Dołącz do czytelników
Brak wyników

Zaburzenia pamięci

Artykuły | 30 stycznia 2018 | NR 30
243

Pamięć jest konieczna podczas nauki, pracy i w każdej sytuacji życiowej. Przy bardzo szybkim tempie życia nasz mózg powinien zapamiętywać coraz więcej informacji jednocześnie. Aby to było możliwe, wymaga on odpowiedniego treningu bez nadmiernego stresu i wysiłku, najlepiej od najmłodszych lat.

Często po prostu stwierdzamy: „nie pamiętam”, „wyleciało mi z głowy”, „zaraz sobie przypomnę”, „mam pustkę w głowie”, „znowu zapomniałem” itp. Zadajemy sobie też wiele pytań: Jaki to był numer?, Co miałem kupić?, Jaki był tekst wiersza czy piosenki?, Jakie było imię lub nazwisko, a może data? Zdarza się, że najczęściej przypominamy sobie dopiero po czasie.

Zaburzenia pamięci powodują też wiele problemów szkolnych, dlatego w niniejszym artykule pragnę przedstawić ich istotę i konsekwencje w powstawaniu trudności szkolnych.

Pojęcie „pamięć” określa zdolność mózgu do przechowywania informacji odbieranych przez zmysły; są to:

  • obrazy odbierane przez wzrok,
  • słowa i dźwięki odbierane przez słuch,
  • wrażenia dotykowe odczuwane przez skórę,
  • zapachy wyczuwane przez powonienie,
  • smak wyczuwany w ustach. 

Dobra pamięć jest podstawą efektywnego uczenia się. Zapamiętywanie to odbieranie informacji i bodźców, ich segregowanie, przetwarzanie, porównywanie, wyszukiwanie i zapisywanie nowych. Według badań do zapamiętania informacji wykorzystujemy zaledwie 12% wszystkich komórek nerwowych. Dysponujemy więc ogromnymi możliwościami rozwoju pamięci.

Termin „pamięć” ściśle związany jest z terminem „uczenie się”. W procesach pamięci wyodrębnia się niezbędne do skutecznej nauki fazy:

  • zapamiętywanie,
  • przechowywanie,
  • przypominanie.

Obecnie najogólniej wyróżnia się dwa rodzaje pamięci:

  • pamięć deklaratywną (opisową)
  • pamięć proceduralną (ruchową, sposobów postępowania). 

Pamięć deklaratywna to pamięć doznań, o których można świadomie opowiedzieć lub które można wywołać jako wyobrażenie pamięciowe. Obejmuje ona dwie fazy zależne od czasu:

  • pamięć krótkotrwałą,
  • pamięć długotrwałą, którą z kolei dzielimy na:

–    pamięć epizodyczną,
–    pamięć semantyczną. 

Ćwiczenia pamięci pomagają pamięci krótkotrwałej opracować logiczne informacje, zanim wejdą one do magazynu pamięci długotrwałej. Dzięki treningowi pamięci (ciągłemu odświeżaniu i powtarzaniu) możemy rozwijać swoje zdolności przez całe życie.

Przyczyny problemów z pamięcią są złożone. Należą do nich między innymi:

  • niski poziom inteligencji,
  • depresja,
  • zaburzenia snu,
  • przemęczenie,
  • nadmiar silnych emocji (w tym stresu),
  • neurologiczne zaburzenia dziecięce.

Wśród objawów dysleksji u uczniów klas I-III szkoły podstawowej wyszczególnia się pamięć fonologiczną i sekwencyjną.

Dziecko: 

  • z trudem zapamiętuje sekwencje nazw, na przykład dni tygodnia, pory roku, nazwy kolejnych posiłków, sekwencje czasowe: wczoraj – dziś – jutro i sekwencje cyfr: szeregów 4-cyfrowych;
  • ma trudności z zapamiętywaniem wierszy, piosenek, więcej niż jednego polecenia w tym samym czasie;
  • wykazuje trudności z szybkim wymienieniem serii nazw, na przykład „wszystkich owoców, jakie znasz”, powtarzaniem szeregu słów;
  • w wolnym tempie nazywa szereg prostych obrazków – ma trudności z nazywaniem i zapamiętywaniem kolejności liter w alfabecie, cyfr, powtarzaniem z pamięci szeregów cyfrowych (złożonych z pięciu cyfr);
  • ma trudności z zapamiętaniem tabliczki mnożenia. 

Reasumując, należy stwierdzić, iż zaburzenia pamięci stanowią bardzo ważny element w edukacji szkolnej. W tym właśnie kontekście opracowałam niniejsze, praktyczne ćwiczenia angażujące funkcje percepcyjno-motoryczne dziecka.

Jak wspierać dziecko z zaburzoną pamięcią?

Powinniśmy pamiętać, aby często chwalić dziecko, nagradzać za poczynione postępy i zachęcać do rozwijania zainteresowań.

W postępowaniu z dziećmi z zaburzeniami pamięci zarówno w domu, jak i w szkole należy zwrócić uwagę na strategie uczenia się, rozpoznać indywidualne style uczenia się, a także systematycznie usprawniać pamięć.

Różnorodne ćwiczenia pamięci wpływają głównie na pięć funkcji mózgu, które można trenować: koncentrację, spostrzegawczość, słownictwo, sposób wysławiania się oraz sposób przekazywania wiedzy.  Z powyższymi funkcjami wiążą się też między innymi myślenie i kojarzenie, wyobraźnia, rozpoznawanie, segregowanie, logiczne myślenie i wyciąganie wniosków.

Celem systematycznego treningu jest przede wszystkim poprawa pamięci, koncentracji oraz pobudzenie kreatywności poprzez naukę przy wykorzystaniu wszystkich zmysłów. Wspierając dziecko nade wszystko należy zwrócić uwagę na fakt, iż nuda osłabia pamięć.

Jak skutecznie ćwiczyć pamięć?

Wskazówki przydatne do pracy z dzieckiem.

  • Zachęcać dzieci...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Życie Szkoły"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy