Dołącz do czytelników
Brak wyników

Temat numeru

16 maja 2019

NR 46 (Maj 2019)

Bliżej podstawy programowej

0 163

Podstawa programowa kształcenia ogólnego ma formę Rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej, co oznacza, że stanowi prawo obowiązujące w placówkach oświatowych. Wdrożenie tego prawa w praktykę szkolną jest obligatoryjne, dlatego istotne będzie, jak zinterpretujemy ten dokument i jaką procedurę jego implementacji zastosujemy.

Czym jest, a czym nie jest podstawa programowa?

Podstawa programowa określa niezbędne zakresy do spełnienia przez szkołę w aspektach: edukacyjnym, wychowawczym i opiekuńczym.

Podstawa programowa jest materiałem źródłowym dla autorów programów nauczania, niezbędnymi treściami, które muszą się znaleźć w dokumencie programowym, jednak nie opisuje procesu uczenia, ale wskazuje na jego istotne elementy. Proces uczenia opisany jest zatem w programie nauczania. Zadania zapisane w podstawie programowej są kanwą do redakcji tzw. sposobów osiągania celów kształcenia przez dzieci przy pomocy stosownych metod. Podstawę programową wdrażamy, implementujemy, wybierając do realizacji przystosowany do jej zapisów program nauczania.

Podstawa programowa kształcenia ogólnego ma formę rozporządzenia ministra edukacji narodowej, co oznacza, że stanowi prawo obowiązujące w placówkach oświatowych. Wdrożenie tego prawa w praktykę szkolną jest obligatoryjne, dlatego istotne będzie, jak zinterpretujemy ten dokument i jaką procedurę jego implementacji zastosujemy.

Z obserwacji rzeczywistości szkolnej, a przede wszystkim z analizy podręczników wynika, że dokonywana interpretacja bywa różna – trafna, „złudnie trafna”, osadzona wciąż w poprzednich dokumentach albo też błędna.

Myślimy, że nie jest tak, aby recepcji jakiegokolwiek tekstu nie służyła rozmowa o nim; nakreślanie punktów widzenia, odbioru czy dociekanie rzeczywistych sensów zapisów. Uważamy więc za potrzebne i użyteczne zaproszenie Państwa do lektury krótkich cyklicznych „narracji o podstawie programowej”, a następnie wykorzystywanie ich w dyskusjach szkolnych i refleksjach, zwłaszcza podczas wyboru, konstruowania programów nauczania czy ewaluacji pracy szkoły.

Struktura podstawy programowej

Podstawa programowa, zgodnie z definicją zawartą w prawie oświatowym, dzieli się na cztery części: cel ogólny, zadania wychowawcze, treści rozumiane jako zbiór efektów kształcenia oraz opis warunków i sposobów realizacji zadań zawartych w podstawie.

Podstawa programowa z 14 lutego 2017 roku jest dokumentem, którego zakres obejmuje etapy od przedszkoli po szkoły policealne. Z założenia powinna wskazywać na spójną kontynuację edukacji dzieci i młodzieży.

Dla nabycia pełnej świadomości i precyzyjnej znajomości dokumentu nie wystarczy lektura zapisów dotyczącego nas etapu edukacyjnego; powinna ona obejmować w przypadku nauczycieli edukacji wczesnoszkolnej co najmniej zapisy w zakresie wychowania przedszkolnego i szkoły podstawowej (I i II etap edukacyjny).
 

Ryc. 1. Struktura podstawy programowej według definicji

 

Ryc. 2. Podstawa programowa kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej


 

Spójność i współpraca

Autorzy i redaktorzy Podstawy programowej założyli, że szkoła jest miejscem współpracy prowadzącej do spójnego nauczania i wychowania młodego człowieka. Zaprzecza to spotykanej niekiedy dychotomii „starszych” i „młodszych” – jako nauczyciele tej szkoły osiągamy wspólny cel i realizujemy te same zadania.

Takie założenie zostało odzwierciedlone w wyodrębnieniu części wspólnej dokumentu dla dwóch etapów (nauczycieli wszystkich przedmiotów).

W tzw. preambule zostały określone zadania szkoły podstawowej jako „łagodne wprowadzenie dziecka w świat wiedzy, przygotowanie do wykonywania obowiązków ucznia oraz wdrażanie do samorozwoju”, przy obowiązku zapewnienia bezpiecznych warunków oraz przyjaznej atmosfery do nauki, z koniecznością uwzględnienia indywidualnych możliwości i potrzeb edukacyjnych ucznia. Przytoczone zapisy jako adresata wskazują „szkołę”, czyli całą społeczność ją tworzącą.

Ta część podstawy określa także cel główny kształcenia w szkole podstawowej, którym jest „dbałość o integralny rozwój biologiczny, poznawczy, emocjonalny, społeczny i moralny ucznia”. Zapis ten ukierunkowuje na myślenie o uczniu jako o „osobie ludzkiej”, która dla szkoły jest ważna jako „całość”, a kształcenie wiąże z rozwojem, a nie wyłącznie z myśleniem o osiągnięciach zapisanych jako efekty nauczania. Tak sformułowany cel ściśle koresponduje z celem ogólnym oraz z koncepcją filozoficzną i pedagogiczną podstawy dla edukacji wczesnoszkolnej, co będziemy analizować w kolejnych częściach wypowiedzi.

Wydaje się, że nauczyciele edukacji wczesnoszkolnej w sposób naturalny mogą stać się w szkole interpretatorami celu ogólnego, bowiem to w ich doświadczeniu leży dostrzeganie w uczniu dziecka – jego potrzeb fizycznych, emocjonalnych, sp...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Życie Szkoły"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy