Dołącz do czytelników
Brak wyników

Pedagogiczne inspiracje

6 lutego 2018

NR 22 (Grudzień 2016)

Podejście polisensoryczne w nauczaniu języków obcych w szkole podstawowej
Aspekty teoretyczne i konteksty praktyczne

0 253

Nauka, zabawa, zmysły

Jednym z istotnych aspektów w pracy z językiem obcym w szkole jest kwestia efektywności jego nauczania. Świadczą o niej przede wszystkim osiągane przez uczniów wyniki. Stąd też wielu nauczycieli zastanawia się nad sposobami podniesienia jakości swojej pracy, która następnie będzie miała przełożenie na lepsze efekty w nauce ze strony ich uczniów. Nie bez znaczenia jest tutaj sposób, w jaki nauczyciel zorganizuje pracę na lekcji. Ostatecznie to na nim spoczywa główny ciężar komunikacji obcojęzycznej w szkole.

W nauczaniu języków obcych w szkole podstawowej, zwłaszcza w klasach I-III, bardzo istotne jest uwzględnienie uwarunkowań rozwojowych dzieci. Warto pamiętać, że jest to ten wiek, w którym przed nauką pierwszeństwo ma jednak zabawa. Dlatego najlepsze efekty można osiągnąć łącząc naukę z zabawą lub ucząc przez zabawę. Istotą zabawy jest działanie, a jak wiadomo z literatury psychologicznej, człowiek uczy się najwięcej poprzez działanie.

Działać znaczy być aktywnym, a aktywność oznacza ruch, pracę zmysłów, postrzeganie, czyli percepcję świata i wchodzenie z nim w interakcję. To proces dość naturalny i im bardziej praca w szkole będzie przybliżać się do warunków naturalnych, tym bardziej będzie ona efektywna. Z tego też powodu warto przyjrzeć się cieszącemu się ostatnio popularnością w obszarze nauczania języków obcych podejściu polisensorycznemu, zwanemu też podejściem wielozmysłowym.

Polisensoryczność

Podstawowym założeniem podejścia polisensorycznego jest zaangażowanie w proces poznawczy możliwie wszystkich zmysłów, którymi dysponuje człowiek – wzroku, słuchu, mowy, węchu, dotyku bądź ruchu. Świadomie stosowana polisensoryczność zakłada integrację kanałów percepcji i możliwie pełne użycie zmysłów w procesie poznawczym, jakim jest również nauka. Nauczyciel, który wykorzystuje podejście polisensoryczne w swojej pracy, uwzględnia zatem fakt, że informacje docierają do ucznia przez bodźce wzrokowe, słuchowe, dotykowe czy zapachowe. Należy jednak pamiętać, by działo się to w sposób zintegrowany i w odniesieniu do pozytywnych emocji.

Uwzględniając świat dziecka uczącego się w klasach I-III szkoły podstawowej nie można zapomnieć, iż dzieci nie uczą się na tym etapie w sposób abstrakcyjny, a wiedzę zdobywają najlepiej nieświadomie w toku zabawy. Stąd też najlepsze efekty przynosi praca w oparciu o różnego rodzaju gry dydaktyczne, piosenki, wierszyki, rymowanki oraz inscenizacje, które wykorzystują elementy techniki dramy. Wszystkie one umożliwiają kontakt z językiem w sposób pozytywny, który przebiega w przyjaznej atmosferze. Tym samym buduje się dobre emocje – tak istotne dla wzmocnienia efektów edukacyjnych w nauce języka obcego.

Wyliczanki, rymowanki, wierszyki i piosenki

Wyliczanki, rymowanki, wierszyki i piosenki ułatwiają procesy memoryzacji struktur leksykalnych np. prostych zwrotów powitalnych czy pożegnalnych, bądź wyrażających podziękowania. Wierszyki oparte na rymach i rytmizującej intonacji wzmacniają tak trudną w tym wieku koncentrację dzieci na nauczanych treściach, a także zmniejszają monotonię samych zajęć szkolnych. Nie bez znaczenia jest również wielokrotność powtórzeń treści, które dość często są zapominane przez dzieci w wieku wczesnoszkolnym.

Najlepsze efekty przynosi w tym kontekście podejścia polisensorycznego praca z piosenką. Integruje ona w sobie zarówno rym, jak i rytm, ale również angażuje różne kanały percepcji zmysłowej: słuch, mowę, ruch, wzrok. Dzieci powtarzają słowa piosenki, słuchają jej melodii, śpiewają wspólnie z nagraniem, wystukują, klaszczą albo poruszają się w jej rytm. Możliwe jest tutaj wprowadzenie podziału na role wokalne bądź śpiew chóralny, obie formy stwarzają możliwość współzawodnictwa. Współzawodnictwo zaś zwiększa zaangażowanie – również emocjonalne – w wykonywane czynności i motywuje do dalszego kontaktu z nauczanym językiem. Piosenka może być elementem otwierającym, ale też kończącym lekcję, może być również przerywnikiem między innymi aktywnościami językowymi na lekcji. W czasie słuchania piosenki możliwe jest malowanie przez dzieci obrazków bądź kolorowanie stosownych ilustracji przygotowanych wcześniej przez nauczyciela i odpowiednio powielonych dla każdego ucznia. Nie mniej istotne jest to, że piosenka pozwala zintegrować zarówno uczniów, którzy sprawnie radzą sobie z językiem obcym, jak i tych, którzy mają jeszcze z nim problemy.

Inscenizacje

Równie ciekawym jak piosenka pomysłem na pracę lekcyjną, angażującą wiele zmysłów uczniów, są inscenizacje. Pozwalają one włączyć w naukę języka działanie oparte na pracy projektowej. Najsilniej angażują też zmysł ruchu, ale także zmysł wzroku oraz słuch i mowę. Sam ruch fizyczny bądź też praca całym ciałem pozwala na intensywniejsze wejście w poznawany język. Umożliwia jego niejako odczuwanie – i co jeszcze istotniejsze – jego przeżywanie. W perspektywie psychologii uczenia się zaleca się taką pracę dydaktyczną, która pozwoli na aktywizację obu półkul mózgowych. A ich jednoczesna praca wzmacnia efekty procesu dydaktycznego. I o ile była już mowa o zaletach piosenki wykorzystywanej na lekcjach języka obcego, to jeszcze ciekawsze efekty może przynieść jej inscenizacja. Dzieci bardzo chętnie podejmują się gry scenicznej, ucząc się przy tym poszczególnych ról i zachowania na scenie. Należy zachęcać uczniów do wszelkich form improwizacji, które zawsze wspomagają procesy twórcze u dzieci. Ostatecznie to dobra atmosfera motywuje do dalszego kontaktu z językiem i woli uczenia się go w późniejszych latach.

Wierszyki i rymowanki, dzięki którym dzieci uczą się języka obcego, wykorzystują zmysł słuchu. Można je poddać ilustracji, podobnie jak w przypadku piosenki. Zmysł wzroku, który w procesie percepcji rzeczywistości należy do kanału wizualnego, stosowany jest z jednej strony do wprowadzania nowego słownictwa, z drugiej zaś także do jego powtórki. Może też być użyty przez nauczyciela do zainicjowania nowej sytuacji komunikacyjnej. Jest to możliwe dzięki zastosowaniu odpowiednich kart obrazkowych ze słownictwem, plakatów bądź kolaży, które nauczyciel może wykonać samodzielnie. Odpowiednie kolaże można też przygotować z dziećmi w zależności od tematów realizowanych z nimi na zajęciach.

Słownictwo

We wczesnym etapie nauki języków obcych słownictwo powinno być prezentowane bądź omawiane w sposób jak najbardziej skonkretyzowany. Stąd też zaleca się tworzenie kolorowych słowniczków obrazkowych. Działają one na zasadzie bodźca wzrokowego, który ułatwia zapamiętywa-
nie danego słowa. Wzrok aktywizuje procesy kognitywne w umyśle dziecka i przyspiesza jednocześnie komunikację werbalną. Użycie przez nauczyciela wspomnianyc...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Życie Szkoły"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy