Dołącz do czytelników
Brak wyników

Kącik małego odkrywcy

29 stycznia 2018

NR 29 (Wrzesień 2017)

Mali odkrywcy na ścieżkach historii

0 77

Dzieci w młodszym wieku szkolnym na ogół nie zdają sobie sprawy z tego, jak mocno powiązane są ze sobą nauki ścisłe i humanistyczne. Rzadko dostrzegają, że ten nierozerwalny związek nauk odwrócił niejedną kartę historii, zmieniał bieg wydarzeń, jakość życia i losy ludzi na świecie. Zaproponowana w niniejszym artykule seria eksperymentów z pewnością uzmysłowi młodym odkrywcom, że wiedza z zakresu fizyki była wykorzystywana w różnych dziedzinach życia od niepamiętnych czasów. Odpowiednio wzbogacana i modyfikowana, systematycznie wpływa na obraz aktualnych wydarzeń, jakość życia i kierunek, w jakim zmierza świat.

Jaką tajemnicę skrywa egipski żuraw?

Nie chodzi tu o żurawia – ptaka, ale o „shaduf” – urządzenie przypominające go swoim wyglądem i odgłosami, służące do czerpania wody z rzeki lub ze studni. To urządzenie zostało wynalezione w starożytnym Egipcie i znacząco ulżyło egipskim chłopom w ciężkiej pracy, polegającej na czerpaniu i przenoszeniu wody z Nilu w celu nawadniania upraw.

Konstrukcja żurawia jest prosta i tania, więc dzieci mogą wykonać go przy niewielkiej pomocy osoby dorosłej i przekonać się, jak działa.

 

Potrzebne będą:

  • rozwidlona podpórka (np. wycięta z rozwidlonej gałęzi – kształtem przypominająca procę),
  • małe wiaderko (czerpak) – zamiast wiaderka może być kubeczek jednorazowy do napojów,
  • 3 kawałki mocnej nici,
  • cienki patyk o długości ok. 10 cm (do zawieszenia czerpaka)
  • duża drewniana łyżka lub patyk o długości ok. 20 cm i przekroju około 1,5 cm (na szyję żurawia),
  • nieduży kamień,
  • nóż,
  • wiertarka,
  • taśma klejąca.


Wykonanie urządzenia:

  • Wywiercić otwór na końcu łyżki lub naciąć patyk przeznaczony na szyję żurawia – w odległości około 8 cm od jednego z końców.
  • Wcisnąć podpórkę żurawia w ziemię. W rozwidleniu podpórki umieścić szyję żurawia. Zamocować ją nicią w taki sposób, by można było swobodnie poruszać szyją żurawia w górę i w dół.
  • Do jednego końca szyi żurawia przywiązać krótszy patyk i wiaderko, a do drugiego przymocować za pomocą taśmy kamień.

Żuraw jest gotowy. Czas sprawdzić, jak działa - najlepiej zrobić to w ogrodzie. Urządzenie można ustawić obok dużego naczynia z wodą i czerpać ją za pomocą żurawia, po czym podlewać znajdującą się wyżej uprawę roślin.


Co się okaże? Przy użyciu niewielkiej siły wiaderko z wodą z łatwością będzie można podnieść w górę i zawieszone na szyi żurawia przenieść na pewną odległość. Tak właśnie w starożytnym Egipcie wyglądało czerpanie wody z Nilu i przenoszenie jej wprost do kanałów irygacyjnych (nawadniających) prawie 2500 lat temu.

Co sprawia, że czerpanie i przenoszenie wody tym sposobem nie jest już takie męczące? Otóż żuraw jest urządzeniem, którego działanie oparte jest na dźwigni dwustronnej wykorzystującej przeciwwagę. Zanurzenie wiadra w wodzie nie wymaga wielkiej siły, ponieważ szyja żurawia jest długa, ruchoma i może swobodnie podnosić się i opadać. Uniesienie wiadra z wodą również nie wymaga wielkiej siły, ponieważ na drugim końcu szyi żurawia znajduje się obciążnik w postaci kamienia, który podczas opadania w dół unosi wiadro z wodą w górę. Ruchome połączenie wiadra z szyją żurawia pozwala przenosić wodę na pewną odległość.

 

 

 

 

A to ciekawe…

Mechaniczne żurawie „dotarły” również do Polski i do niedawna były nieodłączną częścią wiejskiego krajobrazu. W skansenach przetrwały do dziś i jeszcze można zaczerpnąć nimi wodę. Jednakże wszechobecny postęp techniczny sprawił, że te drewniane „ptaki” są już wielką rzadkością, a ich miejsce zajęły nowoczesne urządzenia hydrauliczne.


Jak budowano piramidy egipskie?

W starożytności nie znano ani samochodów ciężarowych, ani dźwigów, a mimo wszystko wznoszono potężne i trwałe budowle, które swoim majestatycznym wyglądem i okazałością zadziwiają po dzień dzisiejszy. Dlaczego nie zostały nadgryzione zębem czasu? Dlatego, że materiałem budulcowym, z którego je wznoszono, były ogromne, twarde bloki skalne. Jak przemieszczano te bloki w górę? Wiadomo, że głównie przy wykorzystaniu siły mięśni, ale też przy znaczącym udziale… szarych komórek, za sprawą których ta siła była zwielokrotniona. Jak to się odbywało? W oparciu o znajomość pewnych praw nauki dziś nazywanej fizyką. Prosty eksperyment pozwoli zrozumieć, na czym to polegało.

 

Należy przygotować:

  • około 50 cm gumki krawieckiej,
  • cegłę lub ciężką książkę (to będzie blok skalny),
  • kilka kredek.

 

Wykonanie eksperymentu:

  • Cegłę przewiązać jednym końcem gumki i ułożyć na stole. Ciągnąć za drugi, wolny koniec gumki do momentu, aż „blok” się przesunie. Zwrócić uwagę na to, jak mocno rozciągnie się gumka podczas przeciągania cegły.
  • Cegłę ułożyć na kilku kredkach (ułożonych równolegle jedna obok drugiej, prostopadle do naciągniętej gumki), po czy...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Życie Szkoły"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy