Dołącz do czytelników
Brak wyników

Jak kształtować kompetencje rozumienia ze słuchu
u uczniów w klasach 1–3

Artykuły | 16 lutego 2018 | NR 26
289

Nauczanie języka obcego dzieci w dużej mierze odzwierciedla proces przyswajania języka ojczystego, w którym słuchanie i rozumienie poprzedza mówienie (Krashen i Terrel, 1983). Już w okresie płodowym dziecko odbiera z otoczenia sygnały słuchowe i reaguje ruchem na dźwięki o różnym natężeniu. Osiągnięcie pełnej kompetencji rozumienia ze słuchu nawet w języku ojczystym wymaga jednak długiego czasu. Ucho dziecka musi nauczyć się najpierw rozróżniać dźwięki, a następnie słowa i zdania, którym stopniowo przyporządkowywane są określone znaczenia. W nauce języka obcego jest podobnie. Uczeń musi najpierw oswoić się z dźwiękami i melodią języka, aby w późniejszej fazie nauki umieć poprawnie je odtworzyć i zastosować w komunikowaniu się z otoczeniem.

Kształtowanie kompetencji rozumienia ze słuchu to dla nauczycieli klas 1–3 zadanie trudne, wymagające nie tylko inwencji i kreatywności, aby utrzymać uwagę uczniów w czasie tzw. okresu ciszy, ale również głębokiego przekonania o tym, że słuchanie to w nauce języka sprawność fundamentalna, na której solidnych podstawach mogą rozwijać się kolejne sprawności, tj. mówienie, czytanie i pisanie. 

Podstawa programowa edukacji wczesnoszkolnej zakłada następujące cele, jeśli chodzi o rozumienie ze słuchu. Uczeń klasy trzeciej zatem: 

  • reaguje werbalnie i niewerbalnie na proste polecenia nauczyciela; 
  • rozumie wypowiedzi ze słuchu: 
  • rozróżnia znaczenie wyrazów o podobnym brzmieniu, 
  • rozpoznaje zwroty stosowane na co dzień i potrafi się nimi posługiwać, 
  • rozumie ogólny sens krótkich opowiadań i baśni przedstawianych także za pomocą obrazów, gestów, 
  • rozumie sens prostych dialogów w historyjkach obrazkowych (także w nagraniach audio i wideo).

(Podstawa programowa edukacji wczesnoszkolnej, str. 47)

Realizacja tych celów wymaga od nauczyciela szczególnych umiejętności językowych oraz metodycznych. 

Język nauczyciela

Pierwszym krokiem w rozwijaniu kompetencji rozumienia ze słuchu jest przyzwyczajenie uczniów do komunikowania się z nauczycielem w języku obcym. Efektywna komunikacja w początkowej fazie nauki wymaga zastosowania przez nauczyciela języka przypominającego sposób komunikowania się rodziców/opiekunów z dziećmi. Komunikację tę charakteryzują proste, krótkie zdania, stosowanie częstych powtórzeń, podtrzymywanie uwagi dziecka poprzez kontakt wzrokowy oraz zadawanie pytań wymagających reakcji werbalnej bądź niewerbalnej, wykorzystanie przedmiotów, obrazów lub gestów w celu ułatwienia zrozumienia, pozytywne reagowanie na wszelkie próby komunikowania się ze strony dziecka oraz uzupełnianie ich i przekształcanie (Slattery, Willis 2001: 11). 

 

W ćwiczeniach opartych na TPR prawa i lewa półkula mózgowa współpracują ze sobą, ułatwiając uczniom szybkie i długotrwałe zapamiętywanie nowych wyrazów i zwrotów.

 

Taką formę komunikacji należy stosować nie tyko w poleceniach i instrukcjach, ale również odwołując się do tego, co dzieje się w klasie, np. witając i żegnając się z uczniami, komentując ich prace i wypowiedzi oraz odpowiadając na ich pytania, nawet jeśli zadawane są w języku ojczystym. Nauczyciel musi mieć świadomość, że jest dla uczniów klas 1–3 najważniejszym przykładem komunikowania się w języku obcym i jeśli robi to skutecznie (tzn. jeśli jego przekaz jest zrozumiały dla uczniów), daje im sygnał, że komunikacja w języku obcym jest możliwa.

Metoda Total Physical Response – TPR (reagowanie całym ciałem)

W skutecznym komunikowaniu się z uczniami w początkowej fazie nauki języka wspiera nauczycieli metoda TPR. Odzwierciedla ona proces naturalnego przyswajania języka, ponieważ  nie wymaga od uczniów mówienia, a tylko rozpoznawania pojedynczych słów i dłuższych wypowiedzi oraz demonstrowania rozumienia poprzez reakcję ruchową. W toku różnorodnych zabaw uczniowie mają okazję osłuchania się z językiem, co przygotowuje ich do poprawnego odtwarzania wyrazów i poleceń w późniejszym etapie. Metoda ta świetnie sprawdza się w pracy z młodszymi uczniami, ponieważ wychodzi naprzeciw ich potrzebie ruchu oraz zabawy. Ponadto w ćwiczeniach opartych na TPR prawa i lewa półkula mózgowa współpracują ze sobą, ułatwiając uczniom szybkie i długotrwałe zapamiętywanie nowych wyrazów i zwrotów. Przykładowa sekwencja ćwiczeń opartych na TPR może wyglądać następująco 
(Curtain, Pesola: 108):

  • polecenia wymagające reagowania całym ciałem, np. stand up,
  • polecenia wymagające manipulowania przedmiotami, np. open your books,
  • polecenia związane z ilustracjami, mapami, liczbami itp., np. go to the board and point to the picture of a cat.

Polecenia stosowane na lekcjach wprowadzane są stopniowo w następujący sposób (Puchta, Gerngross, 2000: 19):

  • nauczyciel wypowiada polecenie i wykonuje gest/ruch, który mu towarzyszy. Aby ułatwić uczniom zrozumienie znaczenia polecenia, może wykorzystać ilustracje lub przedmioty znajdujące się w klasie, np. mówiąc „otwórzcie książki” otwiera książkę,
  • nauczyciel kilkakrotnie powtarza polecenie i wykonuje je razem z uczniami,
  • nauczyciel wypowiada polecenie – uczniowie wykonują je bez podpowiedzi nauczyciela.

Sprawdzeniem rozumienia polecenia jest poprawne jego wykonanie przez uczniów. 

Wykorzystanie materiałów audio

Choć głównym źródłem języka obcego w sytuacjach szkolnych jest nauczyciel, bardzo ważne w rozwijaniu kompetencji rozumienia ze słuchu są wszelkiego rodzaju nagrania audio, które dają uczniom możliwość osłuchania się z wymową i akcentem osób innych niż nauczyciel, do którego wymowy są przyzwyczajeni. Przygotowuje ich to do rozumienia tekstów, z którymi mogą się zetknąć w różnych sytuacjach pozaszkolnych. 

W materiałach audio dołączanych do podręczników dla klas 1–3 często wykorzystywane są techniki TPR opisane powyżej. Zadania typu: posłuchaj i wskaż, posłuchaj i pokoloruj, posłuchaj i wykonaj umożliwiają ćwiczenie rozróżniania i rozpoznawania wprowadzonego wcześniej słownictwa i zwrotów. Ułatwiają one również włączenie nowego materiału językowego do pamięci długotrwałej. Dodatkowym atutem tego rodzaju ćwiczeń jest możliwość szybkiego sprawdzenia rozumienia, którym jest poprawne wykonanie zadania przez ucznia. Rozpoznawanie słownictwa i zwrotów oraz rozumienie ich znaczenia to ważny etap w rozwijaniu kompetencji rozumienia ze słuchu. 

Kolejnym krokiem jest przygotowanie uczniów do rozumienia dłuższych wypowiedzi, np. piosenek lub tekstów narracyjnych. Przygotowanie uczniów do odbioru słuchanego tekstu obejmuje stworzenie odpowiedniego kontekstu tematycznego, nawiązanie do wcześniejszych doświadczeń uczniów, wprowadzenie/powtórzenie kluczowego słownictwa i zwrotów zawartych w tekście oraz przygotowanie odpowiednich zadań, które pokierują uwagą uczniów w trakcie słuchania nagrania. 

Piosenki

Piosenki dla dzieci, zarówno te kulturowo związane z nauczanym językiem, jak również te specjalnie dostosowane dla młodszych uczniów, stanowią bogaty materiał słuchowy, który można wykorzystać na lekcjach języka obcego do różnych celów. Najlepiej sprawdzają się piosenki, którym towarzyszy ruch. 

Piosenka może być doskonałym wprowadzeniem do tematyki lekcji, np. przy omawianiu charakterystycznych cech pór roku, obchodzeniu różnych świąt, a także prezentacji języka klasowego i typowych zakresów leksykalnych takich jak kolory, liczby, czynności itp. Celem zastos...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Życie Szkoły"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy