Dołącz do czytelników
Brak wyników

Pedagogiczne inspiracje

13 czerwca 2018

NR 34 (Luty 2018)

„Krokowanie” – innowacyjne działanie w matematyce w edukacji wczesnoszkolnej

0 333

Wiele dzieci obecnie boi się lekcji matematyki i poza szkołą unika wszelkich sytuacji kojarzących się z tym przedmiotem. Co więcej – nie podejmuje prób rozwiązywania zadań i problemów, ponieważ nie wierzy w swoje możliwości i nie potrafi samodzielnie poszukiwać oraz boi się krytyki podczas popełniania błędów. Podzielimy się z Państwem doświadczeniem w pracy z dziećmi w edukacji wczesnoszkolnej z wykorzystaniem elementów metody nauczania matematyki profesora Milana Hejnego z Uniwersytetu w Pradze Czeskiej. Miałyśmy szczęście poznać i uczyć się metody od tego zacnego pedagoga.

Profesor Hejny i jego innowacyjna metoda

Profesor Milan Hejny – absolwent Uniwersytetu Karola w Pradze, 1959. Profesor zwyczajny matematyki oraz edukacji matematycznej na uniwersytecie Karola w Pradze na Wydziale Edukacji. Rozwinął teorię modeli standardowych, przekształconą w ciągu ostatnich dziesięciu lat przez praską grupę badawczą w edukację matematyczną zorientowaną na proces. Ta nowa strategia nauczania jest obecnie wprowadzana do szkół Republiki Czeskiej. Prof Hejny ma na swoim koncie 120 publikacji na temat edukacji matematycznej.

Profesor sam, będąc małym chłopcem miał ogromne problemy ze zrozumieniem matematyki i to rodziło u niego frustrację; jak sam opowiadał nam podczas wykładów w szkole letniej w Czechach, gdzie zdobywałyśmy w ciągu kolejnych trzech lat następujące po sobie stopnie wtajemniczenia w prowadzeniu i wykorzystywaniu w pracy z dziećmi jego metody. Metoda powstała jako odzew kochającego ojca – również matematyka – na problemy dydaktyczne swojego dziecka. Ojciec profesora postanowił po prostu pomóc swojemu synowi i tym samym położył podwaliny pod rozwój metody, którą po latach – profesor matematyki – Milan Hejny – dopracował do perfekcji.
Metoda ta zrodzona z prostej miłości do dziecka jest adresowana do wszystkich dzieci i można ją stosować już od najmłodszych lat, opiera się bowiem na środowisku przyjaznym dziecku. Tutaj malucha nic nie zaskoczy, jedynie ośmieli i pobudzi do kreatywnej działalności, pozwoli się rozwinąć i budować swoje doświadczenie na bazie działania i popełnianych błędów, które, co ciekawe, dziecko odkrywa samodzielnie i koryguje, a nauczyciel jako mentor spełnia dyskretną rolę obserwatora, który ma czas i wspiera dziecko w jego działaniach, a nie wskazuje sposób, a tym samym „ucina” wszelką aktywność i uczy w konsekwencji „drogi na skróty”, bez osiąganej satysfakcji i wiedzy trwałej oraz stabilnej.

Warto więc popracować nad tym, by dziecko zainteresowało się i rozbudziło w sobie chęć poznania matematyki, a w efekcie polubiło ją. Można to osiągnąć dzięki wprowadzeniu elementów ww. metody, w której eliminujemy model: „nauczyciel pyta – uczeń odpowiada”. Proponujemy uczniom zdobywanie wiedzy poprzez dyskusje matematyczne i logiczne argumentowanie, wnioskowanie oraz wzajemną współpracę w zespole klasowym. Uczniowie uczą się przez zabawę/doświadczenia manipulacyjne, które są podstawową metodą efektywnego uczenia się w I etapie edukacyjnym – zdobycie trwałej i głębokiej wiedzy dzięki własnej aktywności i zaangażowaniu w czynności matematyczne. Uczniowie mają prawo do popełniania błędów i ich analizowania oraz samodzielnego ich korygowania, co wpływa na doskonalenie umiejętności matematycznych. Ten sposób jest bliski i naturalny dziecku, a wiedza i doświadczenie, które zdobędzie są trwałe i zrozumiałe dla dziecka, ponieważ tego doświadczyło. Metoda ta zmienia powszechne przekonanie, że małemu dziecku trzeba wszystko wytłumaczyć, zamiast pozwolić mu samemu dojść do rozwiązania problemu swoim rozumowaniem, udowadnia, że zbytni pośpiech w realizowaniu czynności matematycznych na poziomie symbolicznym bez uprzednich doświadczeń manipulacyjnych prowadzi do występowania wielu trudności w nauczaniu matematyki u uczniów. Profesor udowadnia, że budowanie matematycznych schematów myślowych jest bardziej efektywnym sposobem zdobywania wiedzy niż uczenie się na pamięć konkretnych pojęć, procedur czy formuł. Matematyczne schematy myślowe budowane są poprzez rozwiązywanie problemów matematycznych i zadawanie pytań – jako droga do sukcesu dla każdego ucznia.

Nasze doświadczenie z metodą prof. Hejnego – początki

Zaczęło się od kilku wizyt studyjnych w Czechach, gdzie miałyśmy możliwość obejrzenia lekcji prowadzonych metodą profesora Hejnego, które obejrzałyśmy dzięki uprzejmości dyrektorki szkoły i nauczycieli uczących w jednej ze szkół czeskich, uczących matematyki metodą profesora Hejnego. Następnie postanowiłyśmy zapisać się na pierwszy stopień Szkoły Letniej Metody Profesora Hejnego w Czechach, by poznać tajniki pracy tą metodą. Było to niezwykle inspirujące doświadczenie, bowiem zgodnie z zasadami metody również musiałyśmy rozwiązywać zagadnienia matematyczne samodzielnie, dochodzić do wniosków i popełniać błędy, których żaden z wykładowców nie korygował, dopóki same nie doszłyśmy do tego, że nasze rozumowanie jest błędne i nie skierowałyśmy naszych myśli na właściwe tory. Było to zupełnie nowe wyzwanie, bo spodziewałyśmy się gotowych teorii, wskazówek czy kart pracy, a tu musiałyśmy wszystko wypracować samodzielnie i nieustannie wykonywać wszystkie zadania przewidziane do wykonania przez uczniów. Jednak największe wrażenie wywarła na nas możliwość obcowania i uczenia się metody od samego profesora, który prowadził zajęcia z nami podczas wszystkich trzech pobytów w szkole letniej. Podczas drugiego pobytu miałyśmy zaszczyt świętować 80. urodziny tego wspaniałego, skromnego i niezwykle empatycznego człowieka – naszego nauczyciela i mentora. Zgłębiając kolejne tajniki metody, byłyśmy zdumione, jak trudne operacje myślowe wykonują dzieci prowadzone tą metodą już w pierwszych latach swojej nauki w szkole.

Od kilku lat obie w pracy z dziećmi wykorzystujemy elementy metody. Byłam pod wrażeniem, kiedy po stopniowym wprowadzaniu jednego ze Środowisk – Klocki – moi podopieczni, będący wtedy w klasie pierwszej, po kilku miesiącach od rozpoczęcia roku szkolnego budowali z klocków konstrukcje przestrzenne i zapisywali je na kratkowanych kartkach w postaci planów lub odwrotnie – na podstawie planu budowali przestrzenne konstrukcje.

Budowanie z klocków to jedno z tzw. Środowisk w metodzie profesora Hejnego wykorzystujące uwielbiane przez dzieci klocki. Dzieci lubią z nich budować, a my, dając im jedynie kratkowany papier, prosimy o propozycje zapisu. Proces czasem trwa dłużej, a czasem krócej. Z moją obecną klasą zaczęłam wprowadzać tę zabawę we wrześniu, a już pod koniec listopada wszystkie dzieci budowały zamki – konstrukcje składające się z kilkunastu klocków.

Pod największym wrażeniem byli jednak rodzice, którym dzieciaki zaprezentowały nową umiejętność przy okazji spotkania wigilijnego. Pewność w działaniu, świetna zabawa, konstrukcyjne myślenie, współpraca i wymiana myśli między uczniami to efekty pracy z tym jednym Środowiskiem, a w metodzie profesora jest ich kilkanaście: Krokowanie, Schody, Autobus, Dziadek Leśny, Węże, Sąsiedzi, Rodzina, Klocki, Geoplany, Kwadraty mnożenia,

Schematy blokowe – wpisujące się świetnie jako przygotowanie do kodowania oraz inne, jeszcze do końca przez nas nie zgłębione. Środowiska owe w metodzie, tak jak u nas działy w matematyce, skupiają określone działania i czynności matematyczne.

Ciekawe w metodzie jest to, że nawet wprowadzając elementy metody w postaci prostych zabaw i pomocy, które możemy wykonać samodzielnie, wykorzystując dostępne materiały i dostosowując ich przeznaczenie do naszych potrzeb (chodzi mi głównie o materiały papiernicze, pudełka, klocki itp.), w krótkim czasie jesteśmy w stanie dostrzec różnicę w podejściu wychowanków do lekcji matematyki. Moi uczniowie wręcz domagają się niektórych zabaw, takich jak „Autobus” czy „Dziadek Leśny”. Może brzmi to banalnie, ale one naprawdę wspaniale się bawią, ucząc! Są aktywne, twórcze, otwarte na działanie i bezpieczne, bowiem pozwala im się myśleć według własnego schematu, bez obawy, że koleżanka, kolega je wyśmieje, a nauczyciel powie „źle”. W metodzie jest takie stwierdzenie, które niesamowicie „otwiera” dzieci, a brzmi ono: „ja myślę inaczej”. Pozwala ono w bezpieczny dla każdego ucznia sposób zaprezentować swoje myśli bez konsekwencji wymienionych powyżej.

Nasze doświadczenie z metodą prof. Hejnego – kontynuacja

Udział w zajęciach Szkoły Letniej zafascynował nas i zaowocował napisaniem innowacji pedagogicznej o charakterze metodycznym z matematyki pt. „Kiedy nie wiem, chcę wiedzieć”, oraz sprawił, że uczestniczyłyśmy w kolejnych edycjach Szkoły Letniej – już dla zaawansowanych. Nieśmiałe próby pokazania tej metody wśród nauczycieli zabrzańskich szkół uświadomiły nam, że wielu nauczycieli ma problem z uczeniem matematyki i z tym, by rozbudzać wśród swoich uczniów radosną chęć poznawania i zgłębiania tajników matematyki, przy wykorzystaniu działań najbliższych dziecku – zabawy. Skalę problemu zobaczyłyśmy również podczas prowadzenia warsztatów dla nauczycieli województwa śląskiego w ramach Festiwalu Edukacyjnego Nowe Inspiracje w WOM w Katowicach, gdzie od trzech lat spotykamy wspaniałych, poszukujących inspiracji do pracy nauczycieli przedszkoli, szkół podstawowych masowych i specjalnych. Podczas warsztatów zaprezentowałyśmy w dużym skrócie kilka Środowisk. W tym artykule chętnie przybliżymy, jak wygląda jedno z nich w praktyce.

Pierwsze ze Środowisk – Krokowanie – etapy wprowadzania

Pierwszym Środowiskiem, które wprowadza się od początku klasy pierwszej jest Krokowanie....

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Życie Szkoły"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy