Dołącz do czytelników
Brak wyników

Pedagogiczne inspiracje

17 października 2018

NR 40 (Październik 2018)

W świecie zmysłów, czyli jak usprawniać integrację sensoryczną uczniów

0 249

Dzięki zmysłom człowiek może doznawać różnych wrażeń, a tym samym odbierać wiele różnorakich bodźców, co bez wątpienia jest podstawą prawidłowego funkcjonowania. We współczesnym świecie coraz więcej dzieci ma trudności, które wynikają z nieprawidłowego rozwoju procesów integracji sensorycznej; największym problemem jest fakt, że jako społeczeństwo nie posiadamy odpowiedniej wiedzy z zakresu tej dziedziny. Termin integracja sensoryczna w polskiej literaturze naukowej pojawił się stosunkowo niedawno, dlatego nasz poziom świadomości wymaga podwyższenia.

SPD – Sensory Processing Disorder, czyli zaburzenia przetwarzania sensorycznego to nieumiejętność wykorzystywania otrzymywanych przez zmysły informacji w codziennym, ogólnym funkcjonowaniu człowieka. Zaburzenia przetwarzania sensorycznego mają uwarunkowania neurologiczne i sprawiają, że mózg niepoprawnie odczytuje informacje, które są dostarczane przez zmysły. W wyniku tego osoby z tego typu zaburzeniami nieodpowiednio reagują na zwyczajne doświadczenia sensoryczne. Zwykłe wrażenia zmysłowe mogą wywoływać lęk, przerażenie, a nawet ból. Problemy sensoryczne przyczyniają się do zakłóceń w sferze ruchowej, co utrudnia życie codzienne danej jednostki oraz jej rodziny.
Autorką metody integracji sensorycznej jest amerykańska psycholog i terapeuta Jena Ayres. Metoda ta powstała w latach 60. XX wieku. J. Ayres udowodniła, że dla prawidłowego rozwoju dziecka niebagatelne znaczenie mają trzy najwcześniej dojrzewające  systemy zmysłowe: system dotykowy, system czucia głębokiego (czucie własnego ciała) i układ przedsionkowy, czyli zmysł równowagi. Mózg odbiera, segreguje i przetwarza bodźce zmysłowe,  docierające do niego z naszego ciała. Podstawą integracji zmysłów jest proces współdziałania ze sobą poszczególnych zmysłów w trakcie wykonywania złożonych zadań. Tworzenie oraz rozwijanie się procesów integracji sensorycznej przebiega w pniu mózgu. Deficyty w zakresie dopływu bodźców powodują zakłócenia w procesie prawidłowej integracji zmysłowej.
Analizując literaturę przedmiotu, można wskazać następujące czynniki mogące być determinantami zaburzeń integracji sensorycznej:

  • uwarunkowania genetyczne lub dziedziczne;
  • mające swój początek w okresie prenatalnym – przyjmowanie przez matkę używek oraz ciąże mnogie;
  • przedwczesny poród;
  • niska masa urodzeniowa;
  • stres dziecka zaraz po narodzinach, np. jako następstwo cesarskiego cięcia;
  • niesprzyjające sytuacje okołoporodowe, np. żółtaczka, czynniki środowiska, niewystarczająca stymulacja, długotrwały pobyt w szpitalu.

Rozpoznaje się trzy typy dzieci z zaburzeniami przetwarzania sensorycznego:

  • typ nadreaktywny (nadwrażliwy sensorycznie), dla którego charakterystyczną reakcją jest okrzyk „o, nie!”;
  • typ podreaktywny (podwrażliwy sensorycznie), który wciąż reaguje znudzeniem;
  • typ poszukujący wrażeń sensorycznych – te dzieci wciąż czują niedosyt i chcą więcej.

Obserwując zachowania dziecka z zaburzeniami integracji sensorycznej w domu i w szkole, możemy wskazać następujące objawy tej dysfunkcji:

  • niepokój, płaczliwość, trudności z zasypianiem,
  • problemy z samodzielnym spożywaniem pokarmów, jeśli nie mają one papkowatej konsystencji,
  • brak zgody na czynności pielęgnacyjne i higieniczne, takie jak: obcinanie włosów, paznokci, mycie twarzy, zębów, smarowanie kremem, czesanie, czyszczenie nosa, uszu itp.
  • powolne, nieudolne wykonywanie większości czynności,
  • kłopoty z samodzielnym myciem się, ubieraniem, zapinaniem guzików i sznurowaniem butów,
  • brak umiejętności prawidłowego utrzymania równowagi,
  • trudności z utrzymaniem głowy we właściwej pozycji podczas dłuższego siedzenia,
  • nadruchliwość, uwielbia ruch i cały czas szuka powodów do aktywności fizycznej,
  • deficyty w zakresie koncentracji uwagi,
  • impulsywność, wrażliwość emocjonalna, częste obrażanie się,
  • upór i negatywizm,
  • zbyt szybkie lub zbyt wolne poruszanie się w stosunku do rówieśników,
  • trudność w nabywaniu umiejętności ruchowych, np. pływanie, jazda na rowerze,
  • brak pewności podczas schodzenia, wchodzenia po schodach,
  • wpadanie na meble, ściany, osoby,
  • dziwny sposób trzymania przedmiotów codziennego użytku, np. sztućców czy przyborów do pisania,
  • lęk przed upadkiem lub wysokością,
  • uczucie zagubienia w nowych miejscach z uwagi na brak orientacji w przestrzeni,
  • mylenie stron prawej i lewej w obrębie własnego ciała oraz w otoczeniu,
  • dominacja jednej ręki,
  • kłopoty z cięciem nożyczkami, rysowaniem po śladzie itp.,
  • duża męczliwość,
  • trudności z czytaniem i pisaniem, mylenie, odwracanie znaków graficznych, trudności w przepisywaniu, przerysowywaniu z tablicy,
  • skrajne reakcje na karuzele i huśtawki.
Tabela 1. Podział i symptomy zaburzeń przetwarzania sensorycznego1
Zaburzenie przetwarzania sensorycznego 
Zaburzenia modulacji sensorycznej (SMD sensory modulationdisorder) Zaburzenia dyskryminacji sensorycznej (SDD sensory discriminationdisorder) Zaburzenia motoryczne o podłożu sensorycznym (SBMD sensory based motor disorder)

I   Pozycja i kontrola mięśni

  • dziecko nadreaktywne – unika zabaw, występuje u niego zaburzona koordynacja,
  • dziecko podreaktywne – nie przepada za ruchem i zabawą, lubi pchanie, ciągnięcie i podnoszenie ciężkich zabawek,
  • dziecko poszukujące wrażeń sensorycznych – uwielbia być przytulanym, lubi energiczne zabawy, szuka okazji do ,,ciężkiej pracy”

II  Dotyk

  • dziecko nadreaktywne – unika dotykaniai bycia dotykanym,
  • dziecko podreaktywne – nie czuje, że ma ubrudzone ręce, twarz, może nie wiedzieć, że zostało dotknięte,
  • dziecko poszukujące wrażeń sensorycznych – dziecko żuje niejadalne rzeczy, tapla się w błocie, wpada na inne osoby

III Ruch i poczucie równowagi

  • dziecko nadreaktywne – nie lubi ruchu, czuje się niebezpiecznie, boi się upaść,
  • dziecko podreaktywne – nie zauważa, że je ktoś porusza, nie zdaje sobie sprawy, że upada,
  • dziecko poszukujące wrażeń sensorycznych – lubi szybki, obrotowy ruch, wierci się, ciągle się porusza

IV Reakcja na bodźce zmysłowe

WZROK

  • dziecko nadreaktywne – jest nadmiernie podekscytowane lub zasłania oczy w przypadku zbyt dużej ilości elementów w polu widzenia,
  • dziecko podreaktywne – ignoruje nowe bodźce wzrokowe,
  • dziecko poszukujące wrażeń sensorycznych – szuka miejsc stymulujących wzrokowo i długo się im przygląda

SŁUCH

  • dziecko nadreaktywne – zasłania uszy, narzeka na hałasy, które nie przeszkadzają innym,
  • dziecko podreaktywne – ignoruje zwykłe dźwięki, ale włącza się na skutek głośnych rytmów muzyki,
  • dziecko poszukujące wrażeń sensorycznych – lubi głośne dźwięki i ruchliwe miejsca

WĘCH

  • dziecko nadreaktywne – nie lubi zapachów, których inni nie zauważają,
  • dziecko podreaktywne – nie zdaje sobie sprawy z nieprzyjemnych zapachów,
  • dziecko poszukujące wrażeń sensorycznych – poszukuje silnych zapachów, wącha ludzi, jedzenie

SMAK

  • dziecko nadreaktywne – nie toleruje pewnych konsystencji i temperatur pokarmów,
  • dziecko podreaktywne – je ostro przyprawione pokarmy,
  • dziecko poszukujące wrażeń sensorycznych – może lizać niejadalne przedmioty

DOTYK 

  • dziecko nie potrafi określić, w którą część ciała zostało dotknięte, nie potrafi nazwać przedmiotu bez jego oglądania, ubiera się bezradnie

RUCH I POCZUCIE RÓWNOWAGI 

  • dziecko nie czuje, że upada, zwłaszcza przy zamknięciu oczu, czuje się zdezorientowane przy zmianie pozycji, nie potrafi określić, kiedy ma dość ruchu

POZYCJA CIAŁA I KONTROLA MIĘŚNI 

  • dziecko nie zna swojego ciała, nie potrafi dostosować siły podczas pisania długopisem oraz w czasie zabawy. W trakcie fizycznego kontaktu z otoczeniem obija się o ludzi

WZROK 

  • w przypadku zaburzeń SPD dziecko może nie dostrzegać różnic w obrazkach, słowach oraz przedmiotach. W kontaktach z ludźmi nie potrafi interpretować wyrazu twarzy i gestów

SŁUCH 

  • dziecko nie zauważa różnic między dźwiękami, nie potrafi powtórzyć rytmu, ma kiepskie umiejętności słuchowe

WĘCH I SMAK 

  • dziecko nie odróżnia smaków i zapachów, często wybiera pokarm w oparciu o wygląd

Dziecko z zaburzeniami posturalnymi:

  • może być zbyt napięte lub rozluźnione,
  • łatwo traci równowagę w trakcie chodzenia,
  • nie potrafi skoordynować ruchów podczas skakania, chwytania piłki i trzymania huśtawki,
  • ma trudności z używaniem kończyn po przeciwnej stronie ciała – z przekroczeniem linii środkowej

Dziecko z dyspraksją:

  • może mieć problemy z zaplanowaniem i wykonani...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Życie Szkoły"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy