Dołącz do czytelników
Brak wyników

Temat numeru

8 kwietnia 2019

NR 45 (Kwiecień 2019)

Ma coś filozof z dziecka i ptaka. Filozofowanie z dziećmi

0 94

Czy filozofia jest niezbędna w życiu człowieka?
Jeśli tak, to co o tym świadczy?
Jeśli nie, to dlaczego?
Czy odczuwamy potrzebę uczenia się filozofii?
Czy ja odczuwam taką potrzebę?
Jeśli tak, to co to znaczy…? Jak to wpływa na moje życie?
Jeśli nie, to co to znaczy…? Jak to wpływa na moje życie?

„Umiłowanie mądrości”, czyli philosophia, jest naturalną potrzebą człowieka i społeczeństw, wciąż stanowi ważny wyznacznik rozwoju cywilizacyjnego ludzkości. To zdanie wydaje się „koturnowe”, wysokie, ale odzwierciedla rzeczywistość człowieka zarówno w aspekcie historycznym, aktualnym, jak i też perspektywicznym.

W kontekście etymologicznego znaczenia terminu „filozofia”   – kuszące jest przeprowadzenie chociażby krótkiej sondy, w której zadalibyśmy pytania: Czy cenisz mądrość? oraz Czy cenisz filozofię? Można przypuszczać, że respondenci odpowiedzieliby różnie, podążając schematem np. takim: jak można nie cenić mądrości; każdy chce być mądry, jestem mądry. Drugie pytanie zaś mogłoby mieć schemat: filozofia, co ona ma wspólnego z życiem; może ją cenię, ale nie widzę praktycznego zastosowania.

Opisana sytuacja pozwala na ważne, z punktu widzenia nauczyciela, refleksje: a) mądrość wciąż w cenie; b) w powszechnym użyciu funkcjonują terminy, których znaczenie wydaje się oczywiste, ale takim nie jest. Bo dlaczego wszyscy cenią filozofię pod postacią miłości do mądrości, natomiast już mniej istotna staje się pod hasłem „filozofia”. Dla nas nauczycieli, jest to sugestia, aby zanim wprowadzimy termin, a później równolegle z nim, używać jego parafrazy czy definicji tak, aby budować świadomość znaczeń powszechnie używanych pojęć.

Filozofia jest przejawem ludzkiej ciekawości i potrzeby zrozumienia świata, ciągłego zadawania ważnych pytań. Pytania te mogą m.in. dotyczyć:

  • idei, abstrakcyjnych pojęć, np. tożsamości, cech, przyczyny, czasu i przestrzeni, którymi zajmuje się metafizyka,
  • piękna – co sprawia, że przedmioty wydają nam się piękne, wzniosłe; czym jest sztuka – czy sztuka ma wyrażać uczucia artysty, czy wzbudzać uczucia i je oczyszczać; czy sztuka ma wyrażać prawdę; to przykładowe dylematy estetyki,
  • moralności – jak należy postępować, co to jest dobre lub złe postępowanie,
  • natury człowieka, jego miejsca we wszechświecie, źródeł praw i obowiązków; czym jest wolność, co stanowi przedmiot dociekań antropologii,
  • wiedzy – co możemy wiedzieć i dzięki czemu możemy coś wiedzieć; nimi zajmuje się epistemologia.

Kiedy na powyższy zestaw zagadnień nałożymy siatkę pytań wciąż zadawanych przez dzieci, to okaże się, że mamy do czynienia z filozofami, którzy zadają ważne pytania. Współczesna pisarka ujęła to w zgrabny opis:

Ma coś filozof z dziecka i ptaka,
Kiedy jest smutny, nie wstyd mu płakać,
Gdy jest szczęśliwy, skrzydła rozkłada,
Gdy czegoś nie wie, musi to zbadać.
Ciągle zadaje jakieś pytania,
(filozoficzny brak zaufania),
[…]


Eliza Piotrowska, Filozof

Przytoczony fragment wiersza może stać się wstępem do ­filozofowania z dziećmi; zachęceniem do wcielenia się w rolę filozofa (chociaż mając na uwadze naturę dziecka, należałoby powiedzieć raczej o wydobyciu i wzmocnieniu tożsamości filozofa drzemiącej w małym człowieku). Ważnym założeniem w pracy z dziećmi na etapie wczesnoszkolnym jest tworzenie lub wykorzystywanie zastanych sytuacji, w których dziecko równocześnie rozwija się w każdej ze swych sfer, dlatego właściwsze będzie na tym etapie podjęcie z dziećmi filozofowania, a nie nauki historii filozofii czy nauki o filozofii.

Pożytki

Filozofowanie z dziećmi – stwarzanie możliwości formułowania pytań o zjawiska oczywiste, ale i abstrakcyjne oraz systematyczne dociekanie odpowiedzi na nie będą sprzyjały zarówno rozwojowi poznawczemu dziecka, stymulowaniu analitycznego i krytycznego myślenia, ale też poszerzaniu jego autonomii przy jednoczesnym tworzeniu poczucia wspólnoty z grupą i poczucia przynależności do szerszej wspólnoty kulturowej. To okazja do eksploracji świata, eksperymentowania w sferze językowej, a także nauka stosowania narzędzi poprawnego rozumowania (wszystkie te as...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Życie Szkoły"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy