Dołącz do czytelników
Brak wyników

Temat numeru

19 czerwca 2020

NR 55 (Czerwiec 2020)

Zadbać o emocje dziecka w zabawie. Metody polegające na odgrywaniu ról

23

Odgrywanie ról to podstawowe techniki dramy i happeningu. W zależności od celów i okoliczności, w jakich ich używamy, mogą one mieć wymiar terapeutyczny, edukacyjny lub artystyczny. W zakresie kompetencji nauczycieli oraz rodziców jest inicjowanie zabaw edukacyjnych, które, chociaż angażują emocje, nie przekraczają granicy, za którą zaczyna się już terapia. Prezentowane metody, w przypadku dzieci w wieku wczesnoszkolnym, mają mieć charakter zabawy, w której stymulowany jest rozwój emocjonalny i społeczny dziecka.

Wykorzystanie tychże technik daje dzieciom możliwość pokonywania własnych trudności oraz rozwiązywania problemów w bezpiecznych i przyjaznych warunkach, które mają charakter artystyczno-zabawowy. Najpopularniejszymi i najczęściej wykorzystywanymi metodami opartymi na odgrywaniu ról są drama i happening.
Zanim zdecydujesz się na pracę tymi metodami, musisz sobie odpowiedzieć na następujące pytania1:

  • Czy dzieci będą w stanie zrozumieć zadanie dramowe lub happeningowe?
  • Czy ich dotychczasowe doświadczenia pozwolą na twórczą aktywność?
  • Czy poziom zaspokojenia ich potrzeb (np. bezpieczeństwa, akceptacji) umożliwi uczestnictwo w dramie czy happeningu?
  • Czy propozycja dramy lub happeningu nie wywoła u dzieci stanu zagrożenia, traumy? 
  • Czy stopień spójności klasy jest wystarczający, aby była ona wsparciem dla dzieci w przeprowadzeniu dramy lub happeningu?
  • Czy istnieją konflikty w klasie, a jeśli tak, to jakie?
  • Jakie są dziecięce sympatie i antypatie w klasie?

Drama

Wprowadza uczniów w odpowiedni nastrój na pograniczu rzeczywistości i fikcji. Dziecko znajduje się w „roli”, w której poszukuje się sposobów na rozwiązanie jakiegoś zadania, problemu, trudności. Poziom zaangażowania dziecka w tę metodę jest ogromny, jest ona niezwykle atrakcyjna, ponieważ przypomina w swoim przebiegu zabawę. Analizując główne cele dramy, możemy zauważyć, jak wiele ma ona walorów edukacyjnych: poznawanie i rozumienie siebie i świata, nabywanie umiejętności przez działanie, odnajdywanie swojego miejsca w grupie rówieśniczej, wspólnocie, budowanie systemu wartości.

Charakterystyka dramy

  • jest oparta o spontaniczną aktywność dziecka, przejawiającą się w improwizowanych grach i zabawach poprzez system gestów, mimiki i słów, której istotą jest przyjemność i satysfakcja z odgrywania roli oraz identyfikowanie się z nią, a także na doświadczeniach dziecka, daje mu możliwość poznania samego siebie i otaczającego go świata (za E. Jezierską-Wiejak),
  • doskonali podstawowe funkcje pamięci (pamięć bezpośrednią, pamięć logiczną oraz zdolność zapamiętywania sensu sytuacji),
  • doskonali zdolność do skupienia uwagi, koncentracji i podzielności,
  • rozwija wyobraźnię,
  • jest źródłem różnorodnych emocji i przeżyć uczestników i obserwatorów.

Techniki dramowe, jakie możemy wykorzystać w pracy z młodszymi uczniami, nieco różnią się od tych powszechnie wykorzystywanych. W tej klasyfikacji możemy wyróżnić techniki zaprezentowane w tabeli2.
 

Tab. 1. Techniki dramowe
Nazwa techniki  Opis 
Ćwiczenia 
zmysłów 
To technika szczególnie przydatna w edukacji wczesnoszkolnej. Pozwala dzieciom doskonalić poszczególne zmysły, różnicować ich wrażliwość, uświadomić sobie ich znaczenie i rolę w życiu każdego człowieka. Ćwiczenia te mogą być wykonywane w odpowiedzi na konkretne polecenie (np. Powąchaj próbki materiałów w słoikach i powiedz, które zapachy są dla ciebie najprzyjemniejsze) albo przez „bycie w roli” (np. Jesteś kupującym w sklepie, w którym brak światła – nic nie widzisz. Wybierz z różnych towarów te, które są dla ciebie najprzyjemniejsze). W pierwszym przypadku został określony zmysł, który dzieci doskonalą – węch; w drugim zainspirowano dzieci do myślenia, przypominania sobie informacji, własnych doświadczeń, szukania sposobu rozwiązania zadania (doskonalony jest nie tylko zmysł węchu, ale także procesy poznawcze oraz inne zmysły, np. dotyku, smaku, słuchu – w zależności od sposobu rozwiązania zadania, który zaproponowały dzieci
Rozmowa – 
wywiad 
Jest techniką, która doskonali umiejętności komunikowania się dzieci w aspekcie zarówno artykulacyjnym, jak i semantycznym. Pozwala również dziecku zobaczyć drugą osobę, swojego rozmówcę – przez sukcesy, radości, specyficzne cechy, kłopoty, problemy. Rozwija dziecięce emocje i uczucia towarzyszące ukierunkowanemu kontaktowi z drugą osobą. Technika ta jest najefektywniejsza dzięki jasnemu określeniu ról: wiadomo, kim jest prowadzący rozmowę – wywiad i kim jest jego rozmówca
Rysunek Jest techniką bardzo atrakcyjną dla młodszych uczniów, opiera się bowiem na tym środku ekspresji, który jest im najbliższy, którym najczęściej się posługują. Stosowanie tej techniki wymaga jednak takiego sformułowania zadania dramowego, aby rysunek stał się sposobem nie tylko wyrażania siebie, ale także rozwiązania określonego problemu. Wymaga ono odpowiednich warunków, czasu realizacji i klimatu dla uporządkowania własnych doświadczeń, wyobrażeń i możliwości technicznych uczestników. Technika ta, właściwie stosowana, sama w sobie jest już dramą, nie ma charakteru wprowadzenia w nią czy jej podsumowania
Rzeźbienie – 
rzeźba (pomnik)
Jest techniką opartą na znakach dramy, takich jak ruch – bezruch. Jako taka odnosi się do doświadczeń uczestników dramy związanych z własnym ciałem, do świadomości możliwości ruchowych, wyczucia przestrzeni przez uczestników. Podstawowy środek ekspresji – ruch – staje się narzędziem plastycznego budowania sytuacji. Technikę można stosować na dwa sposoby. Pierwszy polega na modelowaniu za pomocą dotyku materii rzeźbiarskiej, którą jest inna osoba lub grupa osób. Uczestnik dramy, będący w roli rzeźbiarza, dotykając i uruchamiając materię, nadaje jej kształt sugerowany zadaniem dramowym. Drugi sposób jest trudniejszy i bazuje na synchronizacji ruchów rzeźbiarza i materii. Tutaj rzeźbiarz nie dotyka materii, a jedynie wykonuje ruchy dłońmi, wskazujące zmianę materii (np. ustawienie dłoni przy podbródku materii i powolne jej przesunięcie w dół jest dla niej sygnałem do opuszczenia głowy tak nisko, aż ustanie ruch rzeźbiarza). W trakcie takiego rzeźbienia w naturalny sposób stymuluje się zdolność obserwacji, koncentrację uwagi, wrażliwość na drugą osobę, świadomość cech własnego i cudzego ruchu (płynność, celowość, natężenie, umiejętność podporządkowania się innym, myślenie oraz wyobraźnię itd.). W tej technice bardzo wyraźnie widoczne są zintegrowane wewnętrznie oddziaływania na całą osobę dziecka jako holistycznej jedności, będące właśnie cechą dramy. Efekt pracy dziecka (rzeźba, pomnik) podlega opisowi i etykietowaniu – pozostali uczestnicy dramy nadają mu nazwę
Scenka
pantomimiczna 
Jest techniką opartą na wykorzystaniu ruchu, posiada jednak fabułę, a ruch staje się środkiem wyrazu dramaturgicznego. Jest to technika trudniejsza od techniki rzeźbienia – rzeźby. Jej wprowadzenie przebiega zgodnie z zasadą stopniowania trudności – od prostych ćwiczeń pantomimicznych (np. naśladowania zachowania znanych zwierząt, obserwowanych sposobów poruszania się pojazdów, typowych zachowań ludzi, wykonywania codziennych czynności bez przyborów czy przedstawiania zjawisk przyrodniczych – rozwijanie się kwiatu, wichura, burza itp.) do trudniejszych form, opartych na współdziałaniu członków grupy w przedstawieniu wspólnej koncepcji fabularnej tylko z pomocą ruchu i mimiki
Scenka 
improwizacyjna
To technika, w której wykorzystuje się jednocześnie wszystkie znaki dramy: dźwięk (słowo) – cisza, światło – ciemność, ruch – bezruch. Jest jedną z technik najbardziej złożonych. Opiera się na wykorzystaniu improwizowanej fabuły z silnie zarysowanym konfliktem (problemem). Znakami można się posługiwać w dowolny sposób, ale tak, aby powstał ciąg skojarzeń wywołanych tematem dramy i – przełożony na jej fabułę – był zrozumiały przez innych uczestników. Odpowiednio dobrany temat, sformułowany przez dzieci problem, który jest dla nich ważny w codziennym życiu, może doskonale integrować działania dzieci przedszkolnych w scenkach improwizowanych. Technika ta jest oparta na współdziałaniu uczestników i dlatego powinno się ją wprowadzać początkowo w parach, potem w małych grupach (od trzech do pięciu osób) i dopiero w zespołach liczniejszych
Film Stop-klatka to technika złożona, tak jak opisane powyżej. Wykorzystuje ona wszystkie znaki dramy, rozwija się w czasie powstania fabuły, ale włącza jeszcze elementy typowe dla filmu – ciąg klatek (scenek), który można przyśpieszyć, zwolnić lub cofnąć. Można też wyłączyć jeden ze znaków dramy, np. głos (film niemy) lub ruch (zatrzymać klatkę). Takie działania pozwalają na analizę fabuły, refleksję nad problemem, konfliktem, na uzmysłowienie sobie następstwa działań itd.


Jeśli chcesz wprowadzić w swojej klasie pracę metodą dramy, zastosuj się do poniższych instrukcji:

  1. Przed rozpoczęcie...

Dalsza część jest dostępna dla użytkowników z wykupionym planem

Przypisy