Dołącz do czytelników
Brak wyników

Temat numeru

3 września 2019

NR 48 (Wrzesień 2019)

Kompetencje społeczne i osobiste – stan, do którego zdążamy

0 86

Z „rozejrzenia się wokół siebie”, z codziennych doświadczeń chyba każdy z nas wynosi przekonanie o wadze i znaczeniu środowiska, w którym przebywa. Dobre relacje w domu, sprawne funkcjonowanie w gronie znajomych czy skuteczne przekonanie innych do swego punktu widzenia to elementy tzw. życia codziennego, na jakości którego najbardziej nam zależy.

Bywa tak, że poddajemy się smutnej refleksji, że wciąż nie zostaliśmy wysłuchani, że nagrody i pochwały zbierają inni, natomiast nasz wysiłek i efekty naszej pracy zostają przemilczane. Może nawet jesteśmy lepsi merytorycznie, więcej umiemy technicznie, jednak to inni zostają usytuowani na świeczniku.

Z innej zaś strony bywa, że zadajemy sobie pytania, dlaczego w moim środowisku nie dzieje się nic ważnego, nie powstają dobra materialne, a sąsiedzi nie cieszą się z sukcesu tego, któremu w końcu udało się coś osiągnąć. Od lat ktoś próbuje wybudować wspólny plac zabaw, ale wciąż się nie udaje, bo w działania angażują się te same dwie osoby itp.

Kolejny rys aktualnej rzeczywistości to rozpadające się rodziny, milczący jej członkowie i atmosfera jak w „Ósmym dniu tygodnia” M. Hłaski, gdzie każdy każdemu przeszkadza, wszyscy wrogo milczą i czekają na dzień, który nie nadchodzi. Przypadki coraz liczniejszych zachorowań na depresję wśród dzieci i młodzieży, ich alienacja i apatia.

Te różne, pozornie oderwane od siebie, zdarzenia mają często wspólną „etiologię” – jest to brak kompetencji, które za dokumentami formalnymi1 nazwiemy kompetencjami osobistymi i społecznymi.
 

W przywołanym dokumencie zostały one zdefiniowane jako:
„Kompetencje osobiste, społeczne i w zakresie umiejętności uczenia się to zdolność do autorefleksji, skutecznego zarządzania czasem i informacjami, konstruktywnej pracy z innymi osobami, zachowania odporności oraz zarządzania własnym uczeniem się i karierą zawodową. Obejmują one zdolność radzenia sobie z niepewnością i złożonością, umiejętność uczenia się, wspierania swojego dobrostanu fizycznego i emocjonalnego, utrzymania zdrowia fizycznego i psychicznego oraz zdolność do prowadzenia prozdrowotnego i zorientowanego na przyszłość trybu życia, odczuwania empatii i zarządzania konfliktami we włączającym i wspierającym kontekście.

Niezbędna wiedza, umiejętności i postawy powiązane z tymi kompetencjami

Dla udanych relacji międzyludzkich i uczestnictwa w życiu społecznym niezbędne jest rozumienie zasad postępowania i porozumiewania się, ogólnie przyjętych w różnych społeczeństwach i środowiskach. Kompetencje osobiste, społeczne i w zakresie umiejętności uczenia się wymagają również znajomości elementów zdrowia psychicznego i fizycznego oraz zdrowego stylu życia. Obejmują one znajomość własnych preferowanych strategii uczenia się, swoich potrzeb w zakresie rozwoju kompetencji oraz różnych sposobów rozwijania kompetencji i szukania możliwości kształcenia, szkolenia i rozwoju kariery zawodowej czy dostępnego poradnictwa i wsparcia”.


Dojrzewać do bycia kompetentnym

Pojęcie kompetencji społecznych w kontekście pracy z dziećmi w wieku wczesnoszkolnym wydaje się być opisem „na wyrost”. Tak też jest, bowiem to zdolność do autorefleksji oraz wymagane: wiedza, umiejętności i postawy, ze względu na właściwości okresu rozwojowego, są dla dzieci czymś jeszcze niedostępnym, perspektywicznym. Edukacja wczesnoszkolna powinna więc zadać sobie pytanie: jaką drogą dochodzić do tego, aby mój uczeń w późniejszym okresie posiadł kompetencje społeczne i osobiste, kompetencje uczenia się.

Podstawa programowa kształcenia ogólnego na I etap edukacyjny wyróżnia wśród sfer rozwojowych także tę społeczną oraz emocjonalną, dokonując, w pewnym sensie, przełożenia wymagań tego szerszego dokumentu na uwarunkowania i specyfikę pracy z dzieckiem.

Należy zauważyć, że współtworzące definicyjne znaczenie kompetencji – postawy – są wyrazem procesów indywidualnej świadomości, wpływają na reakcje osoby wobec społecznego świata. Postawa jest zawsze postawą wobec jakiejś wartości (za: F. Znaniecki). Trudno więc mówić o postawach w przypadku dzieci, które dopiero nabierają doświadczenia, rozpoznają świat i zaczynają nadawać mu znaczenia, uczą się identyfikować dobro i piękno. W podstawie więc mówi się o pożądanych zachowaniach, umiejętnościach czy świadomości dziecka, np. umiejętność rozpoznawania i rozumienia swoich emocji i uczuć oraz nazywania ich; umiejętność tworzenia relacji, współdziałania, współpracy oraz samodzielnej organizacji pracy w małych grupach, w tym organizacji pracy przy wykorzystaniu technologii; świadomość wartości uznanych przez środowisko domowe, szkolne, lokalne i narodowe; potrzebę aktywności społecznej opartej o te wartości.
 

Bezpośrednie zobowiązania szkoły do rozwoju umiejętności społecznych zostały uwzględnione także w...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Życie Szkoły"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy