Dołącz do czytelników
Brak wyników

Temat numeru

12 maja 2020

NR 54 (Maj 2020)

Uczestnictwo rodziców w życiu szkoły na pierwszym poziomie kształcenia

122

W wielu szkołach na pierwszym poziomie edukacji rodzice chętnie włączają się do współpracy z placówkami oświatowymi na rzecz realizacji zaplanowanego programu kształcenia. Pomagają nauczycielom w organizacji wycieczek szkolnych i festynów, czasami nawet angażują się w proces pozyskiwania funduszy na organizację imprez szkolnych. Angażują się w prace rad rodziców, a nawet rad szkół. Wszystkie formy współdziałania i współpracy ze szkołą stanowią w rzeczywistości praktyczną odsłonę praw i obowiązków rodziców, które zostały zapisane w Europejskiej Karcie Praw i Obowiązków Rodziców.

Europejska Karta Praw i Obowiązków Rodziców

Dokument został opracowany przez Europejskie Stowarzyszenie Rodziców (EPA) i przyjęty w 1992 r. Wskazuje na istotne miejsce rodziców w systemie edukacyjnym, a także w społeczności lokalnej. Razem z Powszechną Deklaracją Praw Człowieka oraz Konwencją o Prawach Dziecka zwraca uwagę, że rodzice z Powszechną Deklaracją Praw Człowieka oraz Konwencją o Prawach Dziecka zwraca uwagę, że rodzice mogą wymagać od osób i instytucji odpowiedzialnych za edukację formalną ich dziecka, by respektowano ich prawa do wiodącej i aktywnej roli w jego edukacji. Rodzice mają również obowiązki wobec dziecka i szkoły. Karta została opracowana tak, iż każde prawo przedstawiono w odniesieniu do związanego z nim bezpośrednio obowiązku. 
Konstrukcja dokumentu wskazuje jednoznacznie na rolę i znaczenie rodziców w życiu szkoły oraz życiu ich dzieci w szkole na wszystkich etapach edukacji. Nie jest ona okazjonalna czy niewielka: obowiązek wychowywania dzieci w sposób odpowiedzialny, obowiązek angażowania się jako partnerzy w nauczanie dzieci, obowiązek przekazywania wszelkich informacji szkołom, aby dzieci osiągały cele edukacyjne, obowiązek osobistego udziału w życiu szkoły.
Dokument nie rozróżnia pojęć „przedszkole”, „szkoła”, „placówka oświatowa”, ponieważ dotyczy wszystkich etapów edukacyjnych. Stąd pod pojęciem „szkoła”, podobnie jak w naszym polskim prawie oświatowym, mieszczą się także wszelkie formy wychowania przedszkolnego czy kolejne etapy edukacji szkolnej. Odniesienia do zapisanych w europejskim dokumencie praw i obowiązków rodziców znajdujemy bezpośrednio w zadaniach szkoły względem edukacji wczesnoszkolnej. Każdy dyrektor szkoły, nauczyciel klas I–III powinien zapoznać się z istotą tychże zadań, aby w zestawieniu ze znaczeniem praw i obowiązków rodziców tworzyć wykładnię współpracy, która nie zawsze jest łatwa, bywa źródłem napięć czy okazywania wzajemnej niechęci, czego można by uniknąć, gdyby w stosownym czasie pochylić się nad zrozumieniem znaczenia zapisów obu wspomnianych dokumentów. Zadania szkoły względem edukacji wczesnoszkolnej nauczyciele powinni realizować w praktyce z uwagi na obowiązek implementacji podstawy programowej. Niestety, w rzeczywistości szkolnej nauczyciele, planując pracę w swych klasach, często pomijają zadania z podstawy programowej, co tworzy niepotrzebne problemy, a w wielu przypadkach uniemożliwia rzeczywisty kontakt i współdziałanie z rodzicami w pełnym zaufaniu. Zadania zostały tak skonstruowane, aby ich realizacja umożliwiała rzeczywistą współpracę szkoły z rodzicami na rzecz rozwoju dzieci.
Nie wszystkie zadania szkoły względem edukacji wczesnoszkolnej, zawarte w podstawie programowej kształcenia ogólnego, wiążą pracę nauczyciela klas I–III z bezpośrednią aktywnością rodziców. Po to rodzice oddają dzieci do szkoły, aby specjaliści do tego przygotowani czuwali nad rozwojem małych uczniów i pomagali w ich wychowaniu. Zwróćmy jednak uwagę na te zadania, które w sposób szczególny powinny być omówione z rodzicami, aby świadomość praw i obowiązków rodzicielskich oraz zadań szkoły tworzyła przestrzeń zgodnej współpracy, a nauczycielom gwarantowała możliwość organizacji optymalnych warunków dla optymalnego postępu w rozwoju uczniów.

POLECAMY

Zadania szkoły względem edukacji wczesnoszkolnej, realizowane we współpracy z rodzicami

Zadanie drugie z podstawy programowej wskazuje, iż nauczyciele są zobowiązani do: 
2) zapewnienia prawidłowej organizacji zabawy, nauki i odpoczynku dla uzyskania ciągłości procesów adaptacyjnych w odniesieniu do wszystkich dzieci, w tym rozwijających się w sposób nieharmonijny, wolniejszy lub przyspieszony.

Procesy adaptacyjne nie będą zachodzić prawidłowo z korzyścią dla rozwijającego się dziecka, gdy szkoła nie będzie informowana przez rodziców o istotnych sprawach dotyczących: stanu zdrowia dziecka i przeprowadzonych przez rodziców badań, sytuacji rodzinnej (np. o separacji czy rozwodzie rodziców), innych zdarzeń losowych itd. Warto tutaj wspomnieć obowiązki rodziców przytoczone wcześniej, np. obowiązek przekazywania wszelkich informacji szkołom, aby dzieci osiągały cele edukacyjne. Szkoła, oczywiście, nie dysponuje narzędziem egzekwowania takiego obowiązku, rodzice mają także prawo do przekazywania informacji, jakie sami uznają za stosowne. Na przykład rozwiedziona mama ucznia dostarcza dokument w postaci orzeczenia sądu, z którego wynika, iż ustalone są kontakty ojca z dzieckiem. Natomiast kobieta nie dostarcza harmonogramu takich kontaktów, bo uznaje, że to nie jest jej obowiązek. Informuje ojca ogólnie, iż przekazała dokumenty z sądu do szkoły. Niepełna dokumentacja wprowadza chaos, gdy w dzień odbioru dziecka przez ojca, dziecka nigdy w szkole nie ma lub odbierane jest przez mamę jeszcze przed ostatnią godziną zajęć.
Dyrektor i nauczyciele mają obowiązek zrealizować zadanie drugie z podstawy programowej. Jedną z form realizacji tego zadania jest zaproszenie rodziców ucznia na spotkanie, wytłumaczenie, czym jest proces adaptacji oraz tzw. ciągłość procesów adaptacyjnych, która zajdzie tylko wtedy, gdy oboje rodzice będą pojawiać się w szkole, dostarczać pełne dokumenty i informacje dotyczące stanu prawnego sytuacji dziecka, a także dokumenty o stanie zdrowia ucznia, w tym o stanie zdrowia psychicznego. Dyrektor, a bezpośrednio także nauczyciel, mogą zaproponować tzw. rodzicowi drugoplanowemu włączenie się w prace szkoły, np. czytanie lektur szkolnych, pomoc w organizacji zajęć, wycieczek, zajęć muzealnych itp., aby dziecko, mimo że z ojcem nie mieszka, mogło cieszyć się jego obecnością i utrwalać z nim więź, do czego ma prawo, a co zostało zapisane w Konwencji Praw Dziecka. Rozwód rodziców nie zwalnia z praw i obowiązków rodzicielskich. Jeżeli natomiast dyrektor zauważa niechęć któregokolwiek z rodziców, np. opór przed takim rozwiązaniem, przedstawia rodzicom prawa i obowiązki wynikające z Europejskiej Karty Praw i Obowiązków Rodziców oraz tłumaczy, iż brak współpracy ze szkołą jest wyborem rodziców, ale utrudnia realizacje drugiego zadania z podstawy programowej. W sposób szczególny dyrektor lub nauczyciel zwracają uwagę na to, że rodzice mają obowiązek poświęcać swój czas i uwagę swoim dzieciom i ich szkołom, tak aby wzmocnić ich wysiłki skierowane na osiągnięcie określonych celów nauczania. Postawa rodziców uniemożliwiająca nauczycielom realizację zadania z podstawy programowej powinna być im uświadomiona.
Bardzo wielu nauczycieli skarży się, iż rodzice obecnie mają za dużo praw i jakoby ta sytuacja utrudnia właściwą prace szkoły. Oczywiście, są tacy rodzice, którzy sobie sami nadają specjalne prawa lub swych praw nadużywają, szczególnie w sytuacji własnych problemów i chęci wykorzystania szkoły do ich rozwiązania. Najwłaściwszą drogą w takiej sytuacji jest zawsze zestawienie zapisanych praw i obowiązków rodziców z zadaniami szkoły i wyjaśnienie, iż posługując się tymi dokumentami, zapisami prawa, można wyznaczyć wzajemnie przestrzeń do wspólnego działania. Istnieją takie problemy jak: niezrozumienie pracy nauczyciela przez nieświadomych jej istoty rodziców, koncentrowanie się jedynie na swoim dziecku i jego potrzebach, widzianych z punktu odniesienia rodziców, a nie potrzeb, które widzi nauczyciel, pracując z całym zespołem uczniów. Konieczna jest tutaj rozmowa z rodzicami i umowa dotycząca konsekwencji w działaniu wobec dziecka.

Przyjrzyjmy się kolejnemu zadaniu podstawy programowej, które dotyczy także aktywności rodziców. Zadanie dziewiąte wskazuje, iż szkoła organizuje:
9) współdziałanie z rodzicami, różnymi środowiskami, organizacjami i instytucjami, uznanymi przez rodziców za źródło istotnych wartości, na rzecz tworzenia warunków umożliwiających rozwój tożsamości dziecka.

To bardzo ważne zadanie dotyczy tożsamości dziecka, jego korzeni, wartości, które przekazują mu „pierwsi nauczyciele”, jak nazywa rodziców Europejska Karta Praw i Obowiązków Rodziców. Zatem szkoła powinna współdziałać z rodzicami z nastawieniem na egzekwowanie obowiązku rodziców, jakim jest angażowanie się jako partnerzy w nauczaniu ich dzieci. Konwencja Praw Dziecka wyraźnie wskazuje na prawo dziecka do tożsamości i kontaktów rodzinnych. Powyższe zadanie z podstawy programowej oraz Karta mogą pomóc dyrektorowi i nauczycielom w egzekwowaniu prawa dziecka do mamy i taty. Nauczyciele coraz częściej spotykają się ze zjawiskiem tzw. rodzin patchworkowych. Jeżeli relacje w takiej rodzinie są uporządkowane i rodzice wzajemnie nie utrudniają sobie kontaktów z dzieckiem, szkoła nie ma problemów, w każdym razie nie doświadcza napięć wynikających z relacji między osobami dorosłymi, które mają bezpośredni silny wpływ na dzieci. Niestety, coraz częściej dzieci po rozwodach rodziców funkcjonują w rzeczywistości silnych konfliktów między nimi. Szkoła nie może w żadnym wypadku angażować się w te konflikty, natomiast powinna angażować się w realizacje prawa dziecka do rozwoju jego tożsamości i kontaktów rodzinnych. Dziecko nie może być zawłaszczane przez jednego z rodziców i izolowane od drugiego. Szkoła jest miejscem, w którym rodzice mają obowiązek poświęcać swój czas i uwagę swoim dzieciom, tak aby wzmocnić ich wysiłki skierowane na osiągnięcie określonych celów nauczania. Rodzice pierwszoplanowi (tak po rozwodach określa się rodziców, przy których zostaje dziecko) nie mają prawa wymagać od dyrektora placówki i nauczycieli, aby rodzic drugoplanowy, czyli ten, który z dzieckiem nie mieszka, nie mógł realizować swych obowiązków względem dziecka w szkole. W takich sytuacjach również nauczyciele muszą współpracować z obojgiem rodziców, przekazywać wszystkie istotne informacje o rozwoju dziecka, jego zachowaniu itd. zarówno mamie, jak i tacie. Pamiętajmy, iż tożsamość dziecka składa się z wielu poczuć tożsamościowych. W przypadku rozwodu rodziców poczucie integralności i spójności w czasie może być narażone na destabilizację. Dziecko rozwija w sobie poczucie tożsamości poprzez doświadczenia, stąd i poczucie integralności, i poczucie spójności w czasie pojawiają się tylko wtedy, gdy zarówno mama, jak i tata uczestn...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Życie Szkoły"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy