Dołącz do czytelników
Brak wyników

Zajęcia na czasie

3 października 2019

NR 49 (Październik 2019)

Wykorzystanie zabawy w działaniach edukacyjnych i terapeutycznych

0 59

Zabawa to pozornie zajęcie o charakterze rozrywkowym. Jest także niezwykle skuteczną metodą uczenia się, mającą kluczowe znaczenie dla rozwoju człowieka.

Zabawa jest aktywnością spontaniczną, wielopłaszczyznową. Może być zespołowa lub indywidualna, czasami wymaga rekwizytów, w innym przypadku tylko wyobraźni. Może jej wtórować radość lub powaga. W czasie zabawy można fantazjować lub odzwierciedlać rzeczywistość. Zabawy uczą, bywa również, że wydają się bez sensu, jednak najważniejsze, że lubią je wszyscy. O tym, jak ogromny wpływ na życie człowieka ma zabawa, świadczą także jej funkcje. E. Hurlock wyróżnia cztery z nich:

  1. funkcja kształcąca – dziecko w zabawie kształci swoje zmysły, doskonali sprawność motoryczną, wzbogaca wiedzę o świecie, a także wiedzę o sobie samym, to znaczy poznaje swoje możliwości i uczy się je oceniać,
  2. funkcja wychowawcza – dziecko szczególnie w zabawach grupowych przyswaja różne normy, uczy się przestrzegania reguł postępowania w różnych sytuacjach, uczy się przestrzegania umów z innymi ludźmi,
  3. funkcja terapeutyczna, inaczej korekcyjna – w zabawie dziecko ma możliwość z jednej strony uwolnienia się od dręczących je napięć, emocji, a z drugiej uczy się różnych sposobów wyrażania swoich uczuć oraz rozwiązywania swoich problemów osobistych,
  4. funkcja projekcyjna – dzięki temu, że w zabawie dziecko wchodzi w różne sytuacje, wykonuje różne zadania, pełni różne role, a więc ujawnia pośrednio przez te wszystkie środki wiele swoich możliwości, dorosły może odkryć i lepiej poznać różne problemy dziecka. Wnikliwe obserwowanie dziecka w trakcie różnych zabaw umożliwia poznanie wielu, dotąd ukrytych, mocnych i słabych stron dziecka. Pozwala na odkrycie możliwości dziecka, tego, na co je stać w różnych sytuacjach1.

Zabawa to aktywność mająca kluczowe znaczenie dla rozwoju człowieka we wszystkich jego obszarach:

  • rozwój motoryczny – dziecko w trakcie różnorodnych aktywności zabawowych rozwija zarówno motorykę małą w zakresie sprawności i precyzji ruchów, motorykę dużą, jak również koordynację wzrokowo-ruchową. Ponadto w zakresie rozwoju motorycznego możemy wskazać następujące walory: poprawa szybkości i sprawności przemieszczania się przez dziecko, nabywanie zdolności manipulacyjnych, które mają duży wpływ na posługiwanie się narzędziami pisarskimi, poprawa wytrzymałości i sprawności prowadzi do zainteresowania nowymi rodzajami zabaw i gier zespołowych mających na celu współzawodnictwo, poziom rozwoju motorycznego może mieć znaczącą rolę dla pozycji zajmowanej w grupie rówieśniczej,
  • rozwój poznawczy – zabawa dostarcza wiedzy o otaczającej rzeczywistości (dziecko pozyskuje te informacje od rodziców, opiekunów, nauczycieli oraz innych dzieci), dzięki temu poznaje świat ludzi i zwierząt oraz prawa i normy, poznaje różne role społeczne. Ponadto w wyniku zabawy dochodzi do rozwoju myślenia abstrakcyjnego, poprzez kolejne stadia, aż do opanowania operacji formalnych,
  • rozwój wyobraźni – wyobraźnia jest elementem, który czyni zwykłe życie bardziej bogatym, atrakcyjnym, a w późniejszym stadium pozwala rozróżniać świat realny od świata fikcyjnego, wyimaginowanego, ponadto wyobraźnia motywuje do podejmowania nowych działań, a także do marzeń o ich skuteczności. Należy również dodać, że dziecko bawiąc się, rozwija twórcze myślenie,
  • rozwój społeczny – w zabawie dziecko rozwija swoją pomysłowość, staje się kreatywne, jest autorem i wykonawcą własnych pomysłów. Zabawa sprzyja nawiązywaniu kontaktów rówieśniczych. Uczestnicy stają się częścią grupy, uczą się współpracy, pełnienia odpowiednich, przyznanych im ról społecznych lub zawodowych oraz podporządkowania się regułom zabawy. Wszystkie nabyte umiejętności społeczne wzbogacają doświadczenie dzieci i mogą być wykorzystywane w realnym życiu,
  • rozwój emocjonalny – odgrywając role bohatera zabawy, dziecko odzwierciedla jego przeżycia, emocje, dzięki czemu uczy się regulować własne emocje, a jednocześnie zaczyna rozumieć przeżycia innych. Proces ten prowadzi do rozwoju empatii, obniża napięcie. Wszystkie wymienione prospołeczne umiejętności są kluczowe dla społecznego funkcjonowania dziecka,
  • rozwój samokontroli – udział w zabawie powoduje, że dziecko z przyjemnością podporządkowuje się regułom, uczy się panowania nad impulsami, a także wyzbywa się egocentryzmu. Samokontrola sprawia, że działania dziecka są bardziej świadome i celowe, przynoszą mu satysfakcję i uczą postawy samodzielności.

Dlaczego zabawa jest atrakcyjna dla dziecka?


Po pierwsze: dziecko samo decyduje, czy chce w niej uczestniczyć, zabawa jest więc dobrowolną formą aktywności.

Po drugie: nie jest oparta na rywalizacji, co sprawia, że dziecko nie jest poddane ciągłemu napięciu i skupieniu, by osiągnąć sukces.

Po trzecie: wykorzystuje moc grupy i uświadamia, jak ważna jest współpraca i współdziałanie. 

Po czwarte: motywuje do realizowania własnych, nawet najbardziej szalonych pomysłów, skrytych marzeń, czy też, jak w przypadku działań terapeutycznych, ujawniania trudności i problemów.

Po piąte: dostarcza wielu pozytywnych emocji, między innymi jest źródłem radości, zadowolenia, satysfakcji.

Po szóste: jest narzędziem do komunikacji, dziecko nie osiągnęło jeszcze w pełni umiejętności komunikacyjnych, dlatego wykorzystuje w tym celu zabawę.

Po siódme: pozwala rozładować napięcie emocjonalne.

W wychowaniu przedszkolnym bardzo duży nacisk kładzie się na zachowanie równowagi między nauką a zabawą; zastanawiającym jest fakt, że nie czyni się tego już w edukacji wczesnoszkolnej. Dla dziecka przekraczającego próg szkoły taka aktywność ma w dalszym ciągu ogromne znacznie. Chcąc zaspokoić tę naturalną potrzebę uczniów, powinniśmy najczęściej jak to możliwe sięgać po różnorodne zabawy zarówno w działalności edukacyjnej, jak i terapeutycznej. W literaturze przedmiotu wyróżnia się zazwyczaj następujące rodzaje zabaw:

 Wskazane zabawy możemy wykorzystywać zarówno w trakcie lekcji, jak i w działaniach terapeutycznych.

Propozycje zabaw do wykorzystania na lekcji:

Rodzaj zabaw Nazwa zabawy lub 
charakterystyka 
Przykłady, opis
Manipulacyjne Dotykanie, chwytanie, nawlekanie, ugniatanie, wyrabianie mas plastycznych, gniecenie, wycinanie, darcie papieru Wszelkiego rodzaju zabawy sensoryczne, rysowanie zgodnie z instrukcją, wycinanie zgodnie ze wskazówkami.
Ruchliwe dłonie2.
Zabawa do wykorzystania po długim pisaniu.
Stań obok krzesła i potrząsaj mocno ramionami i rękoma, wyobraź sobie, że dotknąłeś palcami czegoś klejącego i chcesz to strząsnąć ze swoich dłoni.
A teraz ściśnij obie dłonie w pięści i mocno zaciskaj palce…
Rozluźnij je i potrząsaj energicznie obiema rękami…
Powtórz ćwiczenie.
A teraz spróbuj powiększyć swoją rękę tak bardzo, jak jest to możliwe, rozsuwaj i wyciągaj palce, jak tylko potrafisz. Poczuj napięcie w każdej dłoni. A teraz rozluźnij dłonie i potrząśnij nimi energicznie. Zegnij ramiona w łokciach i trzymaj dłonie wyciągnięte do przodu na wysokości bioder, tak jakby ich wewnętrzne powi...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Życie Szkoły"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy