Dołącz do czytelników
Brak wyników

Temat numeru

3 października 2019

NR 49 (Październik 2019)

Eksperyment w edukacji wczesnoszkolnej, czyli…

0 63

Wieloznaczność jest właściwością języka nie tylko w jego wersji komunikacyjnej, ale też jest silnie obecna w obrębie terminologii naukowej. Podobnie jest z terminem „eksperyment”.

W pierwszej reakcji przywoływany jest oczywiście kontekst nauk przyrodniczych czy, szeroko rzecz ujmując, empirycznych. I w tym zawężonym obszarze rodzi się kolejna wątpliwość, bowiem pojawi się zaraz chęć zastąpienia „eksperymentu” terminem „doświadczenie”, ale czy to właściwy i zasadny zabieg językowy?

Zakres wieloznaczności pogłębia lektura podstawy programowej na I etap edukacyjny, w której już w zadaniach szkoły odnajdujemy zapisy mówiące o wspieraniu wielokierunkowej aktywności dziecka przez organizowanie sytuacji edukacyjnych umożliwiających eksperymentowanie. W kolejnym (7) punkcie z kolei mówi się o zajęciach „umożliwiających nabywanie doświadczeń poprzez zabawę, wykonywanie eksperymentów naukowych, eksplorację, przeprowadzanie badań, rozwiązywanie problemów”. W wymaganiach ogólnych w odniesieniu do poznawczej sfery rozwojowej oczekuje się, że uczeń posiądzie umiejętność obserwacji faktów, zjawisk przyrodniczych, społecznych i gospodarczych, wykonywania eksperymentów i doświadczeń, a także umiejętność formułowania wniosków i spostrzeżeń (punkt 8).

Wymagania szczegółowe także odwołują się do analizowanych przez nas terminów. Oto przykładowe zapisy:

Edukacja polonistyczna
[uczeń/dziecko]


8) wykonuje eksperymenty językowe, nadaje znaczenie czynnościom i doświadczeniom, tworząc charakterystyczne dla siebie formy wypowiedzi.


Edukacja przyrodnicza



6) planuje, wykonuje proste obserwacje, doświadczenia i eksperymenty dotyczące obiektów i zjawisk przyrodniczych, tworzy notatki z obserwacji, wyjaśnia istotę obserwowanych zjawisk według procesu przyczynowo-skutkowego i czasowego.


Edukacja muzyczna



3) realizuje schematy i tematy rytmiczne, eksperymentuje przy użyciu np. patyczków, pudełek, papieru, trawy, piszczałek, gwizdków, kogucików na wodę itp.
Podsumujmy zebrany materiał. Podstawa programowa przywołuje terminy z interesującego nas zakresu:

  • eksperyment
  • eksperyment naukowy
  • doświadczenie
  • eksperymentowanie

Eksperyment a doświadczenie


W tak sformułowanym zagadnieniu terminy zarówno eksperyment, jak i doświadczenie będziemy rozumieć jako metody, przyjęte na przykład na gruncie nauk przyrodniczych.

W ich rozróżnieniu pomoże nam analiza następujących sytuacji:
1.    Uczniowie przeprowadzają działania – oczywiście przy naszej asyście – według ściśle określonej instrukcji, która np. wygląda następująco1:

  • macie do dyspozycji: sodę, ocet, olej, sok z buraka, strzykawkę, ponadto szklanki, dzbanek,
  • wlejcie do szklanek ocet, a następnie dodajcie do niego sok z buraka,
  • do dzbanka wsypcie opakowanie sody oczyszczonej i następnie po ściankach dzbanka, delikatnie nalejcie olej,
  • w strzykawkę nabierzcie octu i wkropcie go do dzbanka z sodą i olejem,
  • obserwujcie zmiany w dzbanku,
  • zróbcie notatki (mogą być wykonane za pomocą kolorowego rysunku),
  • zaproponujcie swój wniosek, czyli dlaczego w dzbanku zaszły zaobserwowane zmiany?

2.    Proponujemy uczniom podobne działania, ale z założeniem, że nie dysponujemy sokiem z buraka lub nie mamy sody. Prosimy, aby znaleźli sposób na jego zastąpienie, a następnie przeprowadzili (z naszym dyskretnym udziałem) cały proces.

Przed podjęciem działań poprośmy, aby określili, czego się spodziewają, czyli sformułowali hipotezę.

Zaproponowany pierwszy wariant, określający ściśle warunki postępowania, ogranicza się do obserwacji zachodzących zjawisk chemicznych (kwas + soda wytwarzają dwutlenek węgla, który jako gaz unosi się do góry). Ta forma działania jest doświadczeniem chemicznym. W drugim przypadku – uczniowie stawiają hipotezę i modyfikują sytuację poprzez wprowadzenie nowego barwnika (np. kolorowy papier, farba) lub zastąpienie czymś innym sody, co powoduje, że założone efekty badania nie są oczywiste, stanowi...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Życie Szkoły"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy