Dołącz do czytelników
Brak wyników

Temat numeru

2 września 2021

NR 65 (Wrzesień 2021)

Wykorzystanie metody projektu w codziennych działaniach

0 66

Wydawać się może, że metoda projektów jest w szczególności przeznaczona dla starszych dzieci. Nic bardziej mylnego. Można z niej z powodzeniem korzystać również w pracy z dziećmi w młodszym wieku szkolnym. Chodzi w niej przede wszystkim o rozwijanie w młodych ludziach poczucia sprawstwa i samodzielności. Okazuje się bowiem, że praktyczne działanie i rozwiązywanie problemów rozbudza ciekawość, zwiększa motywację oraz przyczynia się do lepszego zapamiętywania omawianych treści. Dzięki wykorzystaniu tej metody wiedza nie staje się celem samym w sobie – zdecydowanie ważniejszy jest proces dochodzenia do niej. Okazuje się, że jest ona środkiem pomocniczym, który może wspierać proces kształtowania różnorodnych umiejętności. 

Projekt jest niezwykłą aktywnością badawczą, która angażuje młodych ludzi i pozwala im rozwijać własny potencjał i różnorodne umiejętności. Dzieci mają możliwość samodzielnego inicjowania, planowania oraz wykonywania określonego, wybranego przez siebie przedsięwzięcia oraz dokonywania jego oceny. Metoda projektu to wyjątkowe aktywności, w których trakcie uczenie odbywa się poprzez działanie, a działalność praktyczna jest ściśle związana z aktywnością poznawczą. Nauczyciel pełni tutaj funkcję wspierającą. Jego zadaniem jest wyzwalanie inicjatywy wśród uczniów oraz dyskretne prowadzenie i podsuwanie pomysłów oraz rozwiązań dla pojawiających się problemów. 

POLECAMY

Uczeń jest natomiast w tym wszystkim badaczem. To jego zadaniem jest myślenie, poszukiwanie informacji oraz stawianie pytań, na które trzeba znaleźć satysfakcjonującą odpowiedź. Jednocześnie powinien eksperymentować – działać, dokonywać różnorodnych wyborów, a w konsekwencji oceniać wykonane przez siebie zadanie. Widać więc bardzo wyraźnie, że w tym procesie zdecydowanie bardziej zaangażowany jest uczeń. Nauczyciel pełni funkcję wsparcia – staje się doradcą, mentorem. Jest to podejście diametralnie różne od nauczania tradycyjnego, które na pierwszym miejscu stawiało pedagoga i wiedzę, którą przekazywał on swoim podopiecznym. Można było zauważyć, że zwalniało to uczniów z samodzielności i kreatywności. 

Żeby jednak możliwe było wdrożenie i wykorzystanie w trakcie zajęć metody projektu, konieczne staje się opracowanie sytuacji problemowej, która byłaby w stanie zainteresować uczniów. Wówczas można przejść do realizacji odbywającej się w trzech etapach. Pierwszy z trzech etapów obejmuje część przygotowawczą. Chodzi tutaj w szczególności o wybór odpowiedniego tematu. Dzieci starsze zazwyczaj szukają inspiracji samodzielnie. W przypadku dzieci młodszych wyjątkową rolę przypisuje się nauczycielowi. Jego zadaniem jest naprowadzenie uczniów i udzielenie im pomocy w wyborze odpowiedniego zagadnienia do opracowania. Najlepiej by było, gdyby było ono związane z zainteresowaniami młodych ludzi. To na tym etapie nauczyciel powinien opracować siatkę projektu i dokonać oceny, czy wybrany temat jest zgodny z programem nauczania, a także czy jest on możliwy do realizacji. 

Projektowanie sytuacji edukacyjnej jest ściśle związane z próbą odpowiedzi na pytania: 

  • Co może stać się przedmiotem do odkrycia dla uczniów? 
  • Jaki będzie punkt wyjścia w czasie prowadzonych zajęć? 
  • Jakie zadania mogą być realizowane w formie mapy myśli? 
  • Jakie warunki będzie trzeba spełnić, żeby móc w pełni wykonać zadanie? 
  • Jakie zaplecze materialne powinno być zapewnione? 
  • Co będzie trzeba wyeksponować w trakcie prowadzonych zajęć? 
  • Jakie wartości chcemy przekazać dzieciom oraz jakie cele chcemy zrealizować w czasie lekcji?

Na tym etapie nauczyciel powinien zadbać również o sprawdzenie aktualnej wiedzy uczniów w danym zakresie oraz zadać pytania, na które można poszukiwać odpowiedzi. Warto tutaj również zastanowić się nad tym, jakie środki będą konieczne do zrealizowania danego zagadnienia, jakich gości i ekspertów można zaprosić na spotkania oraz w jaki sposób włączyć rodziców do współpracy z grupą. To również na tym etapie należy przemyśleć sposób prezentowania wiedzy przez uczniów. 

Temat do realizacji: Życie rodzinne w mojej rodzinie.

Treści programowe: 

Edukacja polonistyczna: budowanie wypowiedzi ustnych na temat rodziny oraz życia rodzinnego, a także uczestniczenia w różnych rodzinnych wydarzeniach. Można to odnieść do konkretnych utworów literackich. 

Edukacja społeczna: dokonywanie podziału na zachowania właściwie i niewłaściwe w relacjach zarówno z rówieśnikami, jak
i z osobami dorosłymi; zapoznanie się z regułami i zasadami obowiązującymi w życiu społecznym oraz wykazywanie się wiedzą w zakresie tego, co wynika z przynależności do określonej rodziny.

Cele projektu:

Uczeń:

  • definiuje poszczególnych członków rodziny,
  • wyjaśnia, jakie relacje panują pomiędzy poszczególnymi osobami w rodzinie,
  • określa, jakie role odgrywają poszczególni członkowie rodziny,
  • wypowiada się na temat praw i obowiązków w rodzinie,
  • opowiada o zainteresowaniach członków rodziny oraz swoich,
  • nazywa poszczególne uczucia i stany emocjonalne i potrafi je u siebie rozpoznać,
  • stosuje w codziennym życiu zwroty grzecznościowe.

Zorganizowanie zajęć wprowadzających, opartych na:

  • swobodnej rozmowie z uczniami na tematy im bliskie,
  • zapoznaniu się z wierszami, opowiadaniami i innymi tekstami związanymi z rodziną i życiem rodzinnym,
  • oglądaniu zdjęć i albumów rodzinnych,
  • układaniu zagadek i łamigłówek oraz rozwiązywaniu zagadek związanych z rodziną.

To jest również moment, w którym nauczyciel powinien zapytać uczniów o to, czego chcieliby się dowiedzieć w trakcie zajęć prowadzonych o rodzinie, jakie są ich oczekiwania. Dobrze jest też poznać zainteresowania młodych ludzi. Konieczne jest również skłonienie ich do podjęcia decyzji, czy po zajęciach wstępnych chcą dalej realizować to zagadnienie. Dzięki temu uczy się dzieci brania odpowiedzialności za decyzje. Dobrze jest im pokazać, jakie konsekwencje wiążą się z danym zagadnieniem oraz jaką pracę będzie trzeba wykonać, żeby dotrzeć do wyznaczonego celu. Jeśli zdarzy się, że głosy uczniów są podzielone, można opracować drzewko decyzyjne lub listę argumentów przemawiających za zrealizowaniem danego projektu lub przeciw.

Oczywiście młodzi ludzie mogą na tym etapie podjąć decyzję o odrzuceniu danego projektu. Jest to niezwykle cenne doświadczenie. Można je wykorzystać do podkreślenia dojrzałości uczniów oraz zwrócić uwagę na to, że takie działanie wiąże się z koniecznością wyboru innego tematu. 

W kolejnym etapie obowiązującym celem jest znalezienie odpowiedzi na pytania, które pojawiły się w pierwszym etapie, zadanie bardziej szczegółowych pytań oraz uporządkowanie zdobytej już wiedzy i informacji. Zadaniem nauczyciela jest:

  • określenie zasad współpracy z rodzicami oraz ekspertami,
  • wybór miejsca, w którym mogłyby się odbywać zajęcia terenowe,
  • przeprowadzenie analizy sprzętu oraz dostępnych pomocy dydaktycznych, które miałyby zostać wykorzystane do prowadzenia zajęć. 

Dla dzieci jest to etap, w którym mogą wykorzystać posiadaną wiedzę oraz doskonalić różnorodne umiejętności. Mogą tutaj zadawać nowe pytania. Ich zadaniem staje się również obserwowanie innych ludzi wykonujących pracę oraz przedstawianie swoich spostrzeżeń w formie notatek, szkiców oraz rysunków. Mogą też fotografować interesujące ich rzeczy lub nagrywać filmy ze swoich obserwacji i wywiady z ekspertami czy rodzicami. Ciekawym rozwiązaniem staje się także gromadzenie rekwizytów, zabawek i materiałów. Jak mogłyby w związku z tym wyglądać zajęcia?

Spotkanie z ekspertem: mogą nim być mama, tata albo inny członek rodziny.

Podział zadań: tutaj dzieci powinny ustalić, kto zajmie się nagrywaniem rozmów i przeprowadzeniem wywiadów. Warto poprosić również o fotografowanie miejsca, w którym zostanie przeprowadzona obserwacja, i przygotowanie notatek ze zrealizowanych spotkań.

Zajęcia terenowe: spotkanie z rodziną wielopokoleniową, czyli taką, w której pod jednym dachem mieszkają dziadkowie, rodzice i dzieci. Chodzi tutaj przede wszystkim o zapoznanie się ze strukturą rodziny, obserwowanie zajęć podejmowanych przez poszczególnych jej członków. Warto również wspólnie oglądać albumy i zdjęcia oraz poznać historię i kulturę rodziny. Ciekawym zadaniem dla uczniów staje się również porównywanie sposobów spędzania wolnego czasu dawniej i dzisiaj. Można to przygotować w formie plakatu lub prezentacji z wykorzystaniem zdjęć z domowych albumów. 

Podsumowanie: na koniec każda grupa przedstawia na forum relację z przeprowadzonej obserwacji i wnioski, jakie w jej trakcie się pojawiły. Mogą mieć one, oczywiście, formę odpowiedzi na postawione wcześniej pytania. Nauczyciel natomiast umieszcza wszystkie prace w widocznym miejscu, które można określić mianem kącika projektów. Ważne jest również podzielenie się ze sobą nawzajem swoimi spostrzeżeniami i doświadczeniami oraz odczuciami, jakie towarzyszyły każdemu dziecku w trakcie obserwacji. 

Ten etap daje możliwość wykorzystania zdobytej wiedzy w praktyce. Może się to odbywać na kilka sposobów. Do najciekawszych należy zaliczyć:

  • wspólne wykonanie plakatów o tematyce rodzinnej,
  • prowadzenie zabaw tematycznych, w których trakcie można wykorzystać rekwizyty nawiązujące do tematyki rodzinnej (np. zabawa w dom),
  • zabawę w kalambury, związaną np. z prezentowaniem zawodów wykonywanych przez członków rodziny lub różnorodnych czynności wykonywanych w domu,
  • zabawy konstruktorskie, w których trakcie z klocków można budować określone rzeczy związane z domem,
  • gry typu memory – można je przygotować samodzielnie lub w grupach, a następnie wykorzystać w codziennej zabawie.

Na tym etapie nauczyciel może również pokazać dzieciom dodatkowe materiały i źródła, które nie są związane z prowadzoną wcześniej obserwacją. Mogą one stanowić inspirację do dodatkowych pytań czy refleksji, a także do prowadzenia dalszych działań. Konieczne jest też sprawdzenie, które cele projektu zostały wyznaczone oraz na jakie pytania znaleziono odpowiedź. To wszystko doprowadza do etapu trzeciego, mającego charakter ewaluacji. 

Tutaj najistotniejsze jest podsumowanie prowadzonych działań oraz przygotowanie różnorodnych wydarzeń kulminacyjnych. Chodzi przede wszystkim o zaplanowanie tego, w jaki sposób uczniowie chc...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Życie Szkoły"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy