Dołącz do czytelników
Brak wyników

Scenariusz zajęć

2 lipca 2018

NR 18 (Czerwiec 2016)

Trochę Zielona Szkoła
Pomysł na powtórzenie w terenie

0 518

Po zimowej, Białej Szkole czas na Zieloną Szkołę, połączoną z wyjazdem poza miejsce zamieszkania. Ale co zrobić, kiedy z różnych powodów taki wyjazd nie jest możliwy? Oto propozycja: należy zorganizować Trochę Zieloną Szkołę, czyli taką, w której zajęcia odbywają się w pobliżu miejsca zamieszkania uczniów, ale dzieci nocują w domu, a na wybrane posiłki, np. na obiad, przychodzą do szkolnej stołówki. Jest to rozwiązanie wielokrotnie sprawdzone przez autorkę niniejszego artykułu i godne polecenia. 

Przygotowanie zajęć mających na celu powtórzenie wiedzy i utrwalenie umiejętności wymaga od nauczyciela dużego wysiłku i pomysłowości. Chodzi o to, by tego typu zajęcia nie były nudne i nie kojarzyły się tylko z tym, co już było i z przygotowaniem do sprawdzianów pisanych w szkolnych ławkach. 

POLECAMY

Planowanie zajęć powtórzeniowych w terenie może przy tym okazać się fascynującą pracą twórczą, polegającą na sztuce umiejętnego łączenia bogactwa Małej Ojczyzny z wybranymi zagadnieniami zawartymi w Podstawie Programowej, a niekiedy wykraczającej poza nią. Bywają przecież uczniowie, którzy już na szkolnym starcie umieją bardzo dużo i nauczyciel ma obowiązek zadbać o to, by nie nudzili się na zajęciach, ale sięgali po nową wiedzę i umiejętności.

Zamieszczone niżej propozycje zadań stanowią przykłady wykorzystania walorów najbliższego środowiska do utrwalenia wybranych wiadomości i umiejętności, zdobytych w ciągu roku szkolnego. Zadania są dobrane w taki sposób, aby pokazać, że każdy zakątek naszego kraju jest kopalnią pomysłów na niezapomniane zajęcia powtórzeniowe. 

Kilka podstawowych zasad dotyczących organizacji

Trochę Zielonej Szkoły

  • Zajęcia w Trochę Zielonej Szkole powinny trwać 4–5 dni (chodzi o wyraźny odpoczynek od siedzenia w szkolnych ławkach w czasie, gdy na podwórku jest ciepło, a przyroda zaprasza do siebie na wszystkie możliwe sposoby: śpiewem ptaków, zapachami, pięknem kwiatów i liści, szumem wiatru).
  • Czas rozpoczęcia, trwania i zakończenia zajęć powinien pokrywać się z czasem przewidzianym na zwykłe zajęcia szkolne (należy przewidzieć to, że uczniowie uczestniczą w zajęciach pozalekcyjnych w szkole, domach kultury, itp.)
  • Do organizacji zajęć należy włączyć uczniów, rodziców, w miarę możliwości innych nauczycieli oraz osoby i instytucje działające na rzecz oświaty, np. leśników, pracowników muzeów, domów kultury, itp.
  • Rozpoczęcie zajęć poprzedza opracowanie kontraktu, co ułatwi dalszą pracę.
  • Każdy uczeń przychodzi na zajęcia w odpowiednim stroju i obuwiu, z wyposażeniem w suchy prowiant i wodę, sprzęt i pomoce dydaktyczne niezbędne do realizacji zadań przewidzianych na dany dzień.
  • Zakres powtarzanych treści należy dostosować do wieku i możliwości uczniów.
  • Pomimo, że zajęcia w Trochę Zielonej Szkole mają charakter głównie powtórzeniowy, należy zadbać o to, by w każdym dniu ich trwania pojawiła się choćby maleńka porcja nowej wiedzy, nowych umiejętności i nowych odkryć.
  • Podczas zajęć w Trochę Zielonej Szkole wskazane jest przeprowadzenie kilku małych sprawdzianów (niekoniecznie na kartkach czy w zeszytach) – ustne, zespołowe formy, połączone z praktycznym działaniem będą szansą na otrzymanie dobrych ocen przez wszystkie dzieci, także te, którym pisanie i praca indywidualna sprawiają trudności. 
  • Należy czuwać nad tym, by wszyscy uczniowie na miarę swoich możliwości angażowali się w przebieg zajęć. 

Podczas zajęć w terenie nie ma czasu na błądzenie

Jak wyznaczyć kierunki w terenie? Uczniowie z reguły znają kilka sposobów wyznaczania kierunków, ale proponuję, aby odpowiedzi na to pytanie dzieci poszukały w rozmaitych źródłach informacji naukowej. Zadanie należy potraktować jako przygotowanie do zajęć. Później – już podczas zajęć, należy zweryfikować wiedzę w terenie, wykorzystując zarówno obserwacje i działania zgodnie z instrukcjami, jak i kompas (do sprawdzania prawidłowości wyznaczonych kierunków).

Podczas zajęć potrzebne będą: kompas, zegarki ze wskazówkami, instrukcje w formie rysunków do wyznaczania kierunków świata za pomocą zegarków i słońca (dla każdego ucznia).

Przebieg zajęć:

Zajęcia należy zacząć od prezentacji pracy domowej – zgromadzenia różnych sposobów wyznaczania kierunków świata. Oto przykłady:

  • w słoneczny dzień: 

–    za pomocą cienia – w południe stajemy tyłem do słońca – nasz cień będzie wskazywał północ, za nami będzie południe, lewa ręka wskaże zachód, prawa – wschód;
–    za pomocą zegarka ze wskazówkami i słońca – wycelować wskazówkę godzinową zegarka w stronę Słońca; podzielić na połowę kąt między wskazówką godzinową a godziną 12.00 na tarczy zegara – linia podziału zakończona strzałką wskaże południe; po przeciwnej stronie będzie północ; jeśli staniemy twarzą do północy, pozostałe kierunki nazwiemy podobnie jak przy pomocy cienia;
–    z wykorzystaniem pór dnia – rano słońce jest zawsze na wschodzie, po południu – na zachodzie;

  • w nocy (pomimo, że zajęcia odbywają się w dzień, uczniowie mogą podać taki przykład):

–    za pomocą Gwiazdy Polarnej – należy odnaleźć Wielki Wóz; odcinek między jego tylnymi kołami przedłużyć 5 razy w górę – w tym miejscu powinna być Gwiazda Polarna wskazująca północ; 

  • za pomocą wnikliwej obserwacji obiektów i otaczającej przyrody:

–    ołtarz w świątyni jest zawsze skierowany na wschód, zaś wejście (przedsionek) – na zachód,
–    mchy i porosty obficiej porastają pnie pojedynczych drzew od północy,
–    słoje ściętych drzew widoczne na pniu są szersze od południa,
–    gałęzie pojedynczo rosnących drzew i krzewów obficiej rosną od południa,
–    mrowisko jest zakładane od południowej strony pnia drzewa.

Następnie, przebywając w wybranym terenie, należy w miarę często i na różne sposoby określać kierunki świata, po czym sprawdzać za pomocą kompasu prawidłowość wykonania zadania.

Botaniczna zabawa „memory” (powtórka z edukacji przyrodniczej)

W celu utrwalenia znajomości pospolitych gatunków roślin występujących w pobliskim parku, lesie czy okolicy szkoły, warto zaproponować uczniom zabawę dydaktyczną z wykorzystaniem całych naturalnych okazów lub fragmentów tych roślin (kwiatów, liści, łodyg).

Należy przygotować: dostępne atlasy roślin zielnych i lupy dla każdego ucznia, 10 kartek białego papieru do ksero.

Przebieg zabawy:

  • Najpierw w wyznaczonym czasie (np. 20 min.) uczniowie utrwalają umiejętność rozpoznawania roślin, posługując się atlasami i lupami.
  • Następnie nauczyciel rozkłada na trawie 10 kartek białego papieru,a na każdej układa fragment pospolitej rośliny występującej w promieniu kilku–kilkunastu metrów (Uwaga na rośliny chronione! Nie można ich zrywać ani w całości, ani w częściach!). Białe kartki papieru służą temu, by ułożone na nich rośliny były bardziej widoczne.
  • Uczniowie stoją lub siedzą wokół rozłożonych roślin i pod kierunkiem nauczyciela rozpoznają ich nazwy, tym razem nie korzystając z atlasów. Przy rozpoznawaniu poszczególnych gatunków starają się zwrócić uwagę na charakterystyczne cechy i zapamiętać je, np. podbiał pospolity – liście w kształcie serca, pod spodem gęsto owłosione, białe.
  • Po rozpoznaniu wszystkich zebranych fragmentów roślin nauczyciel prosi uczniów o odwrócenie się plecami. Zabiera jedną wybraną roślinę, kilka spośród pozostałych zamienia miejscami.
  • Uczniowie odwracają się do rozłożonych roślin i uważnie się im przyglądają. Wymieniają nazwę tej rośliny, której zabrakło. Jeśli roślina zostanie prawidłowo rozpoznana, nauczyciel pokazuje ją i odkłada ją na bok, a jeśli nie – nazywa i kładzie z powrotem na białą kartkę. Zabawa kończy się z chwilą rozpoznania wszystkich roślin.        

Botaniczne potyczki ortograficzne – konkurs (powtórka z edukacji przyrodniczej i polonistycznej)

Zadanie ma na celu utrwalenie poprawnej pisowni nazw gatunkowych roślin. 

Należy przygotować: tabelki ortograficzne (tyle, ile będzie zespołów) i przybory do pisania.

Przebieg zajęć:

  • Nauczyciel dzieli dzieci na kilka zespołów. Rozdaje każdemu zespołowi tabelki ortograficzne z prośbą o ich wypełnienie. Informuje, że zadanie ma charakter konkursowy – wygrywa ten zespół, który wpisze do tabelki jak najwięcej nazw roślin z otoczenia, zawierających w swoich nazwach trudności ortograficzne (liczą się tylko bezbłędne wpisy).
  • Uczniowie uzupełniają tabelki, po czym prezentują efekty pracy i wspólnie z nauczycielem wyłaniają zwycięski zespół.

Oto przykładowa tabelka:

Botaniczna ortografia
Rośliny zielne Krzewy Drzewa
  glistnik jaskółcze ziele
……………………………………………
  porzeczka czarna
……………………………………………
  modrzew europejski
……………………………………………

Zamek–kalendarz i inne „matematyczne budowle” (powtórka z edukacji matematycznej)

Znajdujące się w okolicy zabytkowe budowle, np. świątynie, pałace, zamki, mogą być wspaniałą inspiracją do utrwalenia umiejętności matematycznych. Starsze dzieci mogą obliczyć, ile lat upłynęło od rozpoczęcia budowy obiektu do jego ukończenia albo do bieżącego roku, powtórzyć wiadomości o bryłach i figurach geometrycznych, przeliczać różne elementy budowli, np....

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Życie Szkoły"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy