Dołącz do czytelników
Brak wyników

Scenariusz zajęć

12 czerwca 2018

NR 13 (Styczeń 2016)

Geometryczne propozycje matematyczne
Przykład ćwiczeń rozwijających umiejętności dzieci z klasy III

0 241

Nauczanie elementów geometrii wchodzi w skład treści programowych realizowanych w klasach I-III szkoły podstawowej. Zgodnie z nową podstawą programową kształcenia ogólnego dla szkół podstawowych, po ukończeniu I etapu edukacyjnego klas I-III w zakresie edukacji matematycznej, uczeń „rozpoznaje i nazywa koła, prostokąty (w tym kwadraty) i trójkąty (również położone w różny sposób oraz w sytuacji, gdy figury zachodzą na siebie); rysuje odcinki o podanej długości; oblicza obwody trójkątów i prostokątów (bez wyrażeń dwumianowanych i zamiany jednostek w obliczeniach formalnych); wyprowadza kierunki od siebie i innych osób; określa położenie obiektów względem obranego obiektu, używając określeń: góra, dół, przód, tył, w prawo, w lewo oraz ich kombinacji; dostrzega symetrię (np. w rysunku motyla); rysuje drugą połowę symetrycznej figury: zauważa, że jedna figura jest powiększeniem lub pomniejszeniem drugiej; rysuje figury w powiększeniu i w pomniejszeniu”1.

Podczas realizacji kolejnych zagadnień z tego obszaru tematycznego nie możemy jednak zapominać o uczniach zdolnych, którzy swoimi umiejętnościami i wiadomościami wykraczają poza przewidziane dla nich treści nauczania. Jak wynika z badań, dzieci zdolne preferują i chętnie uczestniczą we wszelkiego rodzaju grach i zabawach „wymagających sporego wysiłku intelektualnego [oraz] kombinatorycznego rozumowania”2. Barbara Ochmańska za B. Hornowskim podaje, że „zdolność jest indywidualną właściwością osobowości człowieka, której nie można sprowadzić do wykształconych nawyków, ale dzięki której można kształtować różnego rodzaju nawyki, sprawności i umiejętności”3. Co niezwykle istotne „w klasie czy szkole nie musimy koniecznie odróżniać uczniów zdolnych od ich mniej zdolnych rówieśników, żeby następnie każdą z tych grup zająć się osobno. Zarówno jedni, jak i drudzy potrzebują wielu okazji, by przekonać się, że świat jest ciekawy i wart zainteresowania. Zdarza się bowiem często, że uczniowie o bardzo wysokim potencjale nie zdają sobie sprawy z własnych możliwości i nie szukają okazji do ich rozwijania”4. Dlatego też, do jednych z ważniejszych zadań nauczyciela należy umiejętne obserwowanie, monitorowanie postępów dziecka, jak również ich diagnozowanie oraz ukierunkowywanie aktywności uczniów w celu optymalnego odkrycia, a następnie rozwijania ich umiejętności i zainteresowań.

E. Gruszczyk-Kolczyńska wymienia kilka cech charakteryzujących dziecko matematycznie uzdolnione, do których należy m.in.: „łatwość nabywania umiejętności matematycznych”; doskonała umiejętność rozumowania na poziomie konkretnym, jak również operowania symbolami, przechodzenia od konkretów do uogólnień; „poczucie sensu” we wszelkiego rodzaju działaniach i sytuacjach życia codziennego oraz rzeczywistości szkolnej – z zakresu edukacji matematycznej; zainteresowanie wszelkimi działaniami matematycznymi i radość z ich wykonywania, także pomimo zdarzających się trudności i niepowodzeń, które stara się sukcesywnie niwelować5.

Nauczanie matematyki to nauczanie czynnościowe, którego celem jest zdobywanie przez dziecko wiedzy operatywnej w trakcie bogatych doświadczeń pod kierunkiem wychowawcy, jak również podczas współpracy z rówieśnikami (na bazie wykonywanych przez niego operacji konkretnych oraz myślowych). Chodzi nie tylko o zrozumienie pojęć przez ucznia, ale o poznanie określonych metod i sposobów, by dany problem rozwiązać. W takiej edukacji aktywnym podmiotem winno być przede wszystkim dziecko. Nauczanie czynnościowe matematyki obejmuje pięć faz, takich jak: 

  • wzbudzenie motywacji wychowanków do uczenia się, 
  • poznawanie matematyki i rozszerzanie wiedzy o niej poprzez wykonywane czynności (operacje),
  • uogólnianie przyswojonej przez dzieci wiedzy,
  • samoocena i samokontrola zdobytej wiedzy,
  • stosowanie wiedzy w innych sytuacjach praktycznych i w kolejnych zadaniach rozwijających matematyczne umiejętności6.

Czynnościowe uczenie się matematyki opiera się więc na operatywnym charakterze pojęć matematycznych oraz psychologii procesów, które zachodzą w celu kształtowania się ich u dziecka. W kolejności są to: zrozumienie pojęcia, zapamiętanie, stosowanie wiedzy w sytuacjach typowych oraz w sytuacjach nietypowych7. Zasada takiego nauczania to wydobycie podstawowych operacji oraz stwarzanie sytuacji problemowych, podczas których będzie ono mogło posługiwać się tymi stopniowo przyswajanymi operacjami8. Problem w takim ujęciu to nic innego jak sytuacja, której dziecko nie może rozwiązać jedynie w oparciu o posiadaną wiedzę, ale poprzez myślenie produktywne9.

Gromadzenie doświadczeń matematycznych jest swoistą sumą zaangażowania emocjonalnego dziecka i jego aktywności własnej. Nie może być równoznaczne z przymusem i obowiązkiem, bowiem wtedy osiągniemy skutki odwrotne od zamierzonych. Rozwój umysłowy jest oparty na aktywności. Ona, jako cecha każdego organizmu, różni się w swych formach w zależności od stopnia rozwoju, począwszy od aktywności fizycznej (a w niej manipulacji na przedmiotach), poprzez aktywność wyobrażeniową, po aktywność logiczno-matematyczną (charakteryzującą się umiejętnością dokonywania operacji i tym samym odwracalnych czynności umysłowych)10

U podstaw wszelkiego rodzaju akt...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Życie Szkoły"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy