Dołącz do czytelników
Brak wyników

Pedagogiczne inspiracje

23 czerwca 2018

NR 16 (Kwiecień 2016)

Gry i zabawy - Rok 1821

0 82

W wielu współczesnych publikacjach powtarza się tezę, jakoby pedagogika zabawy narodziła się w latach siedemdziesiątych XX w. Trudno jednak zgodzić się z tym poglądem, gdy zna się publikacje z okresów wcześniejszych. Nie można bowiem przeoczyć kilkusetstronicowych opracowań, które ukazały się blisko dwa wieki temu. Jak łatwo ocenić, zapoznawszy się z dorobkiem minionych pokoleń, pedagogika zabawy intensywnie rozwijała się w Polsce już około stu, dwustu lat temu.

Wtej rubryce przypomnimy zatem propozycje metodyczne z minionych wieków. Wiele z nich, po dostosowaniu do wymogów współczesnej szkoły, można nadal wykorzystywać w pracy z dziećmi. Dlatego dawne gry i zabawy będziemy nie tyle cytować, co raczej adaptować. Każdą z nich zaprezentujemy w taki sposób, aby oddać jej istotę i charakter. Nadamy im jednak zarazem formę typową dla współczesnych materiałów dydaktycznych. Z tego powodu zabawy wyposażyliśmy w pogadanki wprowadzające, nadające im formę narracji nauczyciela.

Poniżej opiszemy kilka propozycji zamieszczonych w publikacji wydanej anonimowo w 1821 r. Miała ona bardzo rozbudowany tytuł: Zbiór rozmaitych zabaw w posiedzeniach, czyli sztuka bawienia się we wszystkich porach roku tak na wolnem powietrzu, jako też w domu zawierająca naylepsze gry, śpiewy, wiersze, powieści, zagadki i różne sztuki dla wesołych familii. Książka ta ukazała się we Wrocławiu, wydano ją nakładem oficyny Wilhelma Bogumiła Korna.

Czytając dawne publikacje natrafić można na znakomite rozwiązania metodyczne, które w nieomal niezmienionej formie stosuje się do dziś. Można spotkać w nich także pomysły, o których w ciągu dziesiątków lat zapomniano. Poniżej przypomnimy zabawy i gry z obu tych grup. Będą to: „Bieg gimnastyczny”, „Zabawy matematyczne”, „Szklanka z wodą” oraz „Dzwonek”.

Każdą z zabaw wyposażymy w fabułę. W ten sposób nawiążemy do rozwiązań stosowanych przez znamienitych metodyków: Marię Germanównę, Waleriana Sikorskiego, Franciszka Chmurę i Mieczysława Doeringa oraz Józefa Flisaka. Jak przyjmowali wymienieni autorzy, to fabuła jest czynnikiem odróżniającym zadanie ścisłe od zabawy. Właśnie poprzez zabawę opowiada się dzieciom o świecie, a także wprowadza je w system wartości wyznawanych przez dorosłych.

Uczniowie ilustrując przygody bohaterów zabaw utożsamiają się z nimi. Interakcje, do których dochodzi w czasie takich zabaw sprzyjają wielorakiemu aktywizowaniu wychowanków. Ponadto istotnym motywem wykorzystywania formy zabawowej w zajęciach jest przełamywanie ich jednostajności. Istotna w trakcie lekcji jest również radosna atmosfera, która w znacznym stopniu uatrakcyjnia nauczanie.

„Bieg gimnastyczny”

Fabuła/narracja: Słyszeliście kiedyś o kotach ukrytych w workach? Jeśli tak, na pewno wiecie też, że tak naprawdę w tym powiedzeniu nie chodzi o koty, tylko o zające. Wszystko przez to, że w języku myśliwych zające nazywano kotami. Ciekawe, jak zachowywałyby się takie zające, gdyby nagle złapano je do worków. Jak sądzicie, czy próbowałyby nadal skakać? Przekonajmy się o tym! Będziecie zającami, które wsadzono do worków. Spróbujcie jak najszybciej przedostać się na drugą stronę polany. Sprawdźmy, który z zajęcy potrafiłby uciec myśliwym!

Przebieg: Uczniowie stoją w szeregu na linii startu. Ich nogi znajdują się w workach, które każdy podtrzymuje dłońmi na wysokości pasa. Na sygnał nauczyciela uczestnicy starają się jak najszybciej przedostać na drugą stronę pola ćwiczeń, wykonując skoki obunóż. Kto zrobi to jako pierwszy, otrzymuje trzy punkty, kolejnej osobie przyznaje się dwa, zaś następnej jeden. Przeprowadza się wielokrotne powtórzenia wyścigu aż do uzyskania przez któregoś z uczestników określonej zawczasu liczby punktów.

Cele:

  • wychowawczy: wdrażanie dzieci do odpowiedzialności za siebie (w trakcie rywalizacji należy przyspieszać z rozsądnym umiarem, zbyt częste skoki utrudniają bowiem utrzymanie równowagi); kształtowanie u dzieci pozytywnego stosunku wobec przedstawicieli fauny (w pogadance podsumowującej), 
  • dydaktyczny: objaśnienie uczniom pochodzenia znanego powiedzenia (przysłowia),

–    w sferze umiejętności ruchowych: doskonalenie umiejętności wykonywania skoków obunóż; rozwijanie umiejętności chwytania i utrzymywania nietypowego przyboru (worka),
–    w sferze zdolności motorycznych: rozwijanie szybkości (zwłaszcza niezwłocznej reakcji na sygnał do startu); doskonalenie zdolności dostosowywania się do zmiennych warunków i sytuacji; kształtowanie poczucia rytmu (najskuteczniej wykonuje się to zadanie skacząc w jednostajnym rytmie); rozwijanie zdolności łączenia ruchów w całość (scalanie: wybijania się do skoku, lądowania z równoczesnym podtrzymywaniem poruszającego się worka).

Pogadanka końcowa: Znakomicie poradziliście sobie z trudnym zadaniem! Gdybyście byli zającami schwytanymi do worków, na pewno dalibyście radę uciec myśliwym. Co trzeba było zrobić, żeby szybko przedostawać się na drugą stronę polany? Z czym mieliście największe kłopoty? Jak sądzicie, czy można przetrzymywać zwierzęta w workach? Dlaczego tak uważacie? Co należy zrobić, gdy dowieci...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Życie Szkoły"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy