Dołącz do czytelników
Brak wyników

Otwarty dostęp , Wspomaganie ucznia

7 września 2020

NR 56 (Wrzesień 2020)

Zanim ręka zacznie czynić cuda
Ćwiczenia ręki i motoryki małej

66

Motoryka mała wiąże się ze sprawnością dłoni i palców u dziecka. Ręka jako wyspecjalizowany narząd odpowiedzialna jest w naszym życiu za większość funkcji. Jej doskonałość polega na tym, że potrafi zarówno służyć nam jako silne narzędzie do popychania, podnoszenia ciężarów czy siłowania się, jak i wykonywać bardzo precyzyjne ruchy, takie jak szycie czy pisanie.


To, co czynią nasze ręce i dłonie,  jest czymś niezwykle wyjątkowym, to rozwój naszej kory mózgowej i skomplikowany mechanizm nerwowy, dzięki któremu jesteśmy w stanie zapoczątkować ruch, kontrolować jego trwanie, koordynować i płynnie go zakończyć. Obszar kory mózgowej odpowiedzialny za ruchy całej kończyny górnej, a szczególnie dłoni, kciuka i palców zajmuje dużą powierzchnię w stosunku do pozostałych obszarów odpowiedzialnych za ruch innych części ciała.

POLECAMY

Od chwytania do pisania

Rozwój umiejętności manualnych w pierwszych latach życia

Rozwój funkcji ręki to stopniowe nabywanie umiejętności posługiwania się przedmiotami, doskonalenie umiejętności manualnych, aż wreszcie wykonywanie skomplikowanych, często bardzo precyzyjnych czynności życia codziennego. Ich rozwój odbywa się ewolucyjnie.

Okres noworodkowy – trwający od chwili narodzin do końca czwartego tygodnia życia. Stosunek noworodka do otaczającego świata regulują w głównej mierze odruchy bezwarunkowe. Kończyny są zgięte we wszystkich stawach, a dłonie większość czasu pozostają zamknięte, otwierają się tylko w odwiedzeniu i wyproście. Bardzo silnie zauważalny jest odruch chwytania. W leżeniu na plecach dziecko wykonuje naprzemienne ruchy kończynami, zaś w leżeniu na brzuchu głowa zwrócona jest na bok, a zgięte kończyny górne znajdują się pod klatką piersiową. 

Okres od trzeciego do piątego miesiąca życia – niemowlę zaczyna kontrolować symetryczne ustawienie głowy, unosząc ją coraz wyżej z pozycji na brzuchu. Dziecko w tym wieku bawi się rękami uniesionymi ponad podłoże, utrzymuje je w górze i porusza w przestrzeni, bardzo często też wkłada ręce do buzi (aktywność antygrawitacyjna). Około czwartego miesiąca zanika odruch chwytny i rozpoczyna się dowolne chwytanie. Leżąc na brzuchu, dziecko zaczyna podpierać się na przedramionach, a pod koniec 5. m.ż. robi to na wyprostowanych kończynach. W leżeniu na plecach obręcz barkowa obniża się, zmienia się ustawienie łopatek, które obniżają się i zbliżają do kręgosłupa, co wpływa na stopniowe zwiększanie zakresu ruchu kończyn górnych i złączenie rąk nad klatką piersiową pod kontrolą wzroku. Ten ruch zapoczątkuje budowanie środkowo-linijnej orientacji, poczucia głównej osi ciała oraz odczuwania obu stron ciała.

Okres od szóstego do siódmego miesiąca życia – dziecko w tym wieku doskonali ruch rotacyjny tułowia wskutek zrównoważonej pracy mięśni grzbietu i brzucha. Niemowlak podejmuje próby związane z przenoszeniem ciężaru ciała i obciążeniem jednej ze stron. Potrafi przekładać zabawkę z ręki do ręki. Ruchy rotacyjne powodują obroty z brzucha na plecy i odwrotnie.

Okres od ósmego do dziesiątego miesiąca życia – dziecko z pozycji leżenia przechodzi do pozycji czworacznej, podpierając się na wyprostowanych kończynach górnych i otwartych dłoniach. Przenosi ciężar ciała do przodu i do tyłu, zaczyna raczkować. Chwytając zabawki, wykorzystuje chwyt nożycowy lub podpromieniowy, w którym używa także kciuka, przywodząc go do pozostałych palców.

Okres od jedenastego do dwunastego miesiąca życia – dziecko w tym wieku sprawnie zmienia pozycje, przechodząc do stania. Zaczyna chodzić, trzymając się jedną ręką ściany lub mebli. Dostosowuje chwyt do przedmiotu i sprawnie nim manipuluje. Pojawia się chwyt pęsetowy, w którym kciuk przeciwstawia się pozostałym palcom.

Drugi rok życia – dziecko zaczyna używać dwóch rąk do zabawy; ręce zaczynają współpracę. Zaczyna rzucać przedmioty do celu, potrafi nakręcić pozytywkę. Pod koniec drugiego roku życia dziecko potrafi manipulować zabawką za pomocą palców, bawi się dużymi śrubami, wkłada kubeczki jeden w drugi, buduje z klocków wieże, potrafi zamykać i otwierać nożyczki, rysować na poziomie bazgrot. W tym wieku rozpoczyna się nauka samodzielnego jedzenia.

Trzeci rok życia – dziecko mocno trzyma przedmiot jedną ręką, drugą wykonuje zadania wymagające dużej precyzji, takie jak wycinanie i wyklejanie. Zaczyna kontrolować ruch nożyczek, tnie w linii prostej. Włącza ruchy w nadgarstku. Zaczyna trzymać łyżkę w palcach, nie w zaciśniętej dłoni.

Czwarty rok życia – dziecko zaczyna budować z mniejszych elementów (Lego), przecina papier na pół w kierunku od siebie, z plasteliny tworzy kształtne formy, w rysunku pojawia się romb, potrafi narysować postać człowieka (co najmniej cztery wyraźnie elementy części ciała), potrafi obrać banana ze skórki.

Piąty rok życia – dziecko potrafi złapać rzuconą do niego piłkę, wycina proste figury geometryczne, lepi z plasteliny konkretne kształty, wykorzystuje już chwyt pisarski, koloruje, nie wychodząc za linię, próbuje kroić miękkie pokarmy.

Szósty rok życia – dziecko potrafi narysować linie ukośne w stosunku do brzegów kartki, rysować według wzoru proste szlaczki i figury (trójkąt, prostokąt), rysunki tematyczne są bogate treściowo, postacie ludzkie są jeszcze prymitywne, mają formę uproszczoną, potrafi narysować drzewo.

Siódmy rok życia – dziecko potrafi samo odwzorować litery drukowane, potrafi rysować szlaczki literopodobne, potrafi rysować według wzoru romb, odtwarza pojedyncze postacie i rzeczy, powstają kompozycje wielofigurowe, zwraca uwagę na przestrzenność pracy.

Wsparcie dla ręki

Przedstawione propozycje ćwiczeń oparte zostały na programie terapii ręki. Ćwiczenia skierowane są do wszystkich dzieci, a przede wszystkim do tych, które wykazują wzmożone lub obniżone napięcie mięśniowe w obrębie kończyny górnej, nieprawidłową postawę ciała, problemy w codziennym życiu, problemy w zabawach manualnych, problemy grafomotoryczne, zaburzenia kontroli wzrokowo-ruchowej, problemy z koordynacją ruchową, problemy ze zmysłem dotyku. Ćwiczenia mają na celu usprawnienie motoryki małej i precyzji ruchów palców, dostarczanie wrażeń dotykowych, doskonalenie sprawności ruchowej dłoni i umiejętności prawidłowego chwytania, koordynację pomiędzy dłońmi, naukę pisania. Odbywają się one według określonego schematu. Ba...

Artykuł jest dostępny w całości tylko dla zalogowanych użytkowników.

Jak uzyskać dostęp? Wystarczy, że założysz konto lub zalogujesz się.
Czeka na Ciebie pakiet inspirujących materiałow pokazowych.
Załóż konto Zaloguj się

Przypisy