleźć się w centrum uwagi. Ich celem jest znalezienie opieki i wsparcia innych, szczególnie osób płci przeciwnej. Częściej histeryczne są kobiety niż mężczyźni, podłoże takich zachowań ma swoje źródło w dzieciństwie, głównie w odtrąceniu przez rodzica płci przeciwnej. Osobę histeryczną łatwo poznać po scenicznym zachowaniu – jeśli płaczą, to rzewnie (ale przy tym nie rozmazując makijażu, bo chcą nadal wyglądać atrakcyjnie), szybko wpadają w histerię, okazując emocje machają rękoma, dramatyzują, wydają się przy tym „sztuczne” i „wyreżyserowane”. Zazwyczaj takie zachowania ustają, kiedy druga osoba zaczyna wykazywać zainteresowanie, chęć opieki i współczucie. Aby nie wpaść w pułapkę „głaskania” takiego rodzica, należy go przywoływać do „tu i teraz”, np. zadając pytania o obecne uczucia albo pytając wprost: „dlaczego zaczęła pani tak nagle głośno płakać?”. Takie osoby poprzez emocje rozpraszają swoją uwagę i redukują napięcie, a sprowadzanie ich do „tu i teraz” może sprowokować zastanowienie się nad motywem takich zachowań. Przy osobie histerycznej również warto stawiać granice (nie pozwolić wepchnąć się w rolę pocieszacza), ale też próbować uświadomić jej, jakie faktycznie emocje i uczucia stoją za takim zachowaniem.

Nauczyciel – psycholog

Jednak w wielu sytuacjach nauczyciel może spotkać się z rodzicem, który wykazuje naturalną reakcję na stres i problemy. Okazanie emocji poprzez płacz czy roztrzęsienie jest normalne dla nas wszystkich. W takich sytuacjach potrzebą rodzica jest wsparcie, ale też podpowiedź, gdzie można otrzymać pomoc. Nauczyciel przede wszystkim powinien w miarę „na chłodno” wysłuchać problemu i „się nad nim” zastanowić. „Na chłodno” to znaczy bez okazywania emocji i wpadania w płacz razem z nim. Oczywiście empatia jest podstawą takiego kontaktu, natomiast należy cały czas być świadomym swojej roli – mam doradzić, wysłuchać, a nie wyobrażać sobie trud całej rodziny i dać się ponieść wzbudzonym emocjom. Często jest tak, że słuchając czyjejś historii, widzimy ją z innej perspektywy i dostrzegamy różne możliwości. Warto wtedy dzielić się z rodzicem swoimi przemyśleniami i sugerować, w jaki sposób można przeciwdziałać problemom. Jeżeli rodzic mówi, że nie może dogadać się z dzieckiem, nauczyciel może zasugerować wprowadzenie wspólnej aktywności, np. pójście na basen. Poprzez wspólne działanie często rozwiązuje się konflikty i wzmacnia więzi. Jeżeli natomiast nauczyciel zauważy, że rodzic najwięcej trudności odczuwa, gdy wpada w błędne koło negatywnych myśli, może zaproponować radzenie sobie ze stresem i napięciem poprzez metodę SMOK. Nazwa pochodzi od słów: Sytuacja, Myśli, Odczucia, Konsekwencje. Polega na analizie każdego z tych etapów i na próbie zatrzymania się na myślach. Tak naprawdę to myśli uruchamiają emocje, a emocje prowadzą do zachowań i konsekwencji. Nauczyciel może to wyjaśnić rodzicowi na następującym przykładzie: Jeżeli zdenerwowany, porywczy mąż wykrzyczy żonie, że jest nic nie warta (sytuacja), a ona pomyśli, że miał rację, bo nie gotuje najlepiej i ma lekką nadwagę (myśli), uruchomi to w niej różne negatywne odczucia, np. smutek, przygnębienie, a w efekcie do końca dnia albo dłużej będzie miała zepsuty humor i zaniżoną samoocenę. Zatrzymując się na etapie myśli, można stwierdzić, że mąż miał zły dzień w pracy, zmaga się z chorobą alkoholową i dlatego powiedział te słowa, albo po prostu nie docenia starań żony i wyładowuje na niej swoją frustrację, chociaż ona tak naprawdę dba o dom, dzieci i swoją pracę i nie ma podstaw do mówienia, że jest nic nie warta. Dzięki temu można zapanować nad swoimi emocjami i uchronić się przed stresem oraz spadkiem samooceny. Dzięki takim prostym metodom nauczyciel może pomóc rodzicowi w zmaganiach, a także wykazać swoje kompetencje i troskę o niego.

Kiedy problem jest bardziej skomplikowany…

Kiedy nauczyciel widzi, że rodzic boryka się z t...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Życie Szkoły"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy