Dołącz do czytelników
Brak wyników

Zajęcia na czasie

5 listopada 2019

NR 50 (Listopad 2019)

Mapa postępów – czym jest i jak ją tworzyć?

0 7

Dajmy uczniom szansę na obserwowanie w przyjemny sposób ich postępów w edukacji. Dołączmy do tego elementy pracy wspólnej i działania w jasno określonym celu. Do tego jeszcze element nagrody i już mamy przepis na to, jak nauka może być przyjemna. Jak to zrobić? Z pomocą przychodzi mapa postępów.

Jak możemy mierzyć postępy naszych uczniów?

Jest dostępna ogromna ilość materiałów, możemy wśród nich wyróżnić naklejki, tablice motywacyjne, rozmowy z rodzicami i opiekunami, raporty pisemne. W tych wszystkich działaniach to my, osoby dorosłe, tworzymy coś dla dzieci. A co się stanie, jeśli odwrócimy te proporcje? Jeżeli to uczniowie będą sami dla siebie tworzyli swoje autorskie materiały, które pomogą im w odkrywaniu swoich postępów w różnych dziedzinach edukacji? W tym artykule przedstawię właśnie takie działania, które uczniowie będą mogli podjąć sami lub przy współpracy z nauczycielem i klasą w celu zwiększenia motywacji.

Czym są mapa i zeszyt postępów? 

To wizualna oraz symboliczna interpretacja tego, co udało się osiągnąć uczniom oraz tego, co im się uda po zakończeniu danego roku szkolnego lub określonego etapu. Dla każdego ucznia mapa będzie nieco inna, ale każda z nich zapewnia indywidualizację i jednocześnie wspiera kreatywność. Możemy też powiedzieć, że mapa postępów to plakat lub rysunek, na którym uczniowie zaznaczają w określonych polach swoją drogę do realizacji danego celu. Takim celem może być na przykład opanowanie liczenia do 20, proste działania arytmetyczne, zapamiętanie kilku zasad pisowni podanych słów, dobre zachowanie w klasie i na lekcjach.
Zaznaczanie wykonania określonych czynności na danych polach może odbywać się na wspólnej mapie postępów dla całej klasy. Wtedy wszyscy uczniowie mają jeden cel. I w określony sposób mogą monitorować swoje postępy.

W podobny sposób działa drugie narzędzie, którym jest zeszyt postępów. Jest to prywatny zbiór pomniejszych map postępów, inny dla każdego ucznia. Zeszyt postępów może być nawet 16-kartkowy. Do niego uczniowie wklejają swoje mniejsze mapy postępów, które są indywidualne. W ten sposób można pracować wieloetapowo. Każdy uczeń ma swój zeszyt postępów i może pracować indywidualnie nad swoimi postępami na lekcjach oraz w domu. A w klasie uczniowie pracują z mapą postępów. Może to być mapa postępów z celami na dany semestr lub na daną porę roku. Wszystko zależy indywidualnie od uczniów oraz od nauczyciela.

Z czego tworzyć?

Do stworzenia zeszytu i mapy postępów potrzebujemy pomysłów uczniów oraz materiałów, których mogą użyć do wykonania i pokolorowania mapy. Nie ma tutaj jednego określonego schematu dotyczącego budowy takiej mapy, warto jednak wziąć pod uwagę następujące elementy: każdy uczeń planuje i rozmieszcza na swojej mapie tyle elementów, ile potrafi. Mapa taka może mieć formę mapy skarbów, planszy do gry z kolorowymi polami lub formę labiryntu. Uczniowie starsi mogą także zaprojektować swoją mapę postępów jako tabelę. Należy jednak pamiętać o tym, aby była ona dla uczniów atrakcyjna graficznie. Dobrze jest pokazać uczniom kilka przykładów map z gier planszowych lub z Internetu.

Jak zbudować mapę postępów?

Uczniowie powinni dokładnie przemyśleć, w jakiej formie graficznej chcą ująć swoją mapę postępów. Jeśli będzie to zaaranżowane w formie mapy skarbów, to uczniowie powinni odpowiednio ją narysować. W mapie skarbów musimy ująć następujące elementy: punkt początkowy, który jest startem i zostaje zaznaczony po lewej stronie mapy, ważne punkty pośrednie i wyszczególnione punkty specjalne. Na końcu mapy powinien znajdować się skarb. Może być ona narysowana w formie skrzyni ze złotem lub innym, ważnym dla ucznia symbolem.

O czym należy pamiętać?

Przy budowaniu mapy powinniśmy pamiętać o tym, żeby dać uczniom możliwość zrealizowania danego celu i zobaczenia ich postępów w odpowiednio dobranej jednostce czasu. Na początku dobrze jest zacząć prowadzenie map postępów na przestrzeni jednego miesiąca, a dla uczniów najmłodszych nawet jednego tygodnia. Później stopniowo można ten czas wydłużać. Jeśli zaczniemy pracę z taką mapą postępów i będzie ona zawierać w sobie pola do zakreślania na przestrzeni jednego miesiąca, mamy większą gwarancję na to, że uczniowie będą bardziej zmotywowani do wykonywania danych zadań i do ujrzenia swoich postępów. Jest to szczególnie istotne dla uczniów młodszych, których poziom motywacji może szybko spadać. Im uczniowie starsi, tym liczba pól w naszej mapie może być większa, a jednocześnie nagroda końcowa może być mniej materialna.

Pola specjalne

Warto przemyśleć, jaka będzie końcowa nagroda tak, aby nie była ani zbyt mała, ani zbyt duża. Dodatkowo na mapie postępów można umieścić kilka pól specjalnych. Te pola powinny wyróżniać się na tle całej mapy swoim kształtem i kolorem. Można zaproponować uczniom, aby co 5. lub co 7. pole było polem specjalnym. Od nas zależy, co będzie znajdowało się na takim polu specjalnym. Oto kilka propozycji:

  • uczniowie mogą zaproponować i przeprowadzić przez kilka minut jedną ulubioną zabawę,
  • uczniowie mogą zagłosować i wymyślić to, co będzie znajdowało się na polu specjalnym,
  • jeśli mapa postępów dotyczy edukacji matematycznej, to uczniowie mogą wymyślić grę lub zabawę matematyczną. Równie skutecznie zadziała ona, jeśli uczniowie będą ją prowadzić w innych kategoriach i do innych ścieżek edukacyjnych,
  • nauczyciel może zaproponować uczniom nagrodę w postaci zaśpiewania ulubionej piosenki.

Zawartość pola specjalnego powinna być przedyskutowana i przemyślana wcześniej tak, aby uczniowie przy zaznaczaniu swoich postępów wiedzieli już, jakie pola specjalne na nich czekają, a dzięki temu ciągle byli zmotywowani do zaznaczania swoich postępów na mapie. Możemy też przeprowadzić głosowanie dotyczące tego, co powinno znaleźć się na polach specjalnych i jaka może być kolejność pól oraz ich zawartość.

Jak wprowadzić mapę dla uczniów?

Zacznijmy od pokazania uczniom prostego przykładu w formie gry planszowej gotowej do wydruku, na której uczniowie znajdą start i metę. Opowiedzmy im o tym, że to przykładowy szablon na to, jak można zmienić zwykłą planszę do gry w mapę postępów. Rozdajemy każdemu z uczniów przygotowany i wydrukowany szablon takiej gry, a następnie prosimy, aby uczniowie pomyśleli o tym, jaką będą chcieli małą nagrodę na końcu danej mapy. 

Jak wybierać nagrody dla uczniów w mapie postępów?

Wybieranie małych nagród jest istotnym elementem w pracy z mapą postępów. Jako nauczyciele powinniśmy dokładnie przemyśleć, co możemy zaoferować uczniom. Istotne jest to, aby nagrody były niematerialne, symboliczne i sprawiające uczniom przyjemność. Jeśli będziemy dawać uczniom nagrody materialne za odpowiednie wykonanie danego pola-postępu, nauczymy ich takiego podejścia do życia. Co więc możemy zaoferować w zamian? Najlepiej zacząć od rzeczy małych. Możemy zaproponować uczniom na przykład to, że każdy wybierze sobie jakąś naklejkę lub zestaw naklejek, które dostanie po wykonaniu i po zaznaczeniu wszystkich punktów na mapie postępów. Możemy zaproponować też uczniom ulubiony rodzaj aktywności.

Inne możliwości to: ciekawe karty pracy do wykonania, kolorowanie, śpiewanie piosenek, bajka itp. Ważne jest, aby zmieniać nagrody na końcu mapy i aby były one symboliczne.

Czym mapa postępów różni się od gry planszowej?

Mapa jest stworzona od początku przez ucznia, a gra planszowa jest gotowa. Dodatkowo uczniowie sami wybierają liczbę pól, które chcą zawrzeć na swojej mapie postępów. Daje to w bardzo łatwy sposób możliwość dopasowania mapy do możliwości uczniów. Należy również pamiętać o tym, że gry planszowe są bardzo podobne. Mapa postępów lub zeszyt postępów jest czymś bardzo indywidualnym i każdy uczeń przygotowuje swoją własną wersję. Nawet jeśli początkowy wzór mapy postępów jest taki sam, to jego końcowe wykonanie, kolorystyka, ozdoby i poszczególne elementy są zupełnie inne. 

Ile pól powinna zawierać mapa postępów?

Jest to kwestia bardzo indywidualna, ponieważ decyzję o liczbie pól w takiej mapie powinniśmy podjąć wspólnie z uczniami. Możemy przygotować mapę postępów dla uczniów młodszych na 1. tydzień w szkole. Wtedy na mapie postępów będzie 5 pól do zaznaczenia. Im uczniowie starsi, tym na mapie postępów może być więcej pól. Przede wszystkim jednak uczniowie powinni wiedzieć i rozumieć, do czego taka mapa postępów służy i jaki jest jej cel. Nie chodzi tutaj o zwykłe zaznaczanie każdego dnia danych pól, tylko o to, aby faktycznie dzielić się swoimi małymi postępami w drodze do osiągnięcia większego celu.
 

Rys. 1. Przykład pola specjalnego narysowanego przy pomocy czerwonych spłaszczanych kół
...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Życie Szkoły"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy